II SA/Sz 863/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędzia WSA Barbara Gebel Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. [...] KS Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017.1257) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz. U. z 2017.657 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez S. G. od decyzji Prezydenta [...] znak [...] z dnia [...]. orzekającej o wymeldowaniu z pobytu stałego S. G. z lokalu położonego w S. przy ul. C. T. [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 11 października 2017 r. do organu I instancji wpłynął wniosek M. G. o wymeldowanie S. G. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. C. T. [...] z powodu niezamieszkiwania od [...] r. Prezydent Miasta S. [...] r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, S. G. oraz świadka J. S., że S. G. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. C. T. [...] od [...] r. Wyprowadził się do swoich rodziców na ul. [...] w S. zabierając z przedmiotowego mieszkania wszystkie swoje rzeczy. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone także przez Komendę Powiatową Policji w S. podczas przeprowadzonej kontroli meldunkowej 28 listopada 2017 r. a także przez pracowników Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w dniu 10 kwietnia 2018 r. Do mieszkania tego S. G. jest wpuszczany wtedy, gdy przychodzi odwiedzić dzieci. M. G. wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie przekazała mężowi do nich kluczy. S. G. nie wniósł do Sądu Rejonowego w S. powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. W ocenie Prezydenta [...] przepis art. 35 Ustawy o ewidencji ludności jednoznacznie określa sytuacje, w których dopuszczalne jest wymeldowanie obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Obecnie jedyną przesłanką wymaganą do wymeldowania jest opuszczenie miejsca stałego zamieszkania i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania. Zameldowanie w danym lokalu służy celom ewidencyjnym i ma za zadanie potwierdzić fakt pobytu w danym lokalu. Każda osoba w chwili przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce ma obowiązek poinformować organ gminy poprzez dokonanie właściwych czynności meldunkowych. Zatem zdaniem organu I instancji utrzymanie zameldowania na pobyt stały S. G. w lokalu, w którym faktycznie nie zamieszkuje byłoby niezgodne z prawem. Opuszczając miejsce pobytu stałego nie dokonał on obowiązku wymeldowania. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy organ I instancji orzekł jak w decyzji z dnia [...] Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. G.. W uzasadnieniu odwołujący wskazywał, iż nie wyprowadził się z przedmiotowego mieszkania dobrowolnie lecz z uwagi na konflikt z żoną. Z mieszkania zabrał tylko część swoich rzeczy zaś fakt zamieszkiwania u jego rodziców ma charakter tymczasowy. Strona wskazała, że ma zamiar powrotu do tego mieszkania jednakże M. G. wymieniła zamki w drzwiach i do lokalu tego wpuszcza go jedynie w celu spotkania się z małoletnimi dziećmi. Po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...]. W ocenie organu odwoławczego ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o dostępne środki dowodowe przez organ I instancji nie budzą zastrzeżeń. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że S. G. w dniu [...] z własnej woli wyprowadził się do mieszkania swoich rodziców. Z jego oświadczenia złożonego w dniu [...] r. wynika, że centrum spraw życiowych znajduje się w mieszkaniu przy ul. [...] w S. . Ponadto zdaniem organu strona nie wykazała, że została pozbawiona posiadania przedmiotowego lokalu wbrew swojej woli o czym świadczy fakt niewystąpienia do Sądu Rejonowego z powództwem o przywrócenie utraconego posiadania. W ocenie organu II instancji zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, jeżeli osoba, której postępowanie dotyczy, twierdzi, że została zmuszona do opuszczenia lokalu i nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i sąd nie przywrócił jej posiadania lokalu to uznać należy, że taka osoba opuściła lokal w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Mając na względzie poczynione ustalenia organ odwoławczy stwierdza, że skoro S. G. nie mieszka w lokalu przy ul. C. T. [...] w S. i nie realizuje w tym lokalu swoich interesów życiowych, to zasadna jest decyzja Prezydenta [...] orzekająca o jego wymeldowaniu z pobytu stałego z w/w lokalu. Dalsze zameldowania S. G. w przedmiotowym lokalu sprawia, że nie jest realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniósł S. G. reprezentowany przez adwokata. Decyzji tej zarzucił: 1) naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, przez nieuzasadnione zastosowanie dyspozycji art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j. t. - Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm.), podczas gdy w sprawie nie było podstaw jego zastosowania, wobec faktu, że: a) skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu położonego w S. przy ul. C. T. nr [...], lecz spowodowane to zostało zachowaniem jego małżonki M. G., która nieustannie prowokowała kłótnie, a następnie wzywała funkcjonariuszy policji, aby wykazać że skarżący rzekomo się nad nią znęca, b) skarżący z mieszkania położonego w S. przy ul. [...] nr [...] nie zabrał wszystkich swoich rzeczy, a jedynie część, natomiast resztę pozostawił we wskazanym lokalu mieszkalnym, c) skarżący chciał powrócić do przedmiotowego lokalu mieszkalnego, jednakże powrót ten został mu uniemożliwiony, ponieważ M. G. wymieniła zamki w drzwiach i w ten sposób pozbawiła skarżącego powrotu do miejsca zamieszkania, a obecnie wpuszcza go tylko w celu realizacji kontaktów z małoletnimi dziećmi. Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik wniósł o 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, 2) o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - w tym kosztów wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika skarżącego - według norm przepisanych W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał na te same argumenty, które były podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 p.p.s.a. – decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że decyzje te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 35 ustawy, właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle powołanego przepisu, warunkiem wydania decyzji o wymeldowaniu jest więc uprzednie ustalenie przez organ, że osoba opuściła miejsce stałego pobytu, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie sądowym, na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ukształtował się pogląd, że miejscem stałego pobytu osoby jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, ma tam urządzone centrum życiowe, tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyroki NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1120/13 oraz z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1478/10, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela i uznaje, że zachowuje on aktualność także na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Porównanie przepisów tej ustawy z przepisami ustawy poprzednio obowiązującej prowadzi do wniosku, że norma prawna zawierająca definicję pobytu stałego została przez ustawodawcę zachowana w dotychczasowym brzmieniu. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. stanowił bowiem, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. To samo dotyczy normy zawartej w art. 35 ustawy, określającej podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Nadal podstawą wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią tego miejsca i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Z powyższych względów zachowują aktualność również poglądy orzecznictwa wyrażane na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (por. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 376/11; z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00; z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2313/10). Tym samym, badając zasadność wniosku o wymeldowanie, ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego, przy czym - w myśl utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiska - przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ma to ważne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma z kolei to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, jak również w sposób domniemany – poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Natomiast o dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, wynikająca z własnej woli zainteresowanego, a nie rezygnacja wywołana presją bądź przymusem fizycznym albo psychicznym innych osób. Przy czym przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 3151/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest także stanowisko, akceptowane przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. II OSK 127/05; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 674/11). Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Uznać należy, że nawet, jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu, odmowa wymeldowania potwierdziłaby fikcję zameldowania, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. Odnotować również przyjdzie, że zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia, tj. od momentu opuszczenia przez osobę zameldowaną spornego lokalu. W świetle powyższego wywodu, odnosząc się do ustaleń organów związanych z opuszczeniem przez skarżącego przedmiotowego lokalu, należy stwierdzić, że nie budzą one wątpliwości, jak też nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego. Analiza zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów (m.in. ustalenia dokonane w ramach kontroli meldunkowej, zeznań stron oraz świadka, jak również twierdzenia samego skarżącego) pozwala na sformułowanie wniosku, że organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny, iż lokal, z którego skarżący został wymeldowany, nie stanowi jego centrum życiowego, a wizyty skarżącego w tym mieszkaniu odbywające się przy okazji odwiedzin dzieci nie mogą świadczyć o stałym pobycie. Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej nieruchomości skarżący nie nocuje i nie realizuje podstawowych funkcji życiowych, co wynika przede wszystkim z jego wyjaśnień. Twierdzenie skarżącego, iż w mieszkaniu pozostała część jego rzeczy nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu. Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym lokalu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 966/12). Organy prawidłowo zatem przyjęły, że skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotową nieruchomość w lipcu 2017 r. i do dnia orzekania koncentruje swoje sprawy życiowe i bytowe w innym lokalu. Ponadto na przestrzeni kilku miesięcy, skarżący nie zgłaszał okoliczności utrudniania mu wejścia do przedmiotowego mieszkania. Z akt sprawy nie wynika też, aby w terminie określonym w art. 344 Kodeksu cywilnego skarżący wystąpił z roszczeniem o przywrócenie stanu poprzedniego. Natomiast plany powrotu do spornej nieruchomości, bliżej nieokreślone w czasie, nie mogą zmienić stanowiska o dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zameldowania. W ocenie Sądu, wskazane okoliczności świadczą o przeniesieniu centrum spraw życiowych z mieszkania przy ul. C. T. [...] do lokalu przy ul. W. [...] w S. , a zameldowanie na pobyt stały jest fikcją meldunkową. Brak pobytu skarżącego jest równoznaczny ustaniu pobytu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy. Taki stan faktyczny zobowiązywał zatem organy do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z miejsca dotychczasowego pobytu stałego, na podstawie art. 35 ustawy. Zauważono już wcześniej, że w toku postępowania wyjaśniającego zostało ujawnione, że skarżący nie podejmował środków prawnych umożliwiających mu powrót do nieruchomości, a to wyłączało możliwość uznania przez organy, że opuszczenie lokalu nastąpiło wbrew jego woli. Natomiast dokonana przez wnioskodawczynię wymiana zamków w drzwiach wejściowych, która utrudniała mu dostęp do nieruchomości, nie miała w sprawie istotnego znaczenia. Powtórzyć należy, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana, pomimo opuszczenia go wbrew swojej woli, nie podjęła skutecznych środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Skoro w kontrolowanej sprawie skarżący takich środków nie podjął, to przyjąć należy, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej, zaś sama wola dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu nie jest wystarczająca do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia tej nieruchomości. Zaakcentowania wymaga, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie musi wiązać się z całkowitym zaprzestaniem przebywania w danym miejscu i całkowitym zerwaniem z nim kontaktu. Chodzi bowiem o takie opuszczenie miejsca pobytu, które łączy się z przeniesieniem i skoncentrowaniem swojego życia w innym miejscu, a taka sytuacja niewątpliwe zaistniała w przypadku skarżącego. Reasumując, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy słusznie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż wobec skarżącego spełniona została przesłanka z art. 35 ustawy, w postaci opuszczenia miejsca pobytu stałego. W świetle rozwiązań przyjętych w art. 35 ustawy – prawnie niedopuszczalnym jest utrzymywanie dalszego, fikcyjnego zameldowania w lokalu osoby, która w rzeczywistości lokal ten opuściła i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślić trzeba, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Jak trafnie wskazał Trybunał Konstytucyjny, zameldowanie w określonym miejscu ma charakter wyłącznie porządkowy, nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu i stwierdza jedynie fakt przebywania osoby w tym lokalu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r., K 20/01, Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). Z przedstawionych względów należało uznać, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.