I SA/Sz 540/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. K. i K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. K. (zobowiązana) i K. K. (małżonek zobowiązanej) na podstawie kolejnych tytułów wykonawczych o nr: [...], [...]; [...], [...], [...], [...],[...], [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (k. 1-18). W toku postępowania, wezwaniami nr [...], [...], [...], [...], [...] z [...] stycznia 2021 r. oraz nr [...], [...], [...], [...] z [...] stycznia 2021 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość zabudowaną położoną w D. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w K., V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] We wskazanej księdze wieczystej wpisana jest wspólność ustawowa majątkowa małżeńska M. K. i K. K.(k. 19-21). Pismami z [...] lutego 2021 r. małżeństwo K. wniosło skargi na czynność zajęcia ww. nieruchomości. W przedmiotowych pismach ww. podnoszą, że nie są w stanie zapłacić w terminie 14 dni wskazanych w wezwaniach zaległości. Głównym źródłem dochodu skarżących jest handel prowadzony na terenie obiektu hotelowo-sanatoryjnego "A. " w K., którego działalność w związku z panującą pandemią jest bardzo ograniczona. Skarżący uważają, że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny i wnoszą o nie rozpoczynanie czynności opisu i oszacowania oraz wstrzymanie egzekucji deklarując spłatę większości zadłużenia do końca 2021 r. Postanowieniami z [...] lutego 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. oddalił skargi M. K. i K. K., podkreślając, że dotychczasowe działania egzekucyjne nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, zaś zastosowanie środków w postaci zajęcia nieruchomości nie jest zbyt uciążliwe. Pismem z [...] marca 2021 r. małżeństwo K. złożyło zażalenie powołując się na "katastrofalne skutki pandemii" Covid-19. Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, uznał za zasadne uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej K. K. i umorzyć postępowanie I instancji w tej części, w pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie. Dokonując oceny prawidłowości zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził przede wszystkim, że zajęcie nieruchomości dokonane ww. wezwaniami, mieści się w katalogu środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie z 17 czerwca 1977 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej, w skrócie: "u.p.e.a."). Odnosząc się do argumentów zażalenia dotyczących zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, organ wyjaśnił, że stosuje środki egzekucyjne przewidziane przepisami tej ustawy (§ 1), które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku a spośród kilku takich środków, środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (§ 2). Z przepisów u.p.e.a. nie wynika, które ze środków egzekucyjnych są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku konkretnego postępowania organ egzekucyjny powinien indywidualnie ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego obowiązku, będąc jednocześnie dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jeśli zobowiązana uważa, że zastosowane środki w postaci egzekucji z nieruchomości były zbyt uciążliwe to winna wskazać inny składnik majątkowy, z którego możliwa byłaby egzekucja w sposób, jej zdaniem, mniej uciążliwy. Tymczasem z akt postępowania nie wynika by skarżąca przedstawiła takie prawa majątkowe lub rzeczy. Co prawda organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania niektórych, bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków ale jedynie w sytuacji gdy osiągnięcie celu możliwe jest przy wykorzystaniu innych środków egzekucyjnych. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania. Egzekucja z samej definicji jest uciążliwą, niemniej jednak w ocenie organu ta uciążliwość nie jest w niniejszej sprawie nadmierna, bowiem, zajęcie nieruchomości wprawdzie ogranicza możliwości dysponowania nieruchomością, lecz pozwala jednak na korzystanie z niej do czasu zakończenia egzekucji. Zatem egzekucja nie jest prowadzona w sposób nadmiernie dolegliwy dla zobowiązanej. Odnośnie zarzutu, że polscy przedsiębiorcy są szczególnie narażeni na skutki pandemii Covid- 19 przez utratę płynności finansowej to organ wskazał, że w zażaleniu nie wykazano aby pandemia wpłynęła negatywnie na sytuację finansową zobowiązanej, a zarzut ten nie ma istotnego znaczenia dla rozpoznania skargi na czynność zajęcia nieruchomości. Na ww. postanowienie z [...] kwietnia 2021 r. małżeństwo K. złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzucono naruszenie art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (zwanej dalej: "O.p.") poprzez pominięcie wyjaśnienia stanu faktycznego, brakiem weryfikacji, skutkującego przyjęciem, że zobowiązani nie wpłacali należności, ponieważ nie chcieli, a nie dlatego, że znaleźli się w tragicznej sytuacji finansowej w związku z pandemią i zarządzeniem rządu polskiego o zamknięciu obiektów, w których prowadzona była działalność gospodarcza, będąca głównym źródłem utrzymania skarżących i ich dwóch synów; pomoc rządu dla PKD firmy nie przysługiwała; zlekceważeniem informacji o bardzo złej kondycji psychicznej i finansowej skarżących w związku z pandemią, nie uznanie jej za mający charakter wyjątkowy. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. oraz obciążenie organu kosztami postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z przepisem art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.), jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej K.p.a.). Na podstawie natomiast przepisu art. 138 § 1 K.p.a., stosowanego na mocy art. 144 K.p.a. odpowiednio do zażaleń, organ odwoławczy wskutek wniesionego zażalenia wydaje postanowienie, w którym w zależności od sposobu rozstrzygnięcia: utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo uchyla zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarza postępowanie odwoławcze. Zgodnie z art. 54 § 1 zd. 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie kolejne tytuły wykonawcze wystawione 18 i 19 listopada 2020 r., w których w części A.l "Dane Zobowiązanego" widnieją wyłącznie dane M. K., natomiast dane skarżącego - małżonka ww., zostały wskazane w części AA "Dane małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym". Współmałżonek, odpowiadający za dług małżonka, nie posiada jednak statusu "zobowiązanego", gdyż jedynie ponosi odpowiedzialność majątkiem wspólnym za niewykonane dobrowolnie podatkowe zobowiązanie małżonka. Jego odpowiedzialność za przeterminowane zobowiązanie należne od małżonka jest zatem pochodną i wynika z długu małżonka - podatnika, jednakże odpowiedzialność ta jest ograniczona tylko do majątku wspólnego małżonków (por. wyrok WSA w Gdańsku z 6 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 1115/07, wyrok WSA w Szczecinie z 5 września 2019 r., sygn. akt. I SA/Sz 135/19). K. K. w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu wyegzekwowania od zobowiązanej zaległych należności podatkowych, posiada zatem jedynie status prawny "małżonka zobowiązanej". Oznacza to, że środki prawne przysługujące zobowiązanej na podstawie konkretnych przepisów u.p.e.a., nie przysługują automatycznie małżonkowi zobowiązanej, lecz tylko w sytuacji, gdy dany przepis tak stanowi. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że skarżący małżonek, nie posiadając statusu zobowiązanego, nie był podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. W niniejszej sprawie zasadne było zatem uchylenie zaskarżonego postanowienie w części dotyczącej K. K. i umorzenie postępowania I instancji w tej części. Zdaniem Sądu, zasadne było też utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w pozostałym zakresie. Strona nie wykazała, że organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, nadto nie wskazała innych sposobów/źródeł zaspokojenia wierzyciela (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a). Nie ma bowiem wątpliwości, iż specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy (vide wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3610/21). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zasada ta rządzi wyborem konkretnego środka egzekucyjnego. W przypadku, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, należy zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy jednak zaznaczyć, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego - to on jest bowiem "gospodarzem" postępowania egzekucyjnego. Ponadto, środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Przy czym, dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji, oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Zobowiązany może wskazać inny środek egzekucyjny, o mniejszej w odczuciu strony uciążliwości, zaś organ egzekucyjny nie ma możliwości odstąpienia od prowadzenia egzekucji administracyjnej z jedynego środka egzekucyjnego. Jeśli organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie jest on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania (por.m.in. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1339/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 247/10; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 marca 2020r., sygn. akt I SA/Gd 20/20). Skoro zatem organ egzekucyjny nie miał możliwości wyboru innego środka egzekucyjnego, nie można wobec tego skutecznie podnieść zarzutu, że jest on zbyt uciążliwy, a nadto egzekucja z nieruchomości wprawdzie ogranicza możliwość dysponowania nieruchomością, lecz pozwala jednak na korzystanie z niej do czasu zakończenie egzekucji. Odpowiadając na zarzut dotyczący naruszenia art. 122 O.p. wskazać należy, że przepisy Ordynacji podatkowej nie mają zastosowania w egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio zasady zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy orzekające ww. zasady nie naruszyły, bowiem wnikliwie i rzetelnie zbadały cały materiał dowodowy. Argument, że pandemia wpłynęła negatywnie na sytuację finansową zobowiązanej, nie ma znaczenia dla rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Stwierdzając że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę, uznając ją za bezzasadną. Wszystkie wyroki przywołane w sprawie dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.