II SA/Sz 155/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Z. na rzecz skarżącego J. O. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Po przeprowadzeniu na wniosek W. W. i S. W. postępowania administracyjnego Wójt Gminy decyzją z dnia [...] r. orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 z późn. zm.) o wymeldowaniu z pobytu stałego J. O. z lokalu położonego w miejscowości [...] W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że J. O. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Tymczasem miejscem stałego pobytu danej osoby jest miejsce, w którym ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy, przyjmuje i nadaje korespondencję. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Od decyzji organu I instancji odwołał się J. O., wskazując że rodzina W. uniemożliwiła mu zamieszkiwanie w budynku nr [...] wyrzucając mu stamtąd jego meble jak również wyrzucając jego samego. Podniósł, że w Sądzie toczy się sprawa o sygn. akt [...] . Prowadzone jest postępowanie o wydanie mu budynku i gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na treść przepisów art. 15 ust. 2 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, do wymeldowania J. O. niezbędne jest ustalenie, że opuścił on przedmiotowy lokal. Z akt sprawy bezspornie wynika, że lokal ten nie stanowi miejsca, w którym wymieniony koncentruje interesy życiowe. Od [...] r. zamieszkuje on w lokalu położonym w miejscowości [...]. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wyjaśnił, że bez znaczenia dla sprawy pozostają kwestie majątkowe, poruszone w odwołaniu J. O. ponieważ nie służą ustaleniu, czy mieszka on w miejscu stałego pobytu. Pismem z dnia [...] r. J. O., złożył skargę na ww. decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazał, że nie zgadza się z tą decyzją podobnie jak z decyzją organu I instancji. Rodzina W. uniemożliwia mu zamieszkanie w budynku nr [...]. Wymienieni wyrzucili mu jego meble z tego budynku i zamurowali wejście. Skarżący wniósł o wezwanie na rozprawę F. A. i M. C., w charakterze świadków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 cytowanej ustawy, Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem Wojewoda wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy poprzez niepełne uwzględnienie wszystkich jego okoliczności, co przełożyło się w rozpoznawanej sprawie na naruszenie przepisów prawa mogące mieć istotny wypływ na wynik sprawy. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. – w brzmieniu obowiązującym do 1 marca 2015 r.). Stosownie do treści art. 15 ust. 1 powołanej wyżej ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tych przepisów, przesłanką warunkującą wymeldowanie z pobytu stałego jest ustalenie przez organ administracji publicznej faktycznego opuszczenia miejsca zameldowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne w tym znaczeniu, że nie może być wynikiem bezprawnego działania osób trzecich (vide: wyrok NSA z dnia 14.01.2011 r., sygn. akt II OSK 2006/09, wyrok NSA z dnia 13.08.2010 r., II OSK 1455/09, wyrok NSA z dnia 24.02.2012 r., II OSK 2311/10). Oznacza to, że organ prowadząc postępowanie w przedmiocie wymeldowania zobligowany jest ustalić pełny stan faktyczny sprawy, a stosownej oceny dokonać również pod kątem zamiaru zainteresowanej osoby oraz dobrowolności opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje te poglądy, zaznaczając jednakże, że każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Obowiązkiem organu jest zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Natomiast z art. 107 § 3 K.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. O. faktycznie nie zamieszkuje w lokalu nr[...] w miejscowości D., jednak pomimo twierdzeń wymienionego, że dzieje się tak z uwagi na uniemożliwienie mu tego zamieszkiwania przez S. i W. W., jak również, że toczy się postępowanie, które skarżący określił jako postępowanie "o wydanie mu budynku i gospodarstwa rolnego", organ nie podjął żadnych działań by okoliczności te wyjaśnić. Zdaniem Sądu należy w pełnić podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawarte w wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt III SA/Gd 945/14), w myśl którego zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych podjęcie prawidłowej decyzji o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego w konkretnym lokalu wymaga ustalenia, czy osoba ta opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie i trwale oraz - czy nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dobrowolność musi wynikać z woli danej osoby, a nie z działania innych osób. W orzecznictwie przyjmuje się też, że o tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 654/12, LEX nr 1305805; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/GL 370/12, LEX nr 1253909; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1058/11, LEX nr 1109944). Z kolei aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, iż wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 468/12, LEX nr 1248682). Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności. Ustalenie wskazanych cech opuszczenia lokalu ma kluczowe znaczenie przy podejmowaniu przez organy rozstrzygnięcia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego. W niniejszej sprawie – pomimo deklarowania przez skarżącego woli zamieszkiwania w budynku nr [...] w miejscowości D. i jego twierdzeń o przymusowym charakterze opuszczenia tego budynku organ kwestii tych nie wyjaśnił. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2001 r., zgodnie z którym za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu – organ nie odniósł się jednak do twierdzeń skarżącego o toczącym się postępowaniu – określonym przez niego jako postępowanie "o wydanie budynku i gospodarstwa rolnego". Treść pism skarżącego wskazuje, że nie posiada on wiedzy prawniczej, która pozwoliłaby mu na precyzyjne formułowanie wniosków czy argumentów. Sposób w jaki opisał wspomniane postępowanie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie o jakiego rodzaju postępowanie chodzi w tym wypadku. W tej sytuacji organ winien był dokonać w tym zakresie ustaleń zmierzających do wyjaśnienia na jakie postępowanie powołuje się skarżący, czego dotyczy i czy w zaistniałej sytuacji można mówić o skorzystaniu przez niego z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona oceny stanu faktycznego sprawy kierując się w tym względzie uwagami Sądu zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a w zależności od wyników postępowania organ wyda stosowną decyzję. Odnosząc się do zawartego w treści skargi wniosku dowodowego skarżącego o "wezwanie na rozprawę F. A. i M. C. w charakterze świadków", należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z uwagi na powyższą regulację, brak jest możliwości przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego przez skarżącego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 1 cytowanej ustawy.