I SA/Wa 1831/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1831/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. i D. C. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 29 września 2015 r. J. B. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik D. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Następnie w piśmie z dnia 12 listopada 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca J. B. wniosła o przyznanie prawa pomocy składając jednocześnie wypełniony i podpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia został skutecznie doręczony wnioskodawczyni w dniu 28 stycznia 2016 r. (k-93). Pismem z dnia 4 lutego 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżąca J. B. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 13 stycznia 2016r. wskazując, że nie zgadza się z przedmiotowym postanowieniem, gdyż uważa, że zarówno jej sytuacja materialna oraz zdrowotna nie pozwala na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika oraz uiszczenie kosztów sądowych. Jako dowód załączyła kserokopię umowy kredytu hipotecznego, wyciąg z rachunku bankowego, oraz rachunki za leki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Oznacza to, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), dalej jako "Ppsa", w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73) ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że skarga została wniesiona w dniu 30 września 2015 r. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 Ppsa w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą zmieniającą. Zgodnie ze znowelizowanym art. 260 § 1 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 Ppsa) lub częściowym (art. 245 § 3 Ppsa), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej – J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, argumentując, iż nie można uznać, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wskazano, że jeśli wysokość środków zasilających comiesięcznie budżet domowy jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącej (tj. [...] zł netto) odnieść do wysokości miesięcznych wydatków koniecznych udokumentowanych przez skarżącą ([...] zł, w tym około [...] spłata raty zaciągniętego kredytu hipotecznego), jak również do potencjalnej wysokości kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy rozpoznawany wniosek, to nie budzi wątpliwości, że poniesienie kosztów sądowych możliwe jest z bieżących dochodów strony. Koszty te, na obecnym etapie postępowania sądowego, ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zaś w przyszłości każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, a ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Sąd w pełni podziela powyższą ocenę referendarza sądowego. Podkreślić również należy, iż opłaty sądowe zaliczane są do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP) i dlatego nie ma podstaw do przerzucania ciężaru tych wydatków na budżet państwa (de facto: innych podatników) bez szczególnie ważkich powodów, których istnienia w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Zdaniem Sądu, nie można zatem uznać, że przestawiona przez stronę sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia przejęcie przez Skarb Państwa kosztów postępowania związanych z ustanowieniem dla strony pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) z urzędu. Skarżąca ma zabezpieczone potrzeby bytowe, dysponuje znacznymi środkami ze stałego źródła dochodów, na bieżąco reguluje swoje zobowiązania finansowe, a ponadto jak wynika z analizy wyciągu z rachunku bankowego stan konta bankowego skarżącej nie jest wyłącznie zdeterminowany wpływami z ujawnionych we wniosku źródeł dochodów (emerytura i dodatek pielęgnacyjny). Przedstawiony przez stronę dokument bankowy uwidocznia również wpłaty dokonywane przez skarżącą ze środków pochodzących z nieujawnionych źródeł (tu: kwota [...] zł - data operacji [...] września 2015 r., k. 40; kwota [...] zł – data operacji [...] października 2015 r., k. 42), bądź pochodzących z pomocy finansowej rodziny (kwota [...] zł wpłacona przez skarżącą w dniu [...] listopada 2015 r. k.44), jak również wpłaty osób zidentyfikowanych przez stronę jako jej krewni (przelew z dnia [...] listopada 2015 r. na kwotę [...] zł oraz z dnia [...] listopada 2015 r. na kwotę [...] zł, k. 44 verte). W złożonym wniosku skarżąca nie wskazała na posiadanie zobowiązań finansowych względem podmiotów innych niż bank, w tym względem osób fizycznych, zatem środki pieniężne zasilające jej konto tytułem wpłat od krewnych uznać należy za stanowiące dodatkowe źródło dochodów strony. Co prawda skarżąca J. B. w piśmie z dnia 2 lutego 2016 r. wskazuje, iż wpłaty te stanowią jedynie zwroty pożyczek, których udzielała synowi. Jednakże fakt udzielania przez skarżącą pożyczek świadczy o dysponowaniu przez skarżącą nadwyżek finansowych. Zdaniem Sądu można zatem przyjąć, że z dochodów własnych skarżąca ma możliwość wygospodarowania również środków niezbędnych na pokrycie kosztów działania w sprawie radcy prawnego lub adwokata ustanowionego z wyboru, w sytuacji, gdy wyraża potrzebę bycia reprezentowaną w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo tego, że aktualny stan sprawy nie wskazuje na to, że skuteczność podejmowania czynności procesowych zależy od ustanowienia takiego pełnomocnika. Odnosząc się do wskazywanej jako trudna sytuacji finansowej skarżącej w związku z zaciągnięciem kredytu w banku należy podkreślić, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2015 r., I OZ 1588/15; z 4 listopada 2015 r., I GZ 723/15). Wstępując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego strona powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań. Za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09), w szczególności spłata rat kredytu nie ma pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (zob. postanowienia NSA: z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14; z 20 października 2011 r., I OZ 783/11). Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym z koniecznością przeznaczenia na ten cel poczynionych w swoim majątku oszczędności. W tej sytuacji Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie z art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.