I SA/Sz 357/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi ad T. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] września 2022 r. o sygn. akt I SA/Sz [...] w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 maja 2018 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości i odsetkami za zwłokę od nieuiszczonych w terminie zaliczek na ten podatek za marzec, kwiecień, maj i sierpień 2012 r. postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r., wydanym w sprawie ze skargi J. G. na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 maja 2018 r., nr [...], starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (dalej: "referendarz sądowy") przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu do Okręgowej Rady Adwokackiej w S., został wyznaczony na pełnomocnika skarżącej – adwokat P. T.. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2018 r., wydanym przez referendarza sądowego, ustanowionemu z urzędu adwokatowi przyznano tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem pierwszej instancji kwotę [...]zł, w tym podatek od towarów i usług w kwocie [...]zł. Postanowienie referendarza sądowego zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 grudnia 2018 r. Pismem z dnia 30 stycznia 2019 r. pełnomocnik skarżącej złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18, składając jednocześnie wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 677/21, wydanym na rozprawie odmiejscowionej, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18, referendarz sądowy przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. T. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w drugiej instancji kwotę [...]zł, w tym podatek od towarów i usług w kwocie [...]zł. Postanowieniem z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18, po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowił zmienić postanowienie referendarza sądowego z 23 sierpnia 2022 r. w ten sposób, że: przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. T. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w drugiej instancji kwotę [...]zł, w tym podatek VAT w wysokości [...] zł. Określenie ww. wynagrodzenia zostało dokonane na podstawie przepisów § 21 ust.1 pkt 2 lit. a w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U.2019.18). Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. adwokat P. T. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o: "1. wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu 2. zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie kwoty [...]zł powiększonej o kwotę podatku VAT w wysokości [...] zł, tj. w łącznej kwocie [...]zł 3. zasadzenie kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, składam oświadczenie, że koszty te, nie zostały pokryte w całości, ani w części". W uzasadnieniu adwokat wskazał, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22, stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2023.2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Adwokat podniósł, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r. wynika, że: 1) niezgodna z konstytucją jest regulacja dotycząca tego, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, a zamiast tego stosowane być powinno rozporządzenie w przedmiocie stawek minimalnych przewidzianych dla spraw z wyboru, określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie; 2) nadal obowiązujący jest przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, a tym samym stawka przewidziana w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie ulega podwyższeniu o podatek VAT. Celem potwierdzenia zasadności powyższej interpretacji adwokat wskazał na prowadzone aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości prace nad nowelizacją rozporządzeń w sprawach "z urzędu" (Projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, Rządowe Centrum Legislacji, numer B765). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy złożone przez adwokata pismo z 4 dnia czerwca 2024 r. zostało uznane przez Sąd za skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18, w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Złożona przez adwokata P. T. skarga o wznowienie postępowania, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2023.1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy ("Wznowienie postępowania") można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jak słusznie wskazano w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r. o sygn. akt I SA/Wa 697/24, I SA/Wa 698/24 i I SA/Wa 699/24 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2024 r. o sygn. akt IV SA/Po 1933/20 (dostępne w CBOSA), w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w powołanym powyżej przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Przepis ten dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) [por. postanowienia NSA: z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06; z 10 lutego 2016 r., I OZ 1736/15; z 17 lutego 2016 r., I OZ 1738/15; z 13 maja 2009 r., II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, "Samorząd Terytorialny" 2002, nr 10, s. 24 i nast.; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270; P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529; B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s. 466]. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r. o sygn. akt II GZ 168/22 (dostępne w CBOSA) wyjaśnił, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Wydane w ramach sprawy o sygn. akt I SA/Sz 482/18 postanowienie Sądu, przyznające adwokatowi P. T. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie kończy postępowania sądowego, lecz jest jedynie orzeczeniem o charakterze incydentalnym (wpadkowym). Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a. – nie wszczyna odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z takiego wniosku nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, lecz jest związane ze skargą do sądu administracyjnego. Stąd, jakkolwiek na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, to jednak – jak wskazano powyżej – regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.