I SA/Sz 892/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 892/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. D., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, strona podała, że na utrzymaniu ma dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest przychód z wynajmu części nieruchomości, będącej przedmiotem opodatkowania w zaskarżonej decyzji wynoszący [...] zł, który po pomniejszeniu o podatek i opłaty daje kwotę [...]zł. Miesięcznie skarżąca dysponuje kwotą rzędu [...] zł. Skarżąca wyjaśniła, że pozostała część nieruchomości, z powodu jej zalania i zniszczenia, nie może być wykorzystania w celu uzyskania przychodu; skarżąca ponosi koszty utrzymania tej części nieruchomości. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada umowy na dzierżawę części nieruchomości przynoszącą przychód [...] zł. Podała, że z uwagi na sytuację finansową jej zaległość z tytułu podatku od nieruchomości została rozłożona na raty; uzyskała również zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Stargardzie. Oświadczyła, że nie posiada innych źródeł dochodu, deficyt budżetowy zasila pożyczkami od bliskich i znajomych. Odnośnie do majątku, wskazała na mieszkanie o powierzchni ok. [...] m˛, zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] ha o wartości ok. [...] zł stanowiącą przedmiot zaskarżonej decyzji. Nie posiada oszczędności, wskazała na posiadane wierzytelności o wartości ok. [...] Skarżąca wskazała dodatkowo na zaległości w podatku od nieruchomości, w opłacie za wieczyste użytkowanie w wysokości [...] zł, spłatę kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ok. [...] zł miesięcznie. Wraz z wnioskiem przedłożyła kopie: - zawartej w dniu 3 lipca 2017 r. ze Starostą [...] ugody w sprawie dobrowolnej spłaty zobowiązania z tytułu opłaty za wieczyste użytkowanie gruntów w kwocie ok. [...] zł, - postanowienia Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim z dnia 15 grudnia 2014 r. sygn. akt I C 603/13 o zwolnieniu skarżącej od opłaty od zażalenia, - informacji o przychodach podatnika z najmu nieruchomości uzyskanych w 2014 r. – w kwocie [...]zł, - wypowiedzenia przez Starostwo Powiatowe opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu i ustalenie jej wysokości od 1 stycznia 2013 r. na kwotę [...]zł, - decyzji Burmistrza L. z dnia 4 lipca 2014 r. w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowych skarżącej w podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała: - zestawienie przelewów za okres od 8 sierpnia do 9 listopada br., - zaświadczenie Zespołu Szkół Ogólnokształcących w [...] potwierdzające, że N. S., ur. w [...] r. jest uczennicą klasy trzeciej [...] LO w [...], - aneks do umowy dzierżawy z 25 września 2014 r. zawartej pomiędzy skarżącą a OPP-Polskim Stowarzyszeniem [...] wskazującej na kwotę czynszu w wysokości [...] zł za każdy miesiąc, - zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu z najmu nieruchomości za rok 2016 w wysokości [...] zł. Skarżąca wyjaśniła, że zaświadczenia dotyczącego syna nie zdołała uzyskać w wyznaczonym terminie i w związku z tym zawnioskowała o potraktowanie 21-letniego syna, jako będącego na utrzymaniu skarżącej "bez uwzględniania nauki". Wyjaśniła, że nie zbiera paragonów czy innych dowodów świadczących o wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny; oświadczyła, że ponosi wydatki charakterystyczne dla przeciętnej rodziny, w tym koszty korepetycji oraz internatu córki. Skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od PS [...], gdyż jest to organizacja nieprowadząca działalności zarobkowej i nie posiadająca środków na takie opłaty; dla skarżącej sama obecność stowarzyszenia i dozorowanie nieruchomości jest "zyskiem". W odniesieniu do wymaganej wezwaniem informacji co do posiadanych udziałów w [...] sp. z o.o. w [...] ([...] udziały o łącznej wartości [...] zł - dane znane przez referendarza sądowego z urzędu), skarżąca wyjaśniła, że ww. spółka nie wypłacała jej dywidend, ponieważ nie prowadzi działalności od 2010 r. z powodu jej zawieszenia. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, uzasadniając to tym, że nie wykazała ona, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazał na stały miesięczny dochód na członka rodziny wynoszący [...] zł, a także znaczny majątek w postaci nieruchomości. Stwierdził, że nie jest zasadne ubieganie się o prawo pomocy, w sytuacji, gdy część tego majątku nie jest wykorzystywana w sposób umożliwiający zdobycie środków na uiszczenie kosztów sądowych, wskazując na oddanie nieruchomości w kilkuletnią dzierżawę za symboliczną złotówkę. Ponadto uznał, że skarżąca nie wykonała w sposób należyty wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a i nie udokumentowała wykazywanych wydatków związanych ze spłatą kredytów i innych zaległości oraz nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych tylko zestawienie przelewów, niepozwalający zidentyfikować, czy jest to rachunek skarżącej. Pismem z dnia 3 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając referendarzowi sądowemu mało wnikliwe rozpoznanie sprawy i błędną interpretację faktów. Uzasadniając sprzeciw, skarżąca nie zgodziła się z oceną, że dochód, który ma do dyspozycji na członka rodziny wynosi [...] zł, gdyż jak wskazała dochód w wysokości [...] zł miesięcznie jest dochodem do opodatkowania. Ponadto wskazała, że z dochodów tych spłaca wydatki związane z nieruchomością – podatek od nieruchomości, opłaty za użytkowanie wieczyste, co dokumentuje przedłożone pismo starosty, a także ponosi wydatki egzystencjonalne, na które nie zbiera paragonów. Zarzuciła brak należytego i starannego zestawienia tych wydatków z osiąganym dochodem, co wskazywałoby potrzebę udzielenia prawa pomocy. Odnośnie braku wyciągów z rachunków bankowych, skarżąca oświadczyła, że nadesłane zestawienie przelewów jest wydrukiem z posiadanego przez nią konta bankowego, pomimo braku takiego oznaczenia, nadto wyciągiem jaki oferuje bank. Wskazała także, że z wyciągów tych wynikają wydatki na spłatę kredytów, co - jej zdaniem jest - wystarczające na udokumentowanie tych wydatków. W dalszej części sprzeciwu skarżąca odniosła się do kwestii wynajmu nieruchomości za symboliczną kwotę stowarzyszeniu [...], wskazując, że nie jest to przejawem jej zamożności finansowej, a stanowi dla niej odciążenie finansowe. Nadto wskazała, że najemca jest organizacją działającą bez osiągania zysku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 P.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedłożone dokumenty oraz zarzuty zawarte w sprzeciwie, Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i ocenił opisany stan faktyczny, uznając, że skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie stać jej na pokrycie pełnych kosztów postępowania (w tym wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w sprawie niniejszej, który wynosi [...] zł). Zdaniem Sądu, referendarz sądowy wskazał należycie, z jakich powodów brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Wziął pod uwagę możliwości płatnicze skarżącej oraz ogólną jej sytuację majątkową. Skarżąca w przedmiotowej sprawie sama zadeklarowała dochody miesięczne w kwocie [...]zł netto (z tytułu wynajmu części nieruchomości), a także wydatki miesięczne w kwocie [...]zł (na opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, spłatę kredytu), które jak oświadczyła opłaca nieregularnie, a w zakresie majątku - mieszkanie o pow. [...] m kw., zabudowaną nieruchomość o pow. [...] ha o wartości [...] zł (budynki – hala magazynowo – produkcyjną, zespołem garażowym i budynkiem biurowym o pow. [...] m kw., grunt o pow. [...] m kw.) oraz wierzytelność w kwocie [...]tys. zł. Jak wynika z oświadczeń skarżącej, część posiadanej nieruchomości oddała w dzierżawę na rzecz OPP-Polskiego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...]. za kwotę [...]zł czynszu. Skarżąca ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci w wieku [...] i [...] lat. Nadto skarżąca ma udziały w spółce prawa handlowego, ale nie otrzymuje dochodów z tytułu dywidendy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, że wykazana sytuacja majątkowa skarżącej nie uprawnia jej do występowania o wsparcie ze środków publicznych. Niewątpliwie bowiem skarżąca dysponuje majątkiem znacznie przewyższającym wartość żądanego w sprawie wpisu. W pierwszej kolejności zatem należy wymagać od strony, posiadającej znaczny majątek aktywności w zakresie pozyskiwania źródeł finansowania wydatków. Trafnie więc referendarz sądowy przyjął, że posiadanie majątku w postaci opisanych nieruchomości świadczy o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącej, dającym możliwości poniesienia wymaganych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni posiada realne możliwości zwiększenia swoich dochodów, zaś oddając w dzierżawę część nieruchomości za symboliczną złotówkę dobrowolnie pozbawia się potencjalnego źródła dochodów. Przedstawiona w tym zakresie argumentacja, dotycząca dokonanego w ten sposób odciążenia finansowego skarżącej, czy zasad działania dzierżawcy (non profit) nie ma żadnego znaczenia dla takiej oceny. Skarżąca nie wykazała bowiem ani na etapie rozpoznania wniosku o prawo pomocy, ani w sprzeciwie, że nie jest możliwe lepsze gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Zauważyć należy, że to od strony, wnioskującej o pomoc ze środków publicznych, wymaga się w pierwszej kolejności gospodarności w zakresie wykorzystywania własnych sił i środków. Tymczasem postępowanie skarżącej – de facto nieodpłatne wydzierżawianie majątku – świadczą albo o niegospodarności, albo o lepszym statusie majątkowym rodziny, aniżeli wynika to z oficjalnie składanych oświadczeń. Ponadto, odnosząc się do akcentowanej przez skarżącą okoliczności ponoszenia wydatków na spłatę rat kredytu zaciągniętego na spłatę zadłużenia oraz innych wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości (opłata za użytkowanie wieczyste, podatek od nieruchomości) i spłatą zadłużenia, należy mieć na uwadze, że przedmiotowe wydatki, w tym na spłatę kredytów, nie są związane bezpośrednio z zaspokojeniem potrzeb życiowych rodziny. Wszelkie zaś obciążenia strony z innych tytułów nie mają wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony – w przeciwnym wypadku prawo pomocy służyłoby przerzucaniu kosztów działalności na ogół obywateli. Koszty sądowe jako należności publicznoprawne powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy stronie pozostaną wolne do rozdysponowania na inne zobowiązania środki (post. NSA z 26 sierpnia 2016 r. I FZ 190/16). Dlatego też konieczność przeznaczania kwoty [...]zł złotych, co miesiąc na spłatę kredytu (w kwotach ok. [...] zł jak wynika z historii przelewów o tytule "spłata kredytu"), gdy skarżąca nie wykorzystała realnych możliwości pozyskania środków finansowych niezbędnych na ponoszenie kosztów sądowych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżąca może tę kwotę co miesiąc wydatkować, bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego i bez konieczności lepszego wykorzystania swoich nieruchomości, powinna bez uszczerbku w kosztach utrzymania ponieść koszty sądowe, zwłaszcza, gdy te są znacznie niższe od raty spłacanej pożyczki. Podobnie też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1223/14. Stwierdził, że spłata przez skarżącą kredytu nie uzasadnia przyjęcia, iż wykazała, że jej dochód nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Waloru rozstrzygającego nie mogła mieć również okoliczność, że przed sądem powszechnym zwolniono skarżącą od kosztów sądowych. Orzeczenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów podjęte w postępowaniu przed sądem powszechnym nie determinują bowiem automatycznie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie złożonego przed sądem administracyjnym. Podsumowując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych oświadczeń i dokumentów skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. W ocenie Sądu, skarżąca nie podważyła w żaden sposób, przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Skarżąca - pomimo wykazywanego dochodu w kwocie [...]zł miesięcznie oraz wydatków – ze względu na swój stan posiadania ma dużo większe możliwości zarobkowania niż faktycznie wykorzystywane. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest bezspornie prawidłowa i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Skarżąca również w sprzeciwie nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jej możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Ponownie podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy nie dopuścił się zatem żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.