I SA/Wa 1208/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2016 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2016 r Nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lutego 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: M. G. (dalej jako "skarżąca") wnioskiem z 12 kwietnia 2016 r. wystąpiła do Urzędu W. o przyznanie jej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Prezydent W. decyzją z [...] kwietnia 2016 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 15b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", tj. 1922 zł. Organ podał, że z informacji dołączonych do wniosku wynika, że łączny dochód rodziny skarżącej w 2014 r. wyniósł [...] zł (na co składa się dochód po odliczeniach ojca dziecka – K. W. w kwocie [...] zł oraz dochód po odliczeniach matki dziecka w kwocie [...] zł). Zatem dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że składając wniosek o przyznanie ww. świadczenia została poinformowana, że z uwagi na nieotrzymywanie alimentów, powinna ująć ojca dziecka we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca oświadczyła, że faktycznie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, co oznacza, że przysługuje jej wnioskowana zapomoga. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] czerwca 2016 r. utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 15b ust. 2 u.ś.r. jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, (...) jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 u.ś.r. stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, natomiast w myśl art. 3 pkt 16, rodzina, to odpowiednio następujący członkowie rodziny: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna (...); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W ocenie organu z przytoczonych przepisów wynika, że rodzic dziecka jest członkiem rodziny, a jego dochód wchodzi w skład dochodu rodziny. Ustawa nakazuje wprost traktować rodzica dziecka jako członka rodziny. Brak jest przy tym jakiegokolwiek wyłączenia związanego z pozostawaniem rodziców w związku małżeńskim czy w związku nieformalnym. W myśl ponadto art. 7 pkt 5 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostały świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica (...). Organ podał, że przepis ten nie wprowadza wyjątku od zasady, że rodzic dziecka nie jest członkiem rodziny w rozumieniu ustawy, lecz określa, kiedy świadczenie nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko. Bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów, jest również fakt wspólnego gospodarowania, wobec czego do dochodów wnioskodawczyni prawidłowo dodano również dochody ojca dziecka, co spowodowało przekroczenie w sprawie kryterium dochodowego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję M. G. wniosła o jej uchylenie i wskazała, że podczas składania dokumentów w Urzędzie W. pouczona została o konieczności podania dochodów ojca dziecka ze względu na brak zasądzonych alimentów. W ocenie skarżącej organ nie powinien jednak żądać wpisywania ojca dziecka, z którym jego matki nie łączy wspólnota ekonomiczna, jak i wychowanie dziecka. Zdaniem skarżącej organ nieprawidłowo w sprawie zastosował przepis art. 3 pkt 16 u.ś.r., bowiem jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko, a w konsekwencji pod uwagę powinien być brany jedynie dochód skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] czerwca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2016 r. odmawiającą przyznania M. G. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowił przepis art. 15b u.ś.r., zgodnie z którym z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio. Stosownie z kolei do treści art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Organy administracji rozpoznały zgłoszony wniosek odmownie argumentując to przekroczeniem przez skarżącą kryterium dochodowego, o którym mowa powyżej, bowiem z informacji dołączonych do wniosku wynikało, że łączny dochód rodziny skarżącej w 2014 r. wyniósł [...] zł (na co składa się dochód po odliczeniach ojca dziecka – K. W. w kwocie [...] zł oraz dochód po odliczeniach matki dziecka w kwocie [...] zł). Zatem dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. Zarówno jednak w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji, jak i w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zakwestionowała stanowisko organów, że do jej dochodu powinien być doliczony dochód ojca dziecka podnosząc, że jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko. Z powyższego wynika, że istota sporu sprowadza się do wykładni przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., który wymieniając osoby tworzące rodzinę, wyszczególnił m.in. "rodziców dzieci". Według stanowiska skarżącej, rodzice dzieci, nie tworzą rodziny, w sytuacji, kiedy nie wychowują wspólnie dziecka i nie łączy ich żadna wspólnota ekonomiczna. Z kolei w ocenie organu, rodzice w każdym przypadku, niezależnie od okoliczności, na które powoływała się skarżąca, tworzą rodzinę. Analizowana norma nie odpowiada wprost na pytanie o zależność pomiędzy faktem bycia ojcem dziecka, a niewychowywaniem go. W omawianym przepisie nie doprecyzowano bowiem, czy użyte w nim pojęcie rodziny, odnosi się jedynie do rodziców, którzy wspólnie wychowują dziecko oraz których łączą jakiekolwiek więzi w zakresie wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, czy zamieszkiwania, czy też norma ta ma odnosić się do każdego rodzica dziecka, niezależnie od faktu wychowywania go i innych wspólnych relacji. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, w sprawie należało zastosować wykładnię systemową, co umożliwia dostrzeżenie istotnej korelacji ww. normy z art. 3 pkt 16 u.ś.r. z przepisem art. 3 pkt 17a u.ś.r., który definiuje pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko, określającej ją, jako - pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Znaczenie pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, ma istotne znaczenie dla ustalenia prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia żywego dziecka, ponieważ w przypadku ustalenie przez organ, że osobą taką jest osoba wnosząca podanie o to świadczenie, nie zachodzą przesłanki do uwzględniania do jej dochodów, dochodu drugiego rodzica samotnie wychowywanego dziecka. W przedmiotowej sprawie skarżąca powoływała się na posiadanie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, co jej zdaniem czyniło niedopuszczalnym traktowanie, jako członka rodziny ojca jej dziecka i w konsekwencji uwzględnianie jego dochodu przy obliczaniu dochodu rodziny, do której to jednak kwestii organy nie ustosunkowały się, co uniemożliwiło im przeprowadzenie właściwej wykładni przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., która winna zostać dokonana z uwzględnieniem treści przepisu art. 3 pkt 17a u.ś.r. Wiąże się to z okolicznością, że na gruncie art. 3 pkt 16 u.ś.r., w każdej sytuacji faktycznej dotyczącej roli rodzica w wychowywaniu dziecka, nie ma możliwości wyłączenia go z rodziny (w rozumieniu tego przepisu), chyba, że nie żyje. Uwzględniając natomiast treść przepisu 3 pkt 17a u.ś.r., do rodziny nie sposób zaliczyć rodzica, który nie jest w związku małżeńskim, ani nie pozostaje w separacji orzeczonej przez sąd i nie wychowuje z drugim z rodziców dziecka. Rodzic samotnie wychowujący dziecko w ww. okolicznościach spełnia bowiem przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r., co winno oznaczać wyłączenie drugiego z rodziców, który nie uczestniczy w wychowywaniu wspólnego dziecka z pojęcia rodziny. Zastosowanie więc wykładni systemowej przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu ww. przepisu. Proponowana przez organ wykładnia omawianego przepisu, mogłaby doprowadzić do sytuacji, że rodzic, posiadający kilkoro dzieci z różnymi osobami, wchodziłby w skład kilku rodzin i w konsekwencji, jego dochody zaliczane byłyby do dochodów tych rodzin. Sytuację taką należy uznać za niedopuszczalną i sprzeczną z konstytucyjną zasadą ochrony rodziny, zwłaszcza, kiedy byłaby ona niepełna, a jej dochód na jedną osobę nie przekraczałby kwoty kryterium dochodowego, określonego w art. 15b pkt 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2361/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest również okoliczność, że instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 12, poz. 67), która weszła w życie 9 lutego 2006 r. Z art. 15b ust 2 tej ustawy wynikało, że uprawnionym do jej otrzymania był ojciec lub matka dziecka, albo jego opiekun prawny niezależnie od uzyskiwanych dochodów. Jednak po latach obowiązywania powyższego przepisu ustawodawca uznał, że część środków na zapomogi nie dociera do osób rzeczywiście potrzebujących, lecz również do tych, którzy takiej pomocy nie potrzebują. Dlatego też ustawą z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 1255) ustawodawca zmienił treść przepisu art. 15b ust. 2 ustalając, że jednorazowa zapomoga przysługuje ojcu lub matce dziecka albo jego opiekunowi prawnemu jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. Zmiana ta weszła w życie 1 stycznia 2013 r. Powyższe przesądza, że intencją ustawodawcy była taka zmiana omawianego przepisu, aby pomoc ta trafiła do osób najbardziej jej potrzebujących, co wynika wprost z treści opinii prawnych z 20 stycznia 2012 r. dotyczących wprowadzenia poprawki. Zmiana miała charakter doprecyzowujący i zdaniem ustawodawcy miała ułatwić stosowanie art. 15b pkt 2 u.ś.r. w praktyce. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że osobami potrzebującymi takiej pomocy są przede wszystkim osoby samotnie wychowujące dziecko (ojciec, matka albo opiekun prawny) (tak również WSA w Warszawie w wyrokach z 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 3130/13 i z 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 848/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skoro ojciec dziecka skarżącej nie uczestniczy w jego wychowaniu, jak również nie łączą go ze skarżącą żadne więzi ekonomiczne, to wliczanie jego dochodu do dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka przeczy celowi ustawy, a zwłaszcza temu, że pomoc ta powinna trafić do osób rzeczywiście jej potrzebujących. Skarżąca takiej pomocy potrzebuje, a dochód osiągany przez ojca dziecka pozostaje bez wpływu na jej status finansowy. Inna interpretacja przepisów dotyczących przyznania "becikowego" osobie faktycznie samotnie wychowującej dziecko przeczyłaby intencji ustawodawcy, aby zapomoga ta trafiła do osób najbardziej jej potrzebujących. Wobec powyższego uznać należało, że organy orzekające w sprawie wydając kontrolowane decyzje naruszyły przepis art. 15b ust. 2 oraz art. 3 pkt 17a u.ś.r., co skutkowało ich uchyleniem. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.