II SA/Sz 918/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 918/15 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem wydanym w dniu 3 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji dla przedsięwzięcia A. polegającego na budowie [...] z biogazownią rolniczą na działce nr [...] obręb Z., Gmina Ś.. Od powyższego wyroku Stowarzyszenie złożyło skargę kasacyjną, a następnie wniosek o przyznanie prawa w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej wynoszącej 100 zł. Rozstrzygając wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. postanowieniem z dnia [...]r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "P.p.s.a.") powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich pomimo, iż podjęło wszelkie niezbędne działania aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek. Pomimo podnoszonego braku środków finansowych ustanowiło radcę prawnego z wyboru, uiściło opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpłaciło wpis od skargi w kwocie 200 zł. Referendarz sądowy podkreślił, że prawo czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania poglądów oraz realizacji indywidulanych zainteresowań, np. w formie stowarzyszenia nie oznacza, że działalność ta ma być finansowana ze środków publicznych, prowadziłoby to bowiem do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. W ustawowo przewidzianym terminie skarżące Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia. Wnosząc o jego zmianę podniosło, iż w sposób dostateczny wykazało, że nie ma środków na wskazany cel, ponieważ nie posiada żadnego majątku, nie uzyskuje dochodów, nie posiada rachunku bankowego, nie otrzymuje żadnego rodzaju dotacji, a podnoszony argument, że ustanowiło pełnomocnika z wyboru nie może mieć wpływu na ocenę złożonego wniosku, ponieważ Stowarzyszenie nie posiadając wiedzy prawniczej, nie poradziłoby sobie z fachową reprezentacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 ww. przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 ww. przepisu). Zasadną jest ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż jest ono organizacją "non profit". Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Wbrew twierdzeniom Stowarzyszenia, fakt ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz uiszczenia opłaty kancelaryjnej i wpisu d skargi, ma znaczenie dla oceny złożonego wniosku, ponieważ świadczy o tym, iż Stowarzyszenie ma możliwość zdobycia środków finansowych na zainicjowane postępowanie sądowe. Pozytywna ocena złożonego wniosku byłaby możliwa jedynie w sytuacji, wykazania okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w niniejszej sprawie. Przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej jego członków, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.