I SA/Wa 1261/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. P. z dnia [...] marca 2016r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016r. nr [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia E. P. S. D. oraz B. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. J. nieruchomości w miejscowości [...] , w woj. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy: Wnioskami z dnia 19 października 2015r. – E. P., z dnia 17 listopada 2015r. S. D. oraz z dnia 8 grudnia 2015r.- B. B. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. J. w miejscowości [...], w woj. [...]. Do ww. wniosków strony dołączyły: -odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2010r., sygn. akt [...] na podstawie, którego spadek po J. J. nabyli: żona A. J. ¼ części oraz córki J. P. M. P., K. C., R. K. z oraz S. S. w 3/20 części każda z nich; - kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2000r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. i M. P. Na podstawie pełnomocnictwa z dnia 10 lutego 2016r. B. B. ustanowiła swoim pełnomocnikiem S. D. Decyzją z dnia 11 marca 2016r. Wojewoda [...] orzekł o odmowie potwierdzenia E. P., S. D. oraz B. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. J. nieruchomości w miejscowości [...], w woj. [...]. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wojewódzki wskazał, że przedmiotowe wnioski zostały złożone po terminie określonym w art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., tj. po dniu 31 grudnia 2008r. Termin składania wniosków wskazany w powyższym przepisie jest terminem prawa materialnego, więc wywołuje skutki w sferze praw i obowiązków osób ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Uchybienie terminu prawa materialnego skutkuje wygaśnięciem praw i obowiązków o charakterze materialnym. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]lipca 2011r. nr [...], potwierdził J. P. prawo do rekompensaty (w należnym jej udziale) z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. J. w miejscowości [...], w woj. [...]. Wnioskodawczyni, jako jedyna z kręgu spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości, złożyła wniosek w ustawowym terminie. Wniosek wszczynający ww. postępowanie został złożony jedynie przez J. P. w dniu 31 grudnia 2008 r. Pismem z dnia 21 kwietnia 2016r., Minister Skarbu Państwa zwrócił się do Wojewody [...] o przesłanie uwierzytelnionej kopii postanowienia Sądu Rejonowego w [...], Wydział I Cywilny, sygn. akt [...], z dnia [...] czerwca 2000r. oraz o udzielenie informacji na temat zakończonego postępowania o sygn. [...], w szczególności w kwestii zakresu przedmiotowego i podmiotowego ww. sprawy oraz wydanych rozstrzygnięć merytorycznych. Przy piśmie z dnia 13 maja 2015r., Wojewoda [...] poinformował, że decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] potwierdził E. P., K. P., B. D., S. D. oraz B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. P. w miejscowości [...], w woj. [...]. Do ww. pisma dołączono również uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2000r., sygn. akt [...] na podstawie którego spadek po J. P. na mocy ustawy nabyli: żona M. P. oraz dzieci K. P., J. P., J. D. oraz E. P. po ¼ każde z nich (pkt I). Natomiast zgodnie z pkt II ww. postanowienia spadek po M. P. na podstawie ustawy nabyli córka K. P.w 1/3 części, syn E. P. w 1/3 części, wnuczka B. B.w 1/6 części oraz wnuk S. D. w 1/6 części. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016r., znak: [...], organ odwoławczy wyznaczył nowy termin zakończenia sprawy wszczętej odwołaniem Pana E. P. z dnia [...] marca 2016r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016r. nr [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia E. P., S. D. oraz B. B. prawa do prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. J. nieruchomości w miejscowości [...], w woj. [...] , do dnia 30 czerwca 2016r. Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 9 ww. ustawy, organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt. 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenia oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy wniosek złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. przez jednego ze spadkobierców właściciela nieruchomości odnosi skutek wobec pozostałych spadkobierców. Jak wynika z akt sprawy J. P. podaniem z dnia 31 grudnia 2008r. (data stempla pocztowego) wniosła do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i J. małżonków J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], w woj. [...]. Z kolei wnioskami z dnia z dnia 19 października 2015r. – E. P., z dnia 17 listopada 2015r. S. D. oraz z dnia 8 grudnia 2015r.- B. B. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. J. w miejscowości [...] , w woj. [...]. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wojewódzki wskazał, że przedmiotowe wnioski zostały złożone po terminie określonym w art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. po dniu 31 grudnia 2008r. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wnioski E. P., S. D. i B. B. zostały złożone po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a o zachowaniu przez nich terminów nie można wywodzić z tego, że J. P. złożyła wniosek w ustawowym terminie, tj. 31 grudnia 2008r. Organ przytoczył wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2014r. sygn. akt I OSK 2372/12, z którego wynika wprost, że "w ustawie z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) nie ma natomiast przepisu, z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez jednego ze spadkobierców automatycznie skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego względem pozostałych. Wręcz przeciwnie ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Każdy spadkobierca po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego, co postanowią pozostali spadkobiercy." Powyższe stanowisko potwierdzają również inne wyroki sądów administracyjnych: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2014r. (sygn. akt I OSK 1481/13); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011r. (sygn. akt I OSK 1988/10); wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2012r. (sygn. akt I Sa/Wa 2461/11); wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013r. (sygn. akt I SA/Wa 497/13). Art. 5 ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców. Każdy spadkobierca po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego, co postanowią pozostali spadkobiercy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2014r. (sygn. akt I OSK 2372/12); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2014r. (sygn. akt I OSK 1481/13); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011r. (sygn. akt I OSK 1988/10); wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013r. (sygn. akt I SA/Wa 497/13). Ponadto należy zauważyć, iż z przepisu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.), wynikało, iż w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia do zaliczenia (obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, tj. w przypadku złożenia wniosku wyłącznie w imieniu własnym przez jednego spadkobiercę, obowiązkiem organu było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom właściciela pozostawionego mienia. Również przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004, Nr 6, poz. 39 z późn. zm.), zawierał tożsamą regulację do przepisu art. 81 ust. 4 ww. ustawy. Jednakże w obecnie obowiązującej regulacji prawnej brak analogicznego przepisu, który dawałby podstawę do takiego twierdzenia (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2013r., sygn. akt I SA/Wa 2135/12). Zatem zdaniem organu każdy ze spadkobierców powinien złożyć samodzielnie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w nieprzywracalnym terminie wyznaczonym w ustawie z dnia 8 lipca 2005r., tj. do dnia 31 grudnia 2008r. W przedmiotowej sprawie, żadna ze Stron decyzji z dnia [...] marca 2016r. nie złożyła wniosku w terminie wynikającym z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., tj. do dnia 31 grudnia 2008r. Wprawdzie wniosek, o który mowa powyżej można złożyć w imieniu własnym, jak również w imieniu innych osób uprawnionych, lecz musi to wynikać w sposób niebudzący wątpliwości z treści wniosku oraz z dołączonych pełnomocnictw. Wnioskodawców nie można domniemywać, bowiem możliwość domagania się rekompensaty jest prawem, a nie obowiązkiem osoby uprawnionej. Regulacja zawarta w art. 5 ust. 1 ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Każdy spadkobierca po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego, co postanowią pozostali spadkobiercy. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, na istniejące wyroki sądów administracyjnych, w których Sąd wskazał, iż z literalnej wykładni przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych we wskazanym w ustawie terminie, ponadto złożenie wniosku w terminie przez jednego spadkobiercę odnosi skutek wobec pozostałych, jednakże rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny postepowania, prowadzone były na podstawie wniosków złożonych w okresie obowiązywania innych regulacji prawnych dotyczących, tzw. mienia zabużańskiego - obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. (por. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2012r., sygn. akt I OSK 642/11; z dnia 20 września 2012r., sygn. akt I OSK 1209/11; z dnia 29 października 2013r., sygn. akt I OSK 977/12; z dnia 7 lutego 2014r., sygn. akt I OSK 1730/12; z dni 7 lutego 2014r., sygn. akt I OSK 1770/12). Wobec powyższego nie mają one w ocenie Ministra Skarbu Państwa zastosowania w przedmiotowej sprawie wszczętej i prowadzonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Należy mieć na uwadze fakt, iż wyroki sądów administracyjnych wiążą organy orzekające tylko w tej konkretnej sprawie, której dotyczy zapadły wyrok. Trzeba mieć świadomość, że wyrok zapada w oparciu o konkretny stan faktyczny i nawet w nieznacznie odmiennym stanie faktycznym może zapaść inne orzeczenie. Organ wskazał, iż ustawa z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przewiduje możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2016r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył E. P. podnosząc, iż nie zgadza się z jej treścią, ponieważ nie miał fizycznej możliwości złożenia wniosku w terminie do 31 grudnia 2008r. Powodem tego było to, iż J. P. nie poinformowała go, że posiada dokument "mienia pozostawionego" aż do czasu stwierdzenia nabycia spadku w dniu 2 lutego 2010r. Ponieważ skarżący nie uczestniczył w sprawie spadkowej, był przekonany, że w spadku była umowa o mieniu zabużańskim jego dziadka J. J., a wnioskodawczyni zdradziła tajemnicę w tej sprawie przed rodziną i otrzymała jako spadkobierczyni należną rekompensatę. Jednocześnie podniósł, że dziwi go iż rząd RP odmawia mu rekompensaty, a przyjmuje imigrantów islamskich i na to środki ma. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016r. w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości [...], w woj. [...]. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014r. poz. 1090 z późn. zm.) powoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska". Prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl przepisów tej ustawy, przysługuje ich właścicielowi (art. 2), a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom, bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Zgodnie natomiast z art. 5 ust.1 ustawy zabużańskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008r. W tym terminie wniosek o przyznanie rekompensaty po J. J. złożyła J. P. Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że działała wyłącznie we własnym imieniu. Sprawa wszczęta wnioskiem J. P. została zakończona prawomocną decyzją z [...] lipca 2011r. nr [...]. Skarżący w niniejszej sprawie złożył wniosek 19 października 2015r. W żadnym wypadku nie może być zatem mowy o kontynuacji postępowania, które zostało prawomocnie zakończone, jest to bowiem nowe postępowanie administracyjne. Przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. do 31 grudnia 2008r., jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Zatem warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty, o którym mowa w powoływanym wyżej przepisie, jest złożenie stosownego wniosku, jednakże nie później niż do 31 grudnia 2008r. Termin ten ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu. Uchybienie temu terminowi wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa lub obowiązków o charakterze materialnym. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa, i to bez względu na przyczyny złożenia wniosku po terminie. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin, jednakże ustawa z dnia 8 lipca 2005r. przepisu takiego nie przewidują. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś przepisy prawa materialnego jak również postępowania administracyjnego zostały właściwie zastosowane zarówno przez Ministra Skarbu Państwa, jak i Wojewodę [...]. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.