II SA/Sz 871/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej J. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem L. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem L. K.. Organ ustalił, że brat skarżącej jest kawalerem i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, o czym orzekł Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 9 lutego 2015). Z orzeczenia wynika nadto, że zostało ono wydane na stałe zaś niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca jest opiekunem prawnym brata, sprawuje nad nim całodobową opiekę oraz, że jest uprawniona do renty rodzinnej. Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r. a następnie wskazało, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia ze względu na zaistnienie przesłanki negatywnej do jego otrzymania, tj. posiadanie przez skarżąca prawa do renty rodzinnej. Organ odwoławczy zaprezentował również orzecznictwo sądów administracyjnych oraz zawartą w nim wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (wyrok NSA z 24.08.2020 I OSK 650/20, z 10.08.2020 r. I OSK 487/20), zgodnie z którą wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób uprawnionych do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. W tej sytuacji osoba, która spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, wyższego niż pobierana np. emerytura ma prawo dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania niższego świadczenia. Organ zwrócił uwagę, ze nie można pobierać jednocześnie renty rodzinnej i świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże jeśli renta jest niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest zawieszenie tego świadczenia, co otwiera drogę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sprawie z akt sprawy wynika, że skarżąca uprawniona jest do renty rodzinnej w wysokości [...] zł, przewyższającej kwotę świadczenia pielęgnacyjnego (1971 zł) i podjęcie starań o zawieszenie renty byłoby dla niej niekorzystne. J. K., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celu ustawy poprzez przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tak sformułowanego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] marca 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wniesiona skarga okazała się zasadna. Przedmiot rozpoznania stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. odmawiająca skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na zaistnienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do określonych w tym przepisie świadczeń. Nie ulega jednak wątpliwości, w świetle treści tego przepisu, że tylko w sytuacjach ściśle w nim wskazanych prawo do świadczeń pielęgnacyjnych nie przysługuje. Jakkolwiek z aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, na którą to okoliczność słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że realizacja konstytucyjnej zasady równości polega w takich przypadkach na możliwości wyboru świadczenia, które jest korzystniejsze dla beneficjenta przy jednoczesnym zawieszeniu prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca pobiera świadczenie z tytułu renty rodzinnej, które jest wyższe niż aktualna kwota świadczenia pielęgnacyjnego. Analizując przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należało jednak zwrócić uwagę, że ustawodawca wymienił rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zbieg praw do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. Zastosowanie zatem przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Żeby zatem nie przyznać osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przedmiotowego świadczenia, konicznym jest wystąpienie obu tych okoliczności łącznie, tj. zarówno okoliczności, iż dana osoba ma ustalone prawo renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, jak też okoliczności, że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 59/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1085/14; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 801/18; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 327/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2577/13, WSA w Bydgoszczy z dnia 2.04.2019 II SA/Bd 15/19). Skoro więc, jak wykazano, negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przyznanie prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale jedynie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, to tym samym samo ustalenie w sprawie, że skarżąca otrzymuje rentę rodziną z tytułu śmierci małżonka jest niewystarczające do stwierdzenia braku prawa skarżącej od otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne bowiem jest także w takiej sytuacji ustalenie, że prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka zostało przyznane skarżącej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z sytuacją zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym mielibyśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych. Tego jednak ustalenia, w wyniku nieprawidłowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sprawie zabrakło. Nie wynika ono także z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, a skarżąca zaprzeczyła, iż w jej przypadku wystąpił zbieg praw do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Odmówienie więc skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności przyznania jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, bez poczynienia wskazanego ustalenia dotyczącego zbiegu praw, o którym mowa art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., stanowi zatem o istotnym naruszeniu w sprawie zarówno materialnoprawnego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jak i przepisów postępowania określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji uzasadnia konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, jako decyzji niezgodnej z prawem. Jednocześnie należy podkreślić, że sama okoliczność przyznania skarżącej renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania danego świadczenia. Renta rodzinna nie została bowiem ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 u.ś.r., a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem renty, które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podsumowując, mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu II instancji. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę należy uwzględnić wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego wyroku. W szczególności należy zastosować prawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i poczynić w jego świetle konieczne ustalenia co do kwestii wystąpienia w sprawie zbiegu prawa do reny rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, jako relewantnej okoliczności dla zgodnego z prawem zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Na mocy art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na którym sąd orzekał w składzie trzech sędziów. Orzeczenia powołane w wyroku dostępne są w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl