I SA/Sz 302/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. A.G. w dniu 22 lipca 2016 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 maja 2016 r., który uzupełnił w dniu 22 sierpnia 2016 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką Z.J., nie posiada żadnego majątku poza mieszkaniem o pow. [...] m kw. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał "brak". Skarżący podał, że dochody rodziny to renta matki w wysokości [...] zł netto, zaś skarżący ponosi straty z prowadzonej działalności miesięcznie w kwocie [...] zł, za pierwsze półrocze w kwocie [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącego to czynsz w kwocie [...] zł, spłata komornicza w wysokości [...] zł, opłaty za energię elektryczną w kwocie ok. [...] zł, koszty leczenia za lipiec w kwocie ok. [...] zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w opisanym powyżej wniosku oświadczenia skarżącego okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 24 sierpnia 2016 r. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów. Zobowiązanie to obejmowało: - kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciąg z prowadzonej ewidencji podatkowej, obrazującej przychody, koszty, dochody (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r.; - kopie deklaracji VAT-7 za ostatnie ostanie trzy okresy rozliczeniowe 2016 r.; - dokument potwierdzający wysokość renty matki skarżącego; - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego – osobistych, związanych z działalnością gospodarczą, z lokat, kart kredytowych z ostatnich sześciu miesięcy; - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych matki skarżącego – osobistych, z lokat, kart kredytowych z ostatnich sześciu miesięcy; - dokument potwierdzający prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i aktualną wysokość zajęcia komorniczego Skarżący, w zakreślonym terminie siedmiodniowym, który upływał w dniu 19 września 2016 r. (wezwanie doręczono w dniu 12 września 2016 r.), ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Skarżący, ubiegając się o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a więc o prawo pomocy w zakresie częściowym oświadczył, że nie posiada majątku, poza mieszkaniem o pow. [...] m kw., utrzymuje się wraz ze swoją matką z dochodów w wysokości [...] zł, z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi straty. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z 24 sierpnia 2016 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wskazać bowiem należy, że na mocy art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano, to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skarżący jednak nie zastosował się do wystosowanego wezwania bowiem nie nadesłał żadnych dokumentów, ani nie złożył oświadczeń. Przy czym wezwanie zawierało pouczenie, że konsekwencją niezastosowania się do treści wezwania będzie rozpoznanie wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Natomiast na podstawie przedłożonego formularza nie można uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie została wyjaśniona kwestia wysokości przychodów wnioskodawcy, z prowadzonej działalności gospodarczej. Oświadczenia w zakresie ponoszonych strat są niewystarczające, gdyż o możliwościach płatniczych przedsiębiorcy decyduje właśnie wysokość przychodów, nie zaś wykazywanie księgowej straty, która nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, ponieważ powstaje ona w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Brak dokumentów obrazujących przychody skarżącego uniemożliwia dokonanie oceny jaka jest jego kondycja finansowa. Nie poddają się weryfikacji również oświadczenia w zakresie wysokości dochodów matki skarżącego, stanu posiadania rodziny oraz koniecznych wydatków. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji to powinna liczyć się z tym, że referendarz nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 P.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.