I SAB/Sz 26/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Dyrektor Szkoły Podstawowej im. [...] w L. dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, II. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w L. do rozpoznania wniosku P. N. z dnia 17 stycznia 2025 r., III. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w L. na rzecz skarżącego P. N. kwotę 117 (sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. N. (dalej jako: "skarżący") za pośrednictwem poczty elektronicznej - na adres email organu znajdujący się w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych (rspo.gov.pl), tj. [...] w dniu 17 stycznia 2025 r. skierował do Dyrektora Szkoły (dalej jako: "Dyrektor") wniosek o dostęp do informacji publicznej o następującej treści: "Na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, wnoszę o informację czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 roku do stycznia 2025 roku. Proszę o przesłanie odpowiedzi w formacie PDF na mój adres email". W związku z brakiem odpowiedzi, pismem z dnia 3 lutego 2025 r. skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Dyrektora w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z 17 stycznia 2025 r., zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 w zw. art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p."), poprzez brak udostępnienia informacji publicznej pomimo upływu terminu ustawowego oraz brak poinformowania skarżącego o braku możliwości udostępnienia informacji publicznej w określonym ustawowo terminie ze wskazaniem powodów opóźnienia oraz nowego terminu udostępnienia informacji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 2) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, 3) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że od wielu lat angażuje się w inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie nierównemu traktowaniu uczniów ze względu na wyznanie lub jego brak. Podkreślił, że na gruncie art. 2 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej nie istnieje obowiązek udzielania takich informacji, jednakże skarżący uznaje, że ich przedstawienie ma istotne znaczenie dla realizacji celów społecznych oraz praworządności w systemie oświaty. W ocenie skarżącego, w celu umożliwienia identyfikacji procesów skutkujących nierównym traktowaniem uczniów, wsparcia dyrekcji szkół w organizacji pracy placówek oraz podjęcia adekwatnych działań interwencyjnych, niezbędne jest zapewnienie pełnej przejrzystości działań podmiotów publicznych. W szczególności, kluczowe jest, aby wnioski o udostępnienie informacji publicznej były rozpatrywane w sposób rzetelny, kompletny oraz terminowy, co przyczyni się do zwiększenia efektywności współpracy między organami administracji a społeczeństwem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o umorzenie postępowania w całości na podstawie art. 161 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Dyrektor wyjaśnił, że w dniu 19 lutego 2025 r. drogą elektroniczną, zgodnie z treścią wniosku, wysłana została na adres mailowy skarżącego odpowiedź na jego wniosek z dnia 17 stycznia 2025 r. o udzielenie dostępu do informacji publicznej wraz z informacją o powodach zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Jednocześnie Dyrektor zaznaczył, że do Szkoły nie wpłynęło żadne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ani ponaglenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej "p.p.s.a" sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym – co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest uzależniona od poprzedzenia jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej. W odniesieniu do skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie znajduje zastosowania wymóg z art. 53 § 2b in fine p.p.s.a.. Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2023 r. sygn. III OSK 4146/21, z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2433/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 grudnia 2024 r. sygn. II SAB/Go 125/24). Przystępując do rozpoznania skargi sąd podkreśla, że na gruncie u.d.i.p. bezczynność podmiotu obowiązanego do rozpoznania wniosku informacyjnego ma miejsce wówczas, gdy organ "milczy" wobec tego wniosku, tj. nie udostępnił informacji publicznej (art. 4 ust. 3 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), nie wydał decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), nie powiadomił wnioskodawcy o niemożliwości udzielenia informacji publicznej w wyznaczonym terminie i o przyczynach opóźnienia i nowym terminie wydania informacji, nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku w tej sprawie (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.), nie poinformował o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.), ewentualnie, że danej informacji nie posiada, bądź że istnieje odrębny tryb dostępu do tej informacji (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.), nie informuje wnioskodawcy w formie pisemnej, iż żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). W przypadku złożenia skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej, obowiązkiem sądu jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem stwierdzenie, że podmiot, do którego zwróciła się strona skarżąca jest obowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz, że żądana przez nią informacja ma charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność (vide P. Szustakiewicz, Postępowanie w sprawie bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej w orzecznictwie sądów administracyjnych, Przegląd Prawa Publicznego z 2012 r. nr 6, s. 75 i nast. Wraz z powołanym orzecznictwem). W tej sprawie nie jest kwestionowane, że dyrektorzy szkół są podmiotami obowiązanymi do udostępniania informacji publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych dyrektorzy szkół są uznawani za takie podmioty, czy to jako "organy władzy publicznej" w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (w znaczeniu funkcjonalnym - zwłaszcza z uwagi na posiadane przez dyrektorów szkół kompetencje do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach uczniów), czy też jako "podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym" (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SAB/Po 49/20, wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. I OSK 248/12). W kwestii kryterium przedmiotowego należy wskazać na art. 1 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. precyzuje pojęcie informacji publicznej, przedstawiając przykładowy katalog danych mających walor informacji publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się szerokie rozumienie pojęcia informacji publicznej, co podyktowane jest transparentnością życia publicznego i zwiększaniem świadomości prawnej społeczeństwa. Podkreślić jednak należy, że informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Zatem informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, jak również wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa, o ile odnosi się do faktów (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Bk 73/22). Mając na uwadze powyższe - w ocenie Sądu - niewątpliwie informacja, której skarżący się domagał w swym wniosku jest informacją publiczną, co zresztą również nie jest kwestionowane. W dalszej kolejności ustaleniu podlega czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.). Analizując czy w niniejszej sprawie doszło do zarzucanego przez skarżącego stanu bezczynności oraz dokonując oceny jego charakteru, sąd miał na uwadze stan faktyczny sprawy na datę orzekania. Nie można bowiem zobowiązać organu do określonego działania, jeśli zostało ono w dacie orzekania już podjęte. Z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącego został rozpatrzony poprzez poinformowanie, że szkoła nie zawierała umów z kościołami ani innymi związkami wyznaniowymi. Organ uczynił to po wniesieniu niniejszej skargi. W związku z tym sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej, przyjmując za podstawę art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Strona po otrzymaniu odpowiedzi na skargę nie zakwestionowała tej okoliczności. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt II sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 149 § 1a p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Należy wyjaśnić, że dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest istnienie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku reakcji na wymagane prawem działania. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego zachowania. W rozpatrywanym przypadku bezczynność organu nie wynikała przy tym ze złej woli ani nie miała cech celowego ignorowania lub lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami u.d.i.p., co zaś najważniejsze, po wniesieniu skargi do sądu, organ niezwłocznie udostępnił żądaną informację. Na marginesie Sąd wskazuje, że udostępnianie informacji publicznej, jakkolwiek istotne, nie jest jednak głównym zadaniem organu. Wniosek skarżącego wpłynął w drugiej dekadzie stycznia, tj. w okresie wzmożonej intensywności obowiązków dyrektora szkoły, kiedy to w każdej szkole w tym okresie występuje śródroczna klasyfikacja uczniów oraz planowanie harmonogramu prac remontowych niezbędnych do wykonania w okresie ferii zimowych. Organ po wpływie skargi zauważył swój błąd i udostępnił żądaną informację. Argumenty te przełożyły się na kształt punktu drugiego wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 117 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego i opłaty skarbowej (pkt III wyroku) i odstąpił od zasądzenia w całości wynagrodzenia radcy prawnego, który reprezentował skarżącego. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a., sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zawarte w tym przepisie określenie "w szczególności" świadczy o tym, że może on mieć także zastosowanie w innych okolicznościach. W ocenie Sądu, "uzasadnionym przypadkiem" jest sprawa sądowoadministracyjna, w której wystąpiły m.in. okoliczności, takie jak: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą, a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 1277/21). Zdaniem Sądu, zastosowanie tego przepisu w tej sprawie było uzasadnione. Sądowi z urzędu znany jest fakt występowania przez skarżącego w szeregu innych sprawach na terenie kraju, w których inicjował postępowania przed sądami administracyjnymi w bardzo zbliżonych stanach faktycznych i na podstawie podobnej treści skarg, będąc reprezentowany przez pełnomocnika (jest to ponad 30 spraw, por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 26 marca 2025 r. sygn. II SAB/Go 14/25; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. IV SAB/Po 158/24; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. III SAB/Gd 64/25). W WSA w Szczecinie w dniu 6 marca 2025 r. rozpoznano podobną sprawę ze skargi skarżącego o sygn. akt I SAB/Sz 192/24 i w dniu 13 marca 2025 r. o sygn. akt I SAB/Sz 187/25 (orzeczenia nie są nieprawomocne) w przedmiocie bezczynności dyrektora szkoły z zakresie udzielenia informacji publicznej – dotyczącej również najmu szafek szkolnych i rozliczeń szkoły. Problem nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej był przedmiotem analizy w doktrynie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W tej kwestii w judykaturze i w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że nadużywanie publicznego prawa podmiotowego ma miejsce wówczas, gdy podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4827/21, z 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14, z 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15, czy też z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; podobnie: m.in. J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej /w:/ J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, Warszawa 2005 r., s. 146-147). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że celem nadużycia publicznego prawa, jak ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów, tym celem jest dążenie strony skarżącej do orzeczenia przez Sąd kosztów procesu zwłaszcza przyznania wynagrodzenia z art. 206 p.p.s.a. Dlatego też Sąd uznał, że wynikający z powyżej wskazanych okoliczności niewielki nakład pracy pełnomocnika reprezentującego skarżącego oraz nadużycie prawa do dostępu do informacji publicznej (wielość skarg) uzasadnia odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w całości. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd orzekł jak w sentencji.