I SA/Wa 3011/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2014 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. C. i J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących R. C. i J. B. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego Nr [...] z dnia [...] grudnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...] w L.", położonego przy ul. [...] w L. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył stosowne przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), w tym m.in. art. 3 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 oraz art. 6 ust. 1 tej ustawy oraz przepisy rozporządzeń określających tryb postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 62) i podkreślił, że nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, iż postępowanie w sprawie nacjonalizacji wskazanego wyżej przedsiębiorstwa zostało wszczęte i przeprowadzone zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach powołanej ustawy oraz zgodnie z trybem określonym w powołanym rozporządzeniu z dnia 30 stycznia 1947 r. Tym samym organ uznał, że brak było podstaw do stwierdzenia, iż orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. C. i J. B. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie § 30 i § 65 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz art. 7 i 77 kpa, a także art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 158 § 1 i 2 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1080/11 oddalił skargę stwierdzając, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednocześnie odnosząc się do zarzutu skargi, że decyzję skierowano do osoby nieżyjącej, Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie adresatami decyzji byli J. B. i R. C. - spadkobiercy wnioskodawcy w postępowaniu nieważnościowym (H. W.) i do nich prawidłowo została skierowana decyzja. Natomiast zmarły w dniu [...] grudnia 2007 r. Z. C. nie był osobą, na rzecz której została wydana zaskarżona decyzja. Zdaniem Sądu nie można zatem mówić o skierowaniu decyzji do osoby niebędącej stroną, a jedynie o niebraniu udziału w postępowaniu przez wszystkie strony (spadkobierców zmarłej strony), co jest przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 kpa podstawą wznowienia postępowania administracyjnego uwzględnianą jednak nie z urzędu, a tylko na żądanie strony, zgodnie z treścią art. 147 zd. 2 kpa (wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08, Lex nr 509705). Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby z takim żądaniem wystąpili ewentualni spadkobiercy zmarłego Z. C. Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. C. i J. B. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 708/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie przede wszystkim z uwagi na trafność podniesionego w niej zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasadnie bowiem zauważono, że Z. C., jeden ze spadkobierców byłego właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zmarł w dniu [...] grudnia 2007 r. Fakt ten był znany Sądowi pierwszej instancji. W ocenie NSA dysponując taką informacją, Sąd zobowiązany był z urzędu zastosować instytucję przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] maja 2011 r., jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. zostały skierowane do nieżyjącej od kilku lat osoby. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 829/11 (podobnie wyrok NSA z 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 532/07). Taka sytuacja wielokrotnie była już rozważana w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jednolicie przyjmowano, że skierowanie decyzji w stosunku do zmarłej osoby musi być zawsze kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 kpa (wyroki NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06 czy z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane bowiem zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. skierowane m.in. zostały do Z. C., który jak wynika z nadesłanego do Sądu przez Urząd Stanu Cywilnego w G. odpisu skróconego aktu zgonu, zmarł w dniu [...] grudnia 2007 r. Rozstrzygnięcia organów obu instancji skierowane więc zostały do osoby zmarłej. Przyjmując za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 708/12, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Jak wskazano decyzje te skierowane zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydawania nie miały już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa). Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Wskazane wyżej uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali, w oparciu o prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.