I SA/Wa 485/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowa przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...]. Sygn. akt I SA/Wa 485/20 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. M. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci W. M. i E. M. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: J. M. wnioskiem z [...] lipca 2019 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci W. M. i E. M. na okres świadczeniowy [...]. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na brak zamieszkiwania rodziny wnioskodawcy na terytorium RP. J. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 25 Kc poprzez uznanie, że okresowy wyjazd rodziny żołnierza zawodowego skierowanego do służby poza granicami RP stanowi zmianę ich miejsca zamieszkania i warunkuje odmowę przyznania świadczenia wychowawczego. Wskazał ponadto, że wyjazd do USA ma charakter czasowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134). Stosownie do art. 1 ust. 3 tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Powodem odmowy przyznania J. M. wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji była okoliczność zamieszkiwania w okresie świadczeniowym całej rodziny wnioskodawcy w Stanach Zjednoczonych. SKO w [...] zaznaczyło, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wraz z rodziną, w tym dziećmi W. i E. przebywa w Stanach Zjednoczonych, gdzie pełni służbę jako żołnierz zawodowy w strukturach międzynarodowych, a wyjazd ma charakter czasowy (trzyletni kontrakt). Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. uzależniając przyznanie świadczenia wychowawczego od zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza też wymóg zamieszkiwania przez okres w jakim wnioskodawcy mają otrzymywać świadczenie wychowawcze. W materialnym prawie administracyjnym nie zostało uregulowane zagadnienie zamieszkania. W doktrynie i judykaturze utrwalony jest pogląd, że dla oceny jego znaczenia należy odwołać się do przepisów prawa cywilnego określających miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Zgodnie z art. 25 Kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, że zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o zobiektywizowane kryteria. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można, więc mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest obecnie głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej, w której aktualnie koncentruje się jej życiowe centrum (postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08). Centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, gdzie zgromadziła swoje podstawowe przedmioty potrzebne do egzystencji, a więc upraszczając miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, pierze, czyli tam gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe (wyrok NSA z 21 września 2011 r. sygn. akt I OSK 581/11). Zamiar stałego pobytu nie oznacza jednak, że osoba, której to dotyczy ma intencję mieszkać w danej miejscowości przez całe życie, wystarczy, że skupia swoje potrzeby w określonej miejscowości przez określony czas. SKO w [...] wskazało, że w chwili składania wniosku J. M. wraz z rodziną przebywał w sensie faktycznym (corpus) na terenie Stanów Zjednoczonych. W okresie tym istniały obiektywne przeszkody, uniemożliwiające realizację chęci zamieszkania (animus) w innym miejscu niż na terytorium Stanów Zjednoczonych, ze względu na obowiązki służbowe. Wolna wola zainteresowanego była ograniczona przez czynniki zewnętrzne - miejsce zamieszkania było determinowane planami zawodowymi. J. M. nie realizował deklarowanych własnych zamierzeń polegających na zamieszkiwaniu na terytorium RP. Zdaniem organu czas pobytu w Stanach Zjednoczonych, podjęcie tam pracy i wykonywanie codziennych czynności życiowych świadczą o tym, że kraj ten stał się centrum życiowym wnioskodawcy i jego rodziny przez ten okres. Z przedstawionych względów zasadnie organ I instancji uznał, że w okresie na jaki ubiegano się o przyznanie świadczenia wychowawczego wnioskodawca wraz z rodziną zamieszkiwał poza granicami Polski. SKO w [...] przytoczyło wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 20/19 i z dnia 17 grudnia 2018 r. sygn. akt VIII SA/Wa 691/18, gdzie dokonano analogicznej interpretacji pojęcia miejsca zamieszkania i podkreśliło, że mając na uwadze brzmienie art. 1 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze oraz okoliczność, że centrum życiowe rodziny skarżącego w powyższym okresie koncentruje się w Stanach Zjednoczonych, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz że świadczenie wychowawcze przyznawane na podstawie powołanej ustawy nie jest objęte zakresem przedmiotowym umowy z dnia [...] kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki. SKO w [...] wskazało ponadto, że ewentualna zmiana okoliczności faktycznych związana z zakończeniem przebywania rodziny wnioskodawcy w Stanach Zjednoczonych i powrotem do Polski, może stanowić podstawę do zmiany decyzji i przyznaniem świadczenia wychowawczego. J. M. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. - art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w zw. z art. 25 kc poprzez błędną wykładnię i uznanie, że. okresowy, wyjazd rodziny żołnierza zawodowego skierowanego do służby poza granicami RP stanowi zmianę ich miejsca zamieszkania i warunkuje odmowę przyznania świadczenia wychowawczego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2019 r. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że dokonana przez organ wykładnia art. 25 Kc jest nieprawidłowa i spowodowała naruszenie przez organ powyższego przepisu, a w konsekwencji naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Organ błędnie przyjął, że wnioskodawca i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczpospolitej Polskiej i tym samym nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia. Zdaniem skarżącego interpretacja art. 1 ust. 3 ww. ustawy dokonana przez organ pozostaje w wyraźniej sprzeczności ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1527/19, wydanym w tożsamym stanie faktycznym, dotyczącym uprawnienia do świadczenia wychowawczego rodziny żołnierza zawodowego, który realizując rozkaz służbowy wyjechał na zamknięty, przejściowy okres pełnić służbę poza granicami kraju, wskazał jednoznacznie, iż żołnierz i jego rodzina nie zmienili miejsca zamieszkania. Skarżący podkreślił, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wyjazd do USA w przypadku skarżącego i jego rodziny ma charakter czasowy. Wnioskodawca - żołnierz zawodowy został skierowany do służby poza granicami RP na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej na czas ściśle określony. Wyjazd za granicę w takich okolicznościach nie oznacza, że wnioskodawca i jego rodzina zmieniła swoje miejsce zamieszkania rozumiane zgodnie z art. 25 Kc jako miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dla wnioskodawcy i jego rodziny miejscem stałego pobytu, czyli miejscem zamieszkania nadal jest [...]. Pobyt poza terytorium RP ma charakter wyłącznie przejściowy. Skarżący zaznaczył, że ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, posługuje się pojęciem "zamieszkiwania", nie definiując odrębnie tego określenia, a zatem zastosowanie winien mieć art. 25 Kc, a jego prawidłowa wykładnia została przedstawiona ww. wyroku NSA. Przebywanie poza granicami RP w takim przypadku, jak u skarżącego, nie stanowi przeszkody do nabycia uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Nadal centrum życiowym rodziny jest Rzeczypospolita Polska, w której uzyskiwane są dochody, a członkowie rodziny podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący i jego żona posiadają dom w [...], a zatem to w tej miejscowości na terytorium RP zlokalizowane są na stale ich interesy życiowe. Czasowe opuszczenie miejsca zamieszkania- w sytuacji gdy czasowość pobytu została udowodniona - nie może zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r. spowodować utraty świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł na dziecko w rodzinie, przeznaczonego na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opiekę nad nim i zaspokojenie jego potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji oceniły, że skarżący jako żołnierz zawodowy, skierowany wraz z rodziną , na czas oznaczony do pracy w USA decyzją Ministra Obrony Narodowej nie spełnia przesłanki określonej w art. 1 ust. 3 ustawy, tj. nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie świadczeniowym objętym postępowaniem. Wskazane ustalenia należy zdaniem Sądu uznać za nieprawidłowe gdyż okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że cała rodzina zamieszkuje w USA jedynie czasowo. To oznacza, że obie decyzje zapadły z naruszeniem art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy w związku z art. 25 k.c. Podkreślić należy, że wobec braku definicji pojęcia "miejsce zamieszkania" w ustawie , której przepisy stanowią podstawę rozstrzygnięcia konieczne jest posłużenie się definicją zawartą w art. 25 k.c. Zgodnie z jego treścią miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest zatem przebywaniem w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) połączonym z wolą tj. zamiarem stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Istotnym jest także, że faktyczne przebywanie nie oznacza jego stałości (permanentności). Zarówno doktryna prawa jak i orzecznictwo zgodnie przyjmują, że przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu pozostaje bez wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza – jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r. w sprawie o sygn. IV CR 242/78 (OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, w misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych. W sprawie niniejszej okoliczności pobytu rodziny skarżącego wraz z dziećmi w USA nie są przedmiotem sporu. Nie są związane z wyjazdem prywatnym lecz z jego służbą jako żołnierza zawodowego, na oznaczony czas. W wyroku z 5 kwietnia 2019r. w sprawie sygn. I OSK 1527/17 NSA podkreślił, że możliwość wyznaczenia żołnierza bądź skierowania do pełnienia służby poza miejscem zamieszkania wiąże się z dyspozycyjnością, jako jednym z podstawowych elementów określających stosunek prawny łączący żołnierza zawodowego z siłami zbrojnymi. Przepisy zaś przewidują możliwość rekompensowania żołnierzom pełniącym służbę poza granicami kraju niedogodności z tym związanych, m.in. poprzez możliwość zamieszkania wraz z nim osób bliskich. Tym samym uznać należy, że skarżący i jego rodzina wyjechali z kraju czasowo. Zachowali tym samym przymiot miejsca zamieszkania na terytorium RP, gdzie posiadają lokum, które służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny i gdzie odbywa realizacja jej planów życiowych. W cytowanym wyżej wyroku NSA podkreślił, że skorzystanie przez rodzinę żołnierza zawodowego z możliwości wyjazdu za granicę wraz z rodziną nie może odbywać się kosztem utraty możliwości uzyskania przez rodzinę wsparcia finansowego ze strony państwa w postaci zasiłku wychowawczego. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko i wydadzą decyzje odpowiadające prawu. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.