I SA/Wa 25/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędzia WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 kwietnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. J., E. K., S. J., E. K., K. J., M. J., A. C. i B. J. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 131/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 10000 (dziesięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących K. J., E. K., S. J., E. K., K. J., M. J., A. C. i B. J. sumy pieniężne w wysokości po 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz K. J., E. K., S. J., E. K., K. J., M. J., A. C. i B. J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] listopada 2019 r. K. J., E. K., S. J., E. K., K. J., M. J., A. C. i B. J. (dalej jako skarżący), wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 131/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2013 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z akrami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W skardze podniesiono, że organ otrzymał akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku 26 sierpnia 2015 r., zatem termin określony w ww. wyroku upłynął z dniem 26 października 2015 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu oraz wyroku wymierzającego grzywnę za niewykonanie wyroku Prezydent nadal nie wydał decyzji w sprawie. Skarżący wnieśli o wymierzenie organowi grzywny, przyznanie od organu na rzecz każdego z nich sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa), o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie podejmowane są czynności zmierzające do wydania decyzji, przy piśmie z [...] grudnia 2019 r. pełnomocnik skarżących został poinformowany, że nastąpi to w terminie do [...] czerwca 2020 r. Organ podniósł ponadto, że dotrzymanie terminu wyznaczonego w ww. wyroku nie było możliwe z uwagi na bardzo dużą ilość korespondencji wpływającej w sprawach nieruchomości objętych działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) oraz znaczny stopień skomplikowania tych spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ppsa. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 19 maja 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 131/15 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2013 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z akrami sprawy. Akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu 26 sierpnia 2015 r. i od tej daty, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on 26 października 2015 r. Następnie na skutek złożonej skargi na niewykonanie ww. wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 838/16 wymierzył Prezydentowi grzywnę za niewykonanie wyroku z 19 maja 2015 r. w kwocie 1000 złotych i stwierdził, że bezczynność w wykonaniu wyroku nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem z 19 maja 2015 r. sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że Prezydent został już ukarany grzywną, która to sankcja jednak nie przyniosła skutku w postaci wykonania wyroku, Sąd ocenił, iż odpowiednio represyjną, jak też dyscyplinującą, funkcję spełni grzywna w wysokości dziesięciu tysięcy złotych. Kwota ta mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa. Jednocześnie, rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku z dnia 19 maja 2015 r. ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do jej załatwienia, pomimo że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie już raz ukarał organ grzywną za niewykonanie przedmiotowego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, jedynymi czynnościami odnotowanymi po otrzymaniu przez organ wyroku z 13 września 2016r. jest wystąpienie do Archiwum Państwowego w [...] o nadesłanie dokumentacji oraz zawiadomienie pełnomocnika skarżących o nowym terminie na rozpatrzenie sprawy, co nastąpiło przy pismach z [...] grudnia 2019 r. W efekcie wniosek skarżących pozostaje nierozpoznany od ponad sześciu lat. W ocenie Sądu powyższe uzasadnia zatem uznanie działania organu za rażąco naruszające prawo. Art. 154 § 7 ppsa stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Przewidziana w art. 154 § 7 ppsa suma pieniężna nie ma wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego. Suma ta pełni funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz skarżących sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy, co jednocześnie zdyscyplinuje organ do jej załatwienia. Trwający stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania, pomimo wydania wyroku stwierdzającego bezczynność w rozpoznaniu wniosku oraz wyroków wymierzającego grzywnę i stwierdzającego bezczynność w wykonaniu ww. wyroku z całą pewnością narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Okoliczności podnoszone przez Prezydenta nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla niewykonania prawomocnego wyroku. Sąd stanął na stanowisku, że zasadne jest przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie 2000 złotych. Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu niewykonania wyroku Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność oraz czas trwania postępowania administracyjnego, które zostało zainicjowane ponad sześć lat temu, jak również fakt, że jest to drugi z kolei wyrok stwierdzający bezczynność po wyroku w niniejszej sprawie. Wyrok uwzględnia art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 i 567) oraz ustawy ją zmieniającej z 31 marca 2020 roku (Dz. U. poz. 568) - tj. przepisy wstrzymujące rozpoczęcie biegu i zawieszenie biegu terminów już rozpoczętych. Ustawa weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli 31 marca 2020r. Sankcja za niewykonanie wyroku nie dotyczy zatem okresu po 13 marca 2020 roku tj. po wprowadzeniu stanu zagrożenia epidemicznego a następnie stanu epidemii. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji wyroku Sąd przyznał na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w oparciu o art. 154 § 7 ppsa. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800).