I SA/Sz 184/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: 1. odmówić skarżącej ustanowienia adwokata z urzędu; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. R.K. (dalej zwana: "skarżącą", "wnioskodawczynią"), składając skargę na wyżej wskazane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz., zwróciła się jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że ma [...] lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, nie otrzymuje żadnych innych świadczeń, ani nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych i wartościowych ruchomości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – Z. K., zaś w oświadczeniu majątkowym - że korzysta na zasadzie dożywotniej służebności z pokoju, kuchni i łazienki. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, zobowiązań i stałych wydatków skarżąca podała świadczenie emerytalne męża w kwocie [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, wskazując, że ww. kwota zasiłku nie wystarcza na lekarstwa, zaś pozostałe wydatki na opłaty (gaz, energia elektryczna, spłata kredytów) finansuje mąż. W związku z tym, że skarżąca przed tutejszym Sądem zainicjowała łącznie trzy postępowania sądowe, prowadzone pod sygnaturami akt I SA/Sz 75/17, I SA/Sz 124/17, I SA/Sz 187/17 i we wszystkich wymienionych sprawach zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz sądowy, dokonując ustaleń w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej w niniejszej sprawie, wykorzystał dokumenty źródłowe i oświadczenia nadesłane przez skarżącą do sprawy I SA/Sz 75/17. I tak do sprawy I SA/Sz 75/17 skarżąca nadesłała: 1. oświadczenie skarżącej, że mieszka wyłącznie ze swoim mężem; 2. kopię odwołania do Sądu Okręgowego z dnia 1 grudnia 2016 r. od decyzji ZUS z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia emerytalnego; 3. kopię wypisu aktu notarialnego z dnia [...] r. – "Umowa o podział majątku wspólnego", ustanawiająca rozdzielność majątkową małżeńską oraz ustanawiająca na rzecz skarżącej dożywotnią służebność mieszkania, polegającą na prawie wyłącznego korzystania z dwóch pokoi ([...] m kw. i [...] m kw.), a także korzystania z pomieszczeń wspólnych (kuchni, przedpokoju, łazienki); 4. dokumenty potwierdzające poniesienie wydatków na raty podatku od nieruchomości, ubezpieczenie, faktury VAT za energię elektryczną i gaz, harmonogram spłaty rat pożyczki z dnia [...] r. w Banku [...] przez męża skarżącej w kwotach po [...] zł, faktura VAT za usługi telekomunikacyjne w kwocie [...] zł, kopię 1 strony umowy pożyczki zaciągniętej w [...] w dniu [...] r. przez męża skarżącej w kwocie [...] zł, kopię umowy pożyczki zaciągniętej w [...] Banku w dniu [...] r. na kwotę [...] zł (miesięczna rata [...] zł); 5. kopię nakazu płatniczego z [...] r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. skierowaną do męża skarżącej (z której wynika, że posiada on budynki mieszkalne o pow. [...] m kw., pozostałe budynki o pow. [...] m kw., grunty o pow. [...] ha); 6. kopię decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej męża skarżącej z [...] r., w kwocie [...] zł (do wypłaty kwota [...] zł); 7. kopię deklaracji PIT-16A męża skarżącej o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej za rok 2016; 8. kopię orzeczenia z dnia [...] r. o uznaniu skarżącej za osobę niepełnoprawną w stopniu znacznym do dnia [...] r.; 9. kopię rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r. męża Skarżącej (przychód z emerytury w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, nadpłata [...] zł) wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; 10. kopię decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego do dnia [...] r. Analiza powyższych oświadczeń skarżącej, podanych na urzędowym formularzu PPF z dnia 10 marca 2017 r., w powiązaniu z informacjami wynikającymi m.in. z dokumentów i oświadczeń nadesłanych do sprawy I SA/Sz 75/17, doprowadziła do wniosku, że koniecznym jest wezwanie skarżącej i w sprawie I SA/Sz 184/17 do przedłożenia w terminie siedmiodniowym dokumentów źródłowych, dotyczących działalności gospodarczej męża (w zakresie wynajmu pokoi), obrazujących wysokość jego dochodów za 2015 r. i 2016 r. (np. ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, deklaracji podatkowych za 2015 r. i za 2016 r.), a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez skarżącą i jej męża – związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, z kart kredytowych, w tym zajętych w postępowaniu egzekucyjnym, z ich stanem z ostatnich sześciu miesięcy. Skarżąca powyższe wezwanie odebrała w dniu 13 kwietnia 2017 r. i nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a., oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy rola referendarza sądowego (sądu) sprowadza się do oceny przedstawionych okoliczności. Odnosząc powyższe uwagi w pierwszej kolejności do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu, starszy referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku, nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, czy to samodzielnie czy przy pomocy swojego męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, uzyskuje jedynie zasiłek pielęgnacyjny z tytuł niepełnosprawności w kwocie [...] zł, zaś mąż świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. W formularzu PPF nie podała natomiast żadnych informacji na temat stanu majątkowego męża, a także rodzaju i wysokości wydatków rodziny, którą z nim tworzy, wskazując jedynie ogólnie, że wydatki finansuje mąż. Natomiast z dokonanych ustaleń, na podstawie akt sprawy I SA/Sz 75/17 wynikało, że mąż strony otrzymuje dochody z emerytury w kwocie [...] zł, ponosi wydatki na opłaty (energia elektryczna, gaz, wodę i nieczystości, usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości), spłaca raty pożyczek (umowa z [...] z [...] r., umowa z [...] Bank [...] – raty w kwocie ok. [...] zł i [...] zł), posiada rachunek bankowy w [...]. Mąż skarżącej jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (grunty o powierzchni [...] ha, budynek mieszkalny o pow. [...] m kw., budynek pozostały o pow. [...] m kw.). Między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nadto w 2008 r. przeprowadzili oni podział majątku, polegający na przepisaniu ww. nieruchomości zabudowanej o wartości [...] zł, na wyłączną własność męża skarżącej (bez dopłat i spłat) i ustanowili na rzecz skarżącej służebność mieszkania, uprawniającą do korzystania z dwóch pokoi ([...] m kw., i [...] m kw.) oraz części wspólnych - kuchni, przedpokoju, łazienki. W ocenie rozpoznającego wniosek, jak już wyżej wskazano, w warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia, jak i dane wynikające ze sprawy I SA/Sz 75/17 nie były wyczerpujące, nie zawierały bowiem dostatecznych oraz pełnych informacji, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych rodziny. Dodatkowo, wątpliwości co do kompletności wniosku potęgował fakt, że skarżąca wraz z mężem mieszkają w miejscowości nadmorskiej, a z ogólnodostępnej bazy danych tzw. Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynikało, że mąż skarżącej ma zarejestrowaną od 1 lipca 2002 r. działalność gospodarczą w zakresie wynajmu pokoi. Działalność ta, w dniu 1 marca 2017 r., po krótkim okresie zawieszenia (od listopada 2016 r.), została wznowiona. Dostrzeżono, że strona, nie ujawniła powyższych okoliczności na żadnym ze złożonych w tut. Sądzie formularzy PPF, a do sprawy I SA/Sz 75/17, w odpowiedzi na stosowne wezwanie referendarza sądowego, nie nadesłała ani wyciągów z rachunków bankowych małżonków, ani dokumentów dotyczących dochodów z działalności gospodarczej męża. Potwierdziła jedynie wysokość otrzymywanego przez męża świadczenia emerytalnego oraz rozliczanie przez niego składek zdrowotnych za 2016 r. w ramach karty podatkowej. Powyższe wątpliwości i braki dowodowe, spowodowały, że skarżąca również w niniejszej sprawie została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów (tj. ewidencji podatkowych z działalności męża, wyciągów ze stanem środków na rachunkach bankowych małżonków), którego to wezwania nie wykonała, ani też nie ustosunkowała się do niego w żaden sposób. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej i jej męża uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń w zakresie jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy strona uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jej sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącą po prostu nie są wystarczające. W konstatacji, należało zatem uznać, że wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu nie mógł być uwzględniony, gdyż oświadczenia skarżącej co do źródeł utrzymania rodziny, wysokości dochodów i braku środków pieniężnych (oszczędności) budzą uzasadnione wątpliwości, których nie usunięto pomimo wystosowanego do skarżącej wezwania. Wszystkie zaś inne oświadczenia skarżącej oraz okoliczności potwierdzone dokumentami źródłowymi, a więc: podeszły wiek, niepełnosprawność, zły stan zdrowia, brak majątku, nieprzyznanie emerytury, spłacanie przez męża innych zobowiązań (pożyczek i kredytów), posiadane przez męża nieruchomości, nie mogły zostać uznane za wystarczające, aby przyznać stronie prawo pomocy. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów, posiadanych środków finansowych i ponoszonych wydatków. Dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji ma charakter wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6, w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 20.06.2008 r., sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, postanowienie NSA z 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 1212/13, publ. CBOSA). Odnośnie zaś wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że wnioskodawczyni jest w niniejszej sprawie zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków) na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit "e" p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach w zakresu ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt 2 sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 § 1 pkt 1 lit "e" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.