I SA/Wa 314/11

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w B. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków (kwota wpisu – 100 zł), Stowarzyszenie "[...]" w B. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z 11 marca 2011 r. wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym utworzonym w dniu 22 września 2008 r. i zgłoszonym do ewidencji prowadzonej przez Prezydenta B.. Według oświadczenia, Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie osiąga przychodów wobec niepobierania składek członkowskich (nie posiada również rachunku bankowego). Wszystkie działania interwencyjne, na których skupia swoją działalność Stowarzyszenie, podejmowane są, jak wyjaśniono we wniosku, społecznie przez jego członków. Z przedłożonej kopii regulaminu Stowarzyszenia z 10 sierpnia 2009 r. wynika, że Stowarzyszenie "[...]" jest stowarzyszeniem, które uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (pkt 8). Z załączonej do wniosku o prawo pomocy kopii uchwały członków Stowarzyszenia z 10 sierpnia 2009 r. (uchwała nr 2) wynika jednocześnie, że członkowie Stowarzyszenia "w związku z trudną sytuacją materialną (...) postanowili zwolnić do odwołania członków Stowarzyszenia "[...]" ze składek zaległych i bieżących". Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. W odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 cyt. ustawy, stowarzyszenie zwykłe nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. Niezależnie od ograniczeń wynikających ze wskazanego powyżej sposobu finansowania, z regulacji odnoszącej się do stowarzyszenia zwykłego, wywieść można, że założyciele stowarzyszenia, określając cele i formy działania, zobowiązani są przewidzieć środki finansowe adekwatne do postawionych przed sobą zamierzeń. Zasada ta stanowi rozwinięcie wielokrotnie podkreślanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiska, że każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 października 2010 r. sygn. II OZ 1041/10, prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest bowiem przesłanką do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Powyższa ocena pozostaje zbieżna z jednolicie przyjmowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, zgodnie z którym dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że stowarzyszenie staje się współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 20.12.2006 r. sygn. II OZ 1433/06; postanowienie NSA z 28 października 2010 r. sygn. II OZ 1076/10). Mając na uwadze powyższe uwagi, twierdzenie wnioskodawcy, że Stowarzyszenie "[...]" jest organizacją o charakterze non profit (pro publico bono) w żaden sposób nie może zostać ocenione jako wystarczające i powodować uwzględnienia zgłoszonego żądania przyznania prawa pomocy. Wzgląd na przyjęte w Stowarzyszeniu zasady finansowania jego działalności (w aspekcie udziału w postępowaniu sądowym) każe uznać, że nie stanowi wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) sytuacja, gdy Stowarzyszenie w regulaminie (w brzmieniu zmienionym) wprowadza zasadę, iż uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, po czym w tym samym czasie podejmuje uchwałę o zwolnieniu do odwołania wszystkich członków Stowarzyszenia z obowiązku pokrycia zarówno składek zaległych, jak i składek bieżących. Takie działanie w oczywisty sposób pozostaje w kolizji z przywołanym art. 42 ust. 2 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, albowiem powyższe zwolnienie z obowiązku pokrywania składek, uwzględniając jego wymiar czasowy, a także to że odnosi się ono do wszystkich członków Stowarzyszenia, oznacza, iż Stowarzyszenie "[...]" wprowadziło w praktyce sposób finansowania działalności statutowej nieoparty na składkach członkowskich. Okoliczność powyższa jest istotna z tego względu, że zorganizowany charakter działalności osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej każe uznawać za usprawiedliwione co do zasady tylko te podstawy faktyczne żądania przyznania prawa pomocy, na których wystąpienie podmiot składający wniosek obiektywnie nie miał wpływu, nie mógł się ich spodziewać ani też im zapobiec. Wymaga zauważenia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dostrzec można restryktywny sposób postrzegania tychże warunków. W postanowieniu z 1 grudnia 2009 r. sygn. II OZ 1056/09 NSA przyjął, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności, są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenia, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji, istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Przyjęta ocena wniosku uwzględnia to, że wymagane w rozpoznawanej sprawie do uiszczenia przez Stowarzyszenie koszty sądowe nie należą do wysokich, co oznacza, że nie zachodzi w tym przypadku rażąca dysproporcja pomiędzy wysokością środków, których wymóg uiszczenia obciąża Stowarzyszenie a kwotą pieniężną, której nałożony na stowarzyszenie zwykłe obowiązek opłacenia musiałby zostać potraktowany jako obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością stricte nastawioną na zysk. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się w stowarzyszeniach, ale nie gwarantuje stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić, by skarżący spełnił ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.