I SA/Sz 614/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. H. w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 05 maja 2017 r. nr [...]; [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2013 r. oraz za styczeń 2014 r. p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł; 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek. I. H., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...], złożyła na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie ma obecnie środków na pokrycie wpisu sądowego. Wszczęta i prowadzona egzekucja przez organy skarbowe w związku z wydanymi decyzjami, których dotyczy skarga, spowodowała zajęcie rachunków bankowych i wszystkich środków na nich zgromadzonych i zagraża funkcjonowaniu działalności gospodarczej, praktycznie zmuszając do jej zaprzestania, uniemożliwiając dalsze wykonywanie usług i pokrywanie zobowiązań. Skarżąca wskazała także na wypowiedzenie jej dwóch dużych, kluczowych umów na dostawy towarów oraz jej obawy co do zerwania kolejnych umów z innymi kontrahentami z uwagi na ich poinformowanie przez urząd skarbowy o zaległościach podatkowych. Skarżąca wskazała, że nie posiada majątku, który mogłaby spieniężyć, aby opłacić wpis sądowy. Zarezerwowane środki na koszty postępowania zostały przez organ zajęte, a będąca w toku egzekucja pozbawiła skarżącą możliwości dochodzenia praw. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, skarżąca nie wskazała żadnych osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazała udział [...] w domu jednorodzinnym, o pow. [...]. oraz w użytkowaniu wieczystym, o wartości [...], zajęty przez urząd skarbowy, nieruchomość gruntową o pow. [...] zajętą przez urząd skarbowy; skarżąca nie wykazała oszczędności (podała, że stan rachunków bankowych: osobistych i firmowych wynosi [...] i są zajęte przez US), papierów wartościowych, ani innych praw majątkowych. Wskazała także na zajęcie środków trwałych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, w postaci środków transportu (samochody ciężarowe) i maszyn. W rubryce formularza dotyczącej dochodów podała, że z działalności gospodarczej w 2016 r. poniosła stratę w wysokości [...], zaś w 2017 r. na koniec maja 2017 r. strata wyniosła [...]. Skarżąca wskazała, że jej zobowiązania i wydatki to: raty leasingowe w kwocie [...] miesięcznie, czynsz za wynajem hali [...] netto miesięcznie, media w firmie w kwocie [...] netto miesięcznie, ubezpieczenia pojazdów i majątku firmy w kwocie ok. [...] rocznie, składki ZUS [...] zł miesięcznie, wynagrodzenia pracowników [...], opłacenie PIT-4 w kwocie [...] miesięcznie, spłata pożyczki w Fundacji Przedsiębiorczości rata w kwocie ok. [...], a także wydatki prywatne na: użytkowanie wieczyste w kwocie [...], media w kwocie [...], koszty leczenia [...], ubezpieczenia domu [...], rocznie, inne bieżące wydatki w kwocie [...]. Do wniosku skarżąca dołączyła: kopie PIT-36L (odnotowano przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów [...], stratę [...]); kopię deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy wg stawki 19% za marzec 2017 r., maj 2017 r. (odnotowano przychód [...], koszty [...], stratę [...]); kopie faktur Vat obrazujących wydatki na firmę (ubezpieczenie majątku, raty leasingowe, czynsz za najem, opłaty za energię elektryczna), listę płac za okres od 01.06.2017 r. do 30.06.2017 r., kopie umów zlecenia, kopie deklaracji rozliczeniowej ZUS. Wykonując wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżąca nadesłała: 1. oświadczenie skarżącej, że jest panną, nie mieszka z innymi członkami rodziny, partycypuje w kosztach utrzymania syna wspólnie z jego ojcem; syn ma [...] lata i jest studentem Akademii Morskiej w S.; skarżąca ma jedną kartę kredytową z limitem [...], innych kredytów i pożyczek ponad te wskazane w formularzu nie posiada; skarżąca wskazała także na dalsze trudności związane z prowadzeniem działalności, a także na przebytą chorobę nowotworową, operację, zły stan zdrowia i konieczność stałego leczenia (koszty z tym związane to [...] miesięcznie); 2. wydruk z konta bankowego w [...], zawierający informację dotyczącą zajęcia egzekucyjnego na kwotę [...] oraz o kwocie zwolnionej od zajęcia [...]; 3. wyciąg z rachunku bankowego w [...] za okres od 01 stycznia 2017 r. do 31 lipca 2017 r. (rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy), saldo końcowe w kwocie ujemnej [...]ł; 4. wyciąg z rachunku w [...] za okres od 03 listopada 2016 r. do 01 czerwca 2017 r., saldo końcowe [...]; 5. kopię deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy wg stawki 19% za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2017 r. (przychód [...], koszty [...], strata [...]); 6. kopie deklaracji VAT-7 za miesiące kwiecień 2017 r., maj 2017 r., czerwiec 2017 r.; 7. kopie faktur VAT za gaz, za usługi telekomunikacyjne, za wodę i odprowadzenie ścieków, paragony fiskalne za zakup odzieży i walizki; 8. kopię postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 27 lipca 2017 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania z urzędu zaskarżonej decyzji do czasu rozpatrzenia skargi przez sąd; 9. dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego: zarządzenie zabezpieczenia ruchomości, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, 10. kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2017 r. Mając powyższe na uwadze zważyć należało, co następuje: Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...]. Jednocześnie skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi również w drugiej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie, o sygn. akt I SA/Sz 560/17 w kwocie [...]. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 –dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy wynika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, ma na utrzymaniu [...] letniego syna, posiada nieruchomości: udział w domu jednorodzinnym, działkę, majątek ruchomy w ramach działalności gospodarczej. Wszystkie wykazane składniki majątkowe są obciążone hipotekami przymusowymi. Zajęciu podlegają również rachunki bankowe oraz wierzytelności. Prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczy zaległości w kwocie ponad [...] zł. Skarżąca nie posiada oszczędności. Skarżąca ma problemy zdrowotne. Źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza, z której odnotowuje straty. Niemniej jednak, należy pamiętać, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. Miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., II FZ 43/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, wykazywanie straty przez przedsiębiorcę, czy prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć, że odnotowywane przez skarżącą przychody z działalności gospodarczej są znaczne. Otóż z kserokopii zeznań podatkowych (PIT-36L i PU-5LM) wynika, iż przychody z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w 2016 r. wyniosły [...], zaś do czerwca 2017 r. – [...]. Pomimo trudności finansowych oraz prowadzonej egzekucji (notabene w dniu 27 lipca 2017 r. wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu zakończenia postępowania sądowego z uwagi na zabezpieczenie majątku) skarżąca kontynuuje działalność, zaś patrząc na wyniki finansowe tej działalności nie można uznać, że skarżąca jest pozbawiona majątku i nie ma już żadnej możliwości zgromadzenia środków w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, należało dojść do wniosku, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów sądowych, dlatego nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Natomiast, w ocenie referendarza sądowego, argumentacja wnioskodawczyni pozwala na uwzględnienie wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej jest na tyle trudna, że uzasadnia zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę [...]. Biorąc pod uwagę całokształt sprawy uznano bowiem, że uiszczenie przez skarżącą wpisu na poziomie [...] (najniższy wpis w sprawie podatkowej), nie przekracza jej możliwości finansowych. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych i obowiązku poniesienia kosztów związanych z tym postępowaniem. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe, stanowiąc należności publicznoprawne, należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności przed innymi wydatkami przedsiębiorcy. (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, postanowienie 14 marca 2017 r., II OZ 254/17, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Te wszystkie względy, a także konieczność poniesienia wysokiego wpisu sądowego w drugiej zainicjowanej sprawie sądowej, zadecydowały o zwolnieniu skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę [...]. Jednocześnie referendarz sądowy za przedwczesne uznał zwalnianie skarżącej z innych jeszcze opłat sądowych, które ewentualnie mogą pojawić się na dalszych etapach postępowania. Uznając, że na obecną chwilę skarżąca nie jest w stanie wygospodarować takiej ilości środków pieniężnych, które umożliwiałyby jej poniesienie kosztów wpisu od skargi w pełnej wysokości przypomnieć należy, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wyżej wskazano, obowiązkiem skarżącej jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dalszych kosztów postępowania. Konkludując, wydane rozstrzygnięcie uwzględnia ogólną sytuację materialną, bytową i rodzinną skarżącej, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.