II SA/Sz 470/13
WyrokWSA w Szczecinie2013-10-04
Skład orzekający: Barbara Gebel, Marzena Iwankiewicz, Arkadiusz Windak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może mieć skutek prawny wsteczny (ex tunc), zwłaszcza gdy postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte z opóźnieniem?Ratio decidendi
Decyzja ustalająca odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, mająca charakter konstytutywny, co do zasady powinna wywoływać skutki prawne od momentu jej wydania (ex nunc). W sytuacji, gdy organ administracji publicznej wszczyna postępowanie w tej sprawie z opóźnieniem, nakładanie na rodzica obowiązku ponoszenia opłat z mocą wsteczną jest nieprawidłowe i narusza zasady demokratycznego państwa prawnego. Brak jest przepisów ustawy o wspieraniu rodziny, które zezwalałyby na wydanie takiej decyzji z mocą wsteczną.Stan faktyczny
M. B. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jego córki O. K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej i ustalającą tę opłatę. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego, w tym ustalenie opłaty z mocą wsteczną, mimo opóźnienia w wszczęciu postępowania. Organy administracji ustaliły opłatę w pełnej wysokości, uznając dochody ojca za wystarczające i nie znajdując podstaw do odstąpienia od jej ustalenia, mimo płacenia przez niego alimentów.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 października 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej i ustalenia odpłatności I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust.2, art. 194 ust. 2, 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2011 r., Nr 149, poz. 887 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2012 r. poz. 823) oraz uchwały Rady Miejskiej Nr XIX/265/2012 z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej:
1) odmówił odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka O.K.
w pieczy zastępczej,
2) ustalił opłatę za pobyt dziecka O.K. na okres [...] w wysokości 100 % przyznanego świadczenia rodzinie zastępczej, tj. [...] zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami.
Organ ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], małoletnia O.K. została umieszczona w pieczy zastępczej, tj. w spokrewnionej rodzinie zastępczej.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej, rodzice solidarnie ponoszą miesięczną, opłatę
w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1
i art. 81 ww. ustawy - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.
Po przeanalizowaniu zebranych dokumentów potwierdzających sytuację materialną i bytową oraz zdrowotną M.B. – ojca O.K. – organ nie znalazł przesłanek do odstąpienia od ustalenia powyższej opłaty. M.B. pracuje zawodowo, posiada własne mieszkanie, a także ma zaciągnięty kredyt hipoteczny. W miesiącu [...] osiągnął dochód w wysokości [...] zł. (wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł - [...] zł bieżące alimenty na córkę). Ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, reguluje zobowiązania wynikające z zaciągniętego kredytu hipotecznego, ponosi koszty zakupu soczewek w związku ze schorzeniem rogówki oraz koszty związane z dojazdami do pracy.
Z analizy przedstawionych dowodów wynika, iż miesięczne wydatki (bez kosztów związanych z zabezpieczeniem artykułów gospodarstwa domowego) M.B. są wyższe, niż przedstawiony przez niego dochód (około [...] zł miesięcznie), co wskazuje, iż jest on niewiarygodny - nie wykazał wszelkich źródeł dochodu, bądź też zawyżył ponoszone koszty.
W prowadzonym postępowaniu organ przyjął zasadę obowiązującą w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2009, Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów pomniejszonych o podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie zdrowotne, kwotę płaconych alimentów. Ustawa nie obliguje do odliczania od dochodu rat kredytów zaciągniętych przez petentów, czy też opłat wnoszonych z tytułu utrzymania mieszkania. W związku z powyższym nie pomniejszono osiągniętego w miesiącu [...] dochodu o ww. opłaty.
Zgodnie z uchwałą Nr XIX/265/2012 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, odstąpienie od ustalenia opłaty w całości za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić w przypadku, gdy dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza odpowiednio kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 542,00 zł. Wobec osób, które osiągają dochód wyższy można, zgodnie z tabelą § 4.3 ww. uchwały, częściowo odstąpić od ustalenia opłaty. Po przeliczeniu dochodu M.B. organ ustalił, iż dochód ten przekracza kryterium dochodowe powyżej [...] % i tym samym nie ma możliwości częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty. Jednocześnie, warunki zawarte w ww. uchwale (§ 4 ust. 2 pkt 1 lit d) przewidują możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty w całości od zobowiązanego rodzica w sytuacji płacenia bieżących alimentów. Organ ustalił, iż M.B. na bieżąco płaci alimenty na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie. W ocenie organu, kwota świadczonych alimentów w minimalnym stopniu pokrywa koszty utrzymania dziecka i pozornie zabezpiecza jego potrzeby, w sytuacji gdy dochód rodzica znacznie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej.
Z uwagi na znaczne przekroczenie kryterium dochodowego umożliwiające M.B. zaciągnięcie kredytu hipotecznego, a przede wszystkim niewiarygodne przedstawienie swojej sytuacji, organ ustalił opłatę za pobyt dziecka
w pieczy zastępczej w pełnej wysokości.
Od decyzji tej odwołał się M.B. zarzucając, że narusza ona zarówno przepisy postępowania administracyjnego, jak i przepisy prawa materialnego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o odstąpienie od ustalenia odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Kolegium stwierdziło, że bezspornym jest, że córka M.B. – O.K. - przebywa w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, decyzją z dnia [...], organ I instancji przyznał rodzinie zastępczej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ I instancji dokonał oceny sytuacji materialnej, dochodowej i zdrowotnej strony. W wyniku tej analizy nie znalazł przesłanek do uwzględnienia wniosku o odstąpienie w całości od ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt córki O.K. w pieczy zastępczej.
Jednocześnie organ ustalił wysokość opłaty na okres [...] na kwotę [...] zł miesięcznie, tj. w pełnej wysokości świadczenia wraz o odsetkami.
W sentencji decyzji organ I instancji powołał przepis art. 193 ust. 2 ustawy
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, stanowiący, że za ponoszenie opłaty odpowiadają solidarnie rodzice. Solidarny udział w ponoszeniu opłaty za pozostawanie dziecka w pieczy zastępczej wynikający z przepisu art. 193 ust. 2 cyt. wyżej ustawy i wymaga przeprowadzenia postępowania w stosunku do obojga rodziców dziecka. Takie postępowanie w stosunku do matki dziecka zostało przeprowadzone. Z decyzji Nr [...] z dnia [...], dostarczonej do akt sprawy na żądanie organu odwoławczego wynika, że sytuacja materialno - bytowa M.S. - matki O.K. - jest trudna. Posiada ona czteroosobową rodzinę (mąż i dwie córki, z których jedna pochodzi z poprzedniego związku męża), na stałe zamieszkuje poza granicami kraju, nie pracuje. Dochód jej rodziny jest znacznie niższy od ustawowego kryterium dochodowego. Okoliczności te zostały uwzględnione i organ I instancji odstąpił w całości od ustalenia matce opłaty za pobyt O.K. w pieczy zastępczej. Kolegium podkreśliło, że decyzja o ustalenie opłaty za pobyt, jak i orzekająca o odstąpieniu od opłaty, nie opiera się na sztywnych kryteriach normatywnych, ma ona zatem charakter uznaniowy i powinna opierać się na jasno sformułowanych, racjonalnych przesłankach. Wobec takiego charakteru przedmiotowej decyzji, gdzie rozstrzygnięcie końcowe zależy od uznania organu, organ powinien dołożyć maksymalnej staranności w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a następnie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W ocenia Kolegium, zaskarżona decyzja warunki te spełnia. W orzecznictwie prawno-administracyjnym przyjęto, że dopuszczalne jest egzekwowanie obowiązku tylko od jednego z rodziców w sytuacji, gdy drugi rodzic nie pracuje i nie posiada wystarczających środków, aby pokrywać odpłatności (por. wyroki NSA z dnia 19.12.2008 r. sygn. akt I OSK 167/08 i 168/08 dostępne w internetowej bazie orzeczeń, wyrok WSA w Gliwicach z 30.08.2012 r. sygn. akt IV SA/G! 576/11, wyrok WSA w Poznaniu z 25.04.2012 r. sygn. akt II SA/Po 193/12).
Powyższa decyzja została zaskarżona przez M.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:
a. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 6, 8.11,107 § 3 K.p.a.
b. naruszenie przepisów materialnych poprzez przyjęcie iż:
- w świetle obowiązujących przepisów nie przysługuje mu ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego prawo do odstąpienia od opłaty za umieszczenie córki w pieczy zastępczej,
- decyzja o ustaleniu ode mnie odpłatności wywołuje skutki od dnia wygaśnięcia poprzedniej decyzji, a nie od dnia wydania kolejnej.
W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości bądź jej uchylenie w części dotyczącej ustalenia terminu od którego obowiązuje odpłatność, ze wskazaniem, że odpłatność może być ustalona nie wcześniej niż z dniem wydania decyzji, tj. z dniem [...].
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia od niego kolejnej odpłatności wszczęto [...], a więc dopiero po upływie 6,5 miesiąca od wygaśnięcia obowiązywania decyzji poprzedniej. Następnie decyzją z dnia [...] odmówiono odstąpienia od ustalenia dla ojca dziecka opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej i ustalono odpłatność za jej pobyt w spokrewnionej rodzinie zastępczej w wysokości 100% przyznanego świadczenia, tj. po [...] zł miesięcznie od dnia [...] do [...] czyli również za okres sprzed wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odpłatności. Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję [...]. Kolejną decyzją z dnia [...] organ ponownie odmówił odstąpienia odpłatności i ustalił tą odpłatność od [...] do [...].
W ocenie skarżącego, brak jest podstaw prawnych do rozstrzygnięcia jakiego dokonał MOPS. Nie odnosząc się do zarzutów odwołania, SKO rażąco naruszyło
art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno
w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Zdaniem skarżącego, organ nie miał możliwości prawnych obciążenia go opłatą za okres nie tylko sprzed wszczęcia postępowania wyjaśniającego, lecz nawet od jego wszczęcia. Jedyną możliwością było obciążenie go odpłatnością od dnia wydania decyzji, w tym przypadku od dnia [...], bowiem decyzje konstytutywne wywołują skutki od dnia wydania takiej decyzji (ex nunc) natomiast, decyzje deklaratoryjne wywołują skutki wstecz (ex tunc).
Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzje wydawane przez organy pomocy społecznej są co do zasady decyzjami konstytutywnymi i mogą wywoływać skutki jedynie od daty takiej decyzji (ex nunc) – tak NSA w wyrokach z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1554/09, z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10, z 29 września 2011r., sygn. akt I OSK 655/11, wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1582/09).
Możność nadania mocy wstecznej jakiejkolwiek decyzji administracyjnej ma charakter wyjątkowy i dlatego musi wyraźnie wynikać z przepisów. Przepisy na podstawie których orzekł MOPS w jego sprawie nie zawierają natomiast podobnego zezwolenia.
M.B. podkreślił również, iż nie został poinformowany o przyznaniu świadczenia rodzinie zastępczej oraz o wysokości tego świadczenia, które następnie stało się podstawą ustalenia odpłatności (nie doręczano mu decyzji do dnia dzisiejszego). Trudno w takiej sytuacji przyjąć, że powinien chociażby liczyć się z odpłatnością za pobyt córki w pieczy zastępczej. Zauważył, że powinien znać warunki odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej na przyszłość, aby nie być zaskakiwanym wysokością tej opłaty, sposobem i terminem jej płatności poprzez ustalenie jej dopiero decyzją nakazującą zwrot określonych kwot za okres kilku miesięcy wstecz. Przykładem błędnej praktyki organu było również prowadzenie przez dwa ostatnie lata postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej jedynie od niego, pomijając osobę matki.
Zdaniem skarżącego, uzasadnienia organów nie zawierają motywów, jakimi kierowały się one przy wydawaniu decyzji w zakresie nieodstąpienia od obciążania go odpłatnością. Samo przekroczenie kryterium dochodowego określonego w uchwale Rady Miasta Koszalina prowadzi do obligatoryjności odstąpienia od ustalenia od niego opłaty w sytuacji, gdy płaci regularnie alimenty (§ 4 ust. 2 pkt 1 ppkt d uchwały) lub gdy wystąpiła inna uzasadniona okoliczność (§ 4 ust. 2 pkt 2 uchwały).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Podlegająca zaskarżeniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
wydana została w oparciu o art. 193 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 6, natomiast poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydana została w oparciu o art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz.135 ), zwanej dalej "ustawą o wspieraniu rodziny". Zgodnie z art.193 ust.1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art.81. Jak z powyższego wynika wysokość tej opłaty nie jest ustalana w sposób dowolny przez organ, lecz w konkretnym przypadku wyliczana w oparciu o wskazane powyżej przepisy.
Choć na rodzicach dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej ciąży obowiązek ponoszenia z tego tytułu opłat, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, to wskazany obowiązek nie musi być egzekwowany od obojga rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy jedno z rodziców pozostaje bez pracy i nie posiada żadnych dochodów, lub posiada dochody bardzo niewielkie. W przypadkach określonych w uchwale Nr XIX/265/2012 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Zacho. z 2012 r. poz. 891) organom administracji przysługuje uprawnienie, a nie obowiązek podjęcia oczekiwanej przez skarżącego decyzji. Z tego zaś wynika, że skutek w postaci wydania decyzji o zwolnieniu, nawet jeśli zostaną spełnione określone przepisami przesłanki uprawniające do takiego zwolnienia, zależy od uznania organu. Jak każda decyzja uznaniowa, również taka decyzja winna być szczególnie wnikliwie uzasadniona. W ocenie sądu, organ odwoławczy w tym zakresie nie wywiązał się należycie z tego obowiązku, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że decyzja organu I instancji warunki te spełnia, co może wskazywać, że rola organu odwoławczego ograniczyła się do zbadania zgodności z prawem decyzji pierwszoinstancyjnej, zamiast dokonania ponownego rozpatrzenia sprawy.
Sąd stwierdził także, że organ odwoławczy nie odniósł się do podnoszonego
w odwołaniu zarzutu, iż organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu odpłatności z datą wsteczną, podczas gdy decyzja ta ma charakter konstytutywny i jako taka może działać jedynie od momentu jej wydania.
Podniesiony w skardze zarzut w tym zakresie sąd uznał za zasadny.
Przypomnieć należy, że decyzja deklaratoryjna nie tworzy prawa, ale potwierdza istniejący stan prawny. Decyzja konstytutywna tworzy prawo lub nakłada na stronę obowiązek, a jej "skutek prawny powstaje zatem z chwilą doręczenia lub ogłoszenia tego aktu, a więc ex nunc" (G. Łaszczyca, C. Marzysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2010). Skutek prawny decyzji konstytutywnej następuje zatem z chwilą jej wejścia do obrotu prawnego.
W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia, jaki skutek ex tunc, czy
ex nunc ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne
i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str.47 i nast. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r. sygn. III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, iż akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyroki NSA z dnia 28 października 2009 r. sygn. II GSK 153/09 i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s.151). Nie można jednak wykluczyć, że decyzje konstytutywne mogą mieć skutek wsteczny. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (wyrok NSA I OSK 168/08,I OSK 655/11). Sytuacja taka jednak nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie, w której na skarżącego nałożono obowiązek ponoszenia opłaty w określonej wysokości z mocą wsteczną. Organ I instancji wydając decyzję [...] ustalił kwotę odpłatności obowiązującą skarżącego od [...]. Dodać należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ wszczął dopiero [...], podczas gdy decyzja ustalająca wysokość poprzednio obowiązującej skarżącego opłaty, wygasła z końcem [...].
W ocenie sądu, taka sytuacja nie jest prawidłowa, dlaczego bowiem opieszałość organów ma narażać rodzica na konieczność regulowania zaległości, które już na dzień wydania decyzji wynosiły ponad [...] złotych. Jakkolwiek obowiązek ponoszenia opłat solidarnie przez rodziców wynika wprost z ustawy, realizacja tego obowiązku poprzez wydanie decyzji ustalającej dla każdego rodzica wysokość opłatności, a także decyzji w przedmiocie ewentualnego odstąpienia przez organ od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, winna odbywać się z poszanowaniem zasad obowiązujących w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Dodać należy, że żaden z przepisów ustawy o wspieraniu rodziny nie wskazuje, iż organ może wydać decyzję o ustaleniu wysokości opłaty z mocą wsteczną.
Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy winien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę sądu.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art.152.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło