II SA/Sz 610/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. J. L. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. G.. P. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. Wynikający z treści zaskarżonej decyzji stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy, po rozpoznaniu wniosku M. D., orzekł o odmowie wymeldowania G. P. z pobytu stałego z miejscowości [...], gm. [...], uznając, że opuszczenie przez niego przedmiotowego lokalu na skutek odbywania kary [..] pozbawienia wolności, nie miało charakteru dobrowolnego. Wojewoda decyzją z dnia [...] r., po rozpoznaniu odwołania M. D., utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji podzielając jego stanowisko. W wyniku rozpoznania skargi M. D. i S. D., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 399/12 uchylił powyższe decyzje obu instancji. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że skazany na [...] pozbawienia wolności G. P. nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się umyślnego i ciężkiego przestępstwa liczyć się musiał ze wszystkimi jego konsekwencjami, zarówno z aresztowaniem, jak i skazaniem na długotrwałą karę pozbawienia wolności i w konsekwencji z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Wojewoda wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu I instancji, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13. Ponownie rozpatrujący sprawę Wójt Gminy decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwana dalej:"K.p.a.") orzekł o wymeldowaniu G. P. z miejsca pobytu stałego pod adresem [...], gm. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że do urzędu wpłynął wniosek M. D. (właścicielki nieruchomości [...] gm. [...]) o wymeldowanie z pobytu stałego w tym lokalu G. P., który w nim nie przebywa i nie posiada do niego tytułu prawnego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z mężem są właścicielami lokalu w [...], który zakupili od Starostwa Powiatowego w Ś. Nie zostali poinformowani przez poprzedniego właściciela, że w lokalu ktoś jest zameldowany. G. P. pozostawił swoje rzeczy, tj. lodówkę, meblościankę, które następnie zabrała jego konkubina J. S. G. P. nie posiada kluczy do lokalu, ponieważ jego konkubina oddała je do Starostwa Powiatowego. W dniu sprzedaży lokalu Starosta przekazał im te klucze. M. D. wyraziła też obawy związane z chęcią powrotu G. P. do tego miejsca. Organ ustalił, że w dniu [..] r. G. P. został aresztowany przez Policję w miejscu zameldowania a następnie został skazany za zabójstwo na [...] lat pozbawienia wolności. Przebywa w Zakładzie Karnym w C. W czasie pobytu G. P. w areszcie śledczym, Starosta Ś. wypowiedział mu umowę najmu lokalu w [...]. Rozwiązanie umowy nastąpiło w dniu [...] r. G. P. wyjaśnił w toku postępowania, że fakt jego przebywania w Zakładzie Karnym nie może stanowić podstawy do wymeldowania go z miejsca stałego pobytu. Nieprzebywanie w lokalu nie stanowi podstawy do wypowiedzenia umowy najmu. Przesłuchany w Zakładzie Karnym w C. oświadczył, że przed rozpoczęciem odbywania kary pozbawienia wolności mieszkał w tym lokalu. Nie opuścił tego miejsca i ma zamiar tam powrócić po zakończeniu pobytu w Zakładzie Karnym, tj. w [...] roku. Stwierdził też, że w mieszkaniu pozostawił swoje rzeczy osobiste, sprzęty, w tym meble, sprzęt AGD, pościel). Oświadczył, że płacił regularnie czynsz za mieszkanie, w czasie odbywania kary również opłaca te należności. Posiada klucze do drzwi wejściowych lokalu. Nie ma również zamiaru wymeldowania się z tego miejsca. Przesłuchana w charakterze świadka J. S. zeznała, że G. P. został zabrany do Zakładu Karnego z miejsca zameldowania w [...]. W lokalu nie pozostawił rzeczy osobistych, nie posiada również do niego kluczy. Po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego, a także biorąc pod uwagę orzecznictwo sądowoadministracyjne, w tym ww. wyrok WSA w S. z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 399/12, organ I instancji uznał, że G. P. opuścił miejsce pobytu stałego w sposób dobrowolny oraz trwały. Popełniając przestępstwo musiał liczyć się z jego konsekwencjami. Został skazany na [...] lat pozbawienia wolności, o przedterminowe zwolnienie może ubiegać się dopiero po odbyciu kary [...] lat. Ewentualny powrót do miejsca zameldowania, mimo oświadczenia, nie jest możliwy ze względu na wypowiedzenie mu umowy najmu lokalu którego skuteczność nie została przez stronę zakwestionowana, oraz zmianą właściciela lokalu. Od powyższej decyzji G. P. wniósł odwołanie, w którym oświadczył, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania trwale ani dobrowolnie. Został bowiem zatrzymany w przedmiotowym lokalu i osadzony w zakładzie karnym, gdzie przebywa do chwili obecnej. Potwierdził, że odsiaduje karę [...] lat pozbawienia wolności, jednak za niezgodne z prawdą uznał twierdzenie organu I instancji, że o przedterminowe zwolnienie będzie się mógł ubiegać dopiero po upływie [...] lat odbywania kary. Zależy to bowiem od decyzji sądu, a według jego wiedzy może z takim wnioskiem wystąpić po odbyciu [...] lat pozbawienia wolności. Wskazał, że z lokalu bezprawnie zostały wyrzucone jego rzeczy osobiste oraz umeblowanie mieszkania. Konkubina, która miała zajmować się lokalem nie spełniała nakazanych przez niego obowiązków, a ponadto złożyła fałszywe zeznania w sprawie. Starosta Ś. nie mógł w trakcie aresztowania wypowiedzieć mu umowy najmu lokalu, jak też sprzedać lokalu. Oświadczył, że ma zamiar powrócić do miejsca stałego zameldowania po odbyciu kary, gdyż jest to jedyne miejsce, w którym koncentrował on przed osadzeniem swoje centrum życiowe. Pobyt w zakładzie karnym jest jedynie pobytem czasowym, a zgodnie z obowiązkiem meldunkowym winien posiadać zameldowanie na pobyt stały. Rozpatrując powyższe odwołanie organ odwoławczy wskazał na wydanie przez WSA w S. wyroku z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 399/12, który jest wiążący dla organów orzekających w niniejszej sprawie. Według organu II instancji, G. P. lokalu nie opuścił dobrowolnie, gdyż został w nim aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, w którym odbywa karę [...] lat pozbawienia wolności. Nie można uznać, że został on zmuszony do opuszczenia lokalu na podstawie bezprawnych działań, gdyż były to legalne działania organów państwa zobowiązanych do ścigania przestępstw i zapewnienia ochrony porządku w kraju. Popełnienie przestępstwa przez skarżącego skutkowało aresztowaniem, a w efekcie na tyle długim okresem opuszczenia miejsca stałego zameldowania, że ma ono charakter trwały i dobrowolny. W czasie pobytu w zakładzie karnym strona przestała być najemcą lokalu, który został sprzedany. Lokal ten został też opróżniony przez konkubinę z rzeczy strony, a to co w nim pozostawiła, przekazała do dyspozycji Starostwa, uważając, że jest uprawniona do dysponowania mieniem strony. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie uznał, że zerwane zostały wszelkie więzi łączące G. P. z miejscem stałego zameldowania. Nowi właściciele lokalu wykluczają by w przyszłości udostępnili mieszkanie stronie. Organ wskazał nadto, że instytucja zameldowania osoby pod określonym adresem nie daje tej osobie ani praw do lokalu, ani też prawa do przebywania w nim. Deklaracja zamiaru powrotu do lokalu jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Organy ewidencji ludności nie są uprawnione do badania, czy wypowiedzenie umowy najmu, sprzedaż mieszkania nowym właścicielom bądź rozporządzenie mieniem przez konkubinę strony, odbyły się zgodnie z przepisami prawa. W takim stanie rzeczy, organ II instancji stwierdził, że opisane wyżej okoliczności wskazują na opuszczenie przez G. P. miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 obowiązującej obecnie ustawy o ewidencji ludności i uznał decyzję organu I instancji za zasadną. W skardze do Sądu G. P. wniósł "o oddalenie wydania decyzji o wymeldowaniu", względnie o uchylenie decyzji Wojewody z dnia [..] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Według skarżącego, dowody zebrane w sprawie świadczą, o tym że nie opuścił miejsca pobytu stałego dobrowolnie. Pozostawił on tam wszystkie swoje rzeczy osobiste, meble sprzęty AGD, co potwierdziło postępowanie dowodowe. Nie można tym samym uznać, że utracił zamiar powrotu do miejsca stałego zameldowania, a dowodem na to jest decyzja Wojewody z dnia [...]. Na poparcie zarzutów skargi powołał się również na orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące analogicznych sytuacji, zgodnie z którym pobyt w zakładzie karnym nie może być utożsamiany z opuszczeniem miejsca stałego pobytu, a fakt osadzenia na wieloletnie odbywanie kary w zakładzie karnym nie może być utożsamiane z opuszczeniem lokalu z własnej woli. Poza tym powtórzył argumenty podnoszone w odwołaniu, podnosząc, iż pozostawił w lokalu rzeczy osobiste, które skradziono a resztę spalono i zniszczono, co stanowi złamanie prawa. Starosta Ś. sprzedał lokal wraz ze skarżącym, co według niego także stanowi złamanie prawa. Stwierdził, że nadal ponosi koszty najmu lokalu w [...], utrzymuje kontakty z tą miejscowością oraz chce powrócić do miejsca pobytu stałego po zakończeniu wykonywania kary pozbawienia wolności. Wyraża też wolę powrotu do miejsca stałego zameldowania w związku z przysługującymi mu uprawnieniem, chociażby poprzez warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania reszty kary. Nie można tym samym uznać za stałe i trwałe opuszczenie miejsca zamieszkania, gdyż jest ono tymczasowe. Wojewoda udzielając odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r., pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu, poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oświadczając, że nie zostały uiszczone w części, ani w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji według kryterium zgodności z prawem oraz w wyżej wskazanych granicach rozstrzygania, doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Należy w szczególności podkreślić, iż kontrolowana obecnie decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez organy obu instancji, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 399/12, podtrzymanego przez Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt II OSK 644/13, w którym NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody od wyroku WSA, uchylającego wydane uprzednio w tej sprawie decyzje, zalecając organowi administracji uwzględnienie przy ponownym rozpatrzeniu rozważań i wyrażonej przez Sąd oceny prawnej pojęcia "opuszczenia" lokalu, jako przesłanki wymeldowania określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W wyroku tym Sąd stwierdził, że skazany na [...] lat pozbawienia wolności nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się umyślnego i ciężkiego przestępstwa musiał się liczyć ze wszystkimi jego konsekwencjami, zarówno z tymczasowym aresztowaniem jak i skazaniem na długotrwałą karę pozbawienia wolności i w konsekwencji z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tym miejscu należy zauważyć, iż będąca przedmiotem niniejszej skargi decyzja organu I instancji wydana została na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1994 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz.U. z 2006 r. poz. 993 ze zm.), który stanowił , iż organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego, trwającego ponad 3 miesiące, i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z dniem 1 marca 2015 r. weszła w życie ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 388), której art. 35 wskazuje identyczne przesłanki wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego, przy czym przepis ten należy interpretować łącznie z przepisem art. 28 ust. 4 tej ustawy, stanowiącym iż zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celem ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż wskazania WSA w S. zawarte w wyroku w sprawie II SA/Sz 399/12 są aktualne i z mocy art.153 P.p.s.a. wiążą Sąd, ponownie rozpatrującego skargę w tej sprawie, jak również organy administracji wydające w tym przedmiocie decyzje administracyjne. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, organy orzekające wypełniły powyższe wskazania Sądu. Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżącego było zatrzymanie go przez organy ścigania i osadzenie w zakładzie karnym. Przesłanką wymeldowania danej osoby jest opuszczenie przez nią, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjęty jest pogląd, że przez "opuszczenie miejsca pobytu" należy rozumieć takie opuszczenie, które ma między innymi charakter trwały i jest dobrowolne. Ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także opuszczenie lokalu na pewien okres może być traktowane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Skarżący został skazany na karę [...] lat pozbawienia wolności. Taki okres odbywania kary winien być uznany za tożsamy z trwałym opuszczeniem lokalu. Pojmowanie trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa i przez następnych kilkanaście lat przebywać w nim nie może. Instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny i winna odzwierciedlać rzeczywisty pobyt osoby w danym miejscu. W żadnej mierze interpretacja okoliczności faktycznych nie może prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która - jak skarżący - na mocy prawomocnego wyroku, w mieszkaniu w miejscowości [..], gm. [...] obecnie nie przebywa i kolejne lata spędzi w zakładzie karnym. Opuszczenie lokalu jest w tej sytuacji zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności Pogląd taki, w odniesieniu do długotrwałych kar pozbawienia wolności, jest akceptowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. (por. z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13, podzielając poglądy Sądu I instancji, przedstawione w powoływanym wyżej wyroku o sygn. II SA/Sz 399/12, również stwierdził, że utrzymywanie, poprzez odmowę wymeldowania, przez kilkanaście lat fikcji pobytu G. P. w przedmiotowym lokalu, sprzeczne byłoby ze stanem faktycznym, którego rejestracji służy ewidencja ludności. Nie może stanowić skutecznego zarzutu skargi brak cech dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez skarżącego. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Bezprawność owa, o ile przymuszony do opuszczenia mieszkania podjął określone kroki prawne, wyłącza możliwość wymeldowania osoby z lokalu. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania długotrwałej kary pozbawienia wolności. W przypadku zmiany miejsca pobytu, spowodowanej przebywaniem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, (patrz wyrok NSA z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1236/13, opubl. Lex nr 1596020). Także deklarowany w skardze zamiar powrotu skarżącego do przedmiotowego lokalu nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy. Zamiar ten ma bowiem jedynie charakter werbalny. Nie jest możliwa jego realizacja w sytuacji, w której skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu. W sprawie ustalono, że umowa najmu uległa rozwiązaniu, a skuteczność tego rozwiązania dotychczas nie została przez skarżącego zakwestionowana. Zarówno organ rozpatrujący sprawę, jak i sąd administracyjny, nie mają kompetencji do poddawania oceny legalność rozwiązania umowy najmu lokalu. Pomimo zatem deklarowanej przez skarżącego chęci powrotu, powrót ten w realiach rozpatrywanej sprawy nie jest możliwy. Utrzymanie zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, a skoro skarżący nie ma realnych możliwości na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. W tej sytuacji Sąd uznał, że w świetle poczynionych przez organ ewidencji ludności ustaleń kwestionowana skargą decyzja Wojewody nie narusza prawa, a zarzuty stawiane w skardze przeciw tej decyzji są niezasadne. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku o oddaleniu skargi. O kosztach należnych pełnomocnikowi skarżącego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 250 ww. ustawy.