I SA/Wa 498/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 633/17 1. wymierza Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz J. K. sumę pieniężną w kwocie 3000 (trzech tysięcy) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz J. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 23 stycznia 2024 r. T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy (dalej też jako organ) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2018r., sygn. akt I SAB/Wa 633/17. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 17 grudnia 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], oznaczonej jako "[...]" nr rej. hip. [...] w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Akta administracyjne wraz z odpisem prawomocnego wyroku doręczone zostały organowi 11 kwietnia 2018 r. W związku z dalszym niepodejmowaniem przez Prezydenta m. st. Warszawy rozstrzygnięcia w sprawie, skarżący - pismem z 27 marca 2019 r. - wezwał organ do wykonania prawomocnego wyroku z 2 lutego 2018 r., a następnie wniósł powołaną na wstępie skargę, W skardze domaga się: 1) wymierzenia Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny; 2) przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej zgodnie z art. 154 § 7 ppsa; 3) zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm prawnie przepisanych. W motywach skargi wskazano, że pomimo wezwania do wykonania wyroku przez organ, Prezydent nie wydał decyzji w sprawie. Prezydent zignorował także wyrok Sądu. Świadczy to jednoznacznie zdaniem skarżącego o jego bagatelizowaniu. Skarżący nie został także powiadomiony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie a sprawa toczy się już ponad 8 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że wpłynęło szereg wniosków o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do gruntu ww. nieruchomości w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Podkreślono, że do dnia dzisiejszego wnioski te nie zostały rozpoznane w całości ostateczną decyzją administracyjną. W związku z powyższym Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., nr 168/SD/2024 zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku T. K. z dnia 17 grudnia 2015 r., ponowionego wnioskiem T. K. i J. K. z dnia 22 marca 2019 r. (data wpływu do organu- 27 marca 2019 r.) o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. "[...]", W-[...] do czasu: 1. zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości; 2. ustalenia następstwa prawnego po następujących osobach: S. i K. małżonkach S., G. R., J. B., C. W., M. B., T. T., S. S., M. i M. małżonkach W., K. K., S. G., J. i M. małżonkach M., H. M., E. J., S. B., J. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny i sumy pieniężnej. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r., poz. 935) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 633/17 zobowiązał organ do rozpoznania sprawy w terminie 3 miesięcy od daty zwrotu akt. Akta zostały zwrócone organowi w dniu 11 kwietnia 2018r. Pismem z dnia 27 marca 2019r. Skarżący ponownie wezwał organ do wykonania wyroku. W związku z dalszą bezczynnością organu, skarżący złożył do WSA w Warszawie pismem z dnia 23 stycznia 2024r. skargę na niewykonanie wyroku gdyż organ nadal nie wydał decyzji w sprawie. Skoro Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest uzasadniony. Niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że postanowienie o zawieszeniu postępowania organ wydał dopiero po wniesieniu skargi, a nie w terminie otwartym na załatwienie sprawy, Sąd wymierzył grzywnę i orzekł o sumie pieniężnej. Rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy i to pomimo wezwania przez skarżącego do wykonania wyroku. W ocenie Sądu brak było podstaw do uznania, że opieszałość organu nie jest zawiniona. Ponadto organ nie informował systematycznie stron o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie ani o przewidywanym terminie załatwienia, (uczynił to jedynie po wniesieniu ponaglenia (pismo z 3 kwietnia 2019r.), a następnie już tylko odpowiadając na zapytania skarżącego, co stanowi naruszenia art. 35 § 3 kpa. Dlatego Sąd uznał, że działania organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. To z kolei czyni zasadnym wymierzenie organowi grzywny z tytułu niewykonywania prawomocnego wyroku, w wysokości 2 000 zł (pkt 1 wyroku). Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy ale przede wszystkim uczynienie zadość stronie z tytułu doznanego uszczerbku natury psychicznej i moralnej. Chodzi przy tym również o uświadomienie organowi, że niewykonywanie wyroków sądów administracyjnych jest nieopłacalne. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Przewidziana w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna nie ma jednakże wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego. Suma ta pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Jednocześnie suma ta nie może stanowić podstawy do nadmiernego wzbogacenia skarżących. Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz skarżącego sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy i doznany uszczerbek psychiczny. Stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania - pomimo wydania wyroku narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W toku postępowania Prezydent nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać. Zwrócić należy uwagę, że zarówno wysokość grzywny jak i wysokość sumy pieniężnej należy do uznania sądu administracyjnego. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowym (wyroki NSA z: 6 kwietnia 2023 r. I OSK 2103/22 ,czy I OSK 2230/17 z 11 maja 2018 r.) podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii sąd ma na uwadze przede wszystkim funkcje tych środków. Suma ma przede wszystkim funkcją kompensacyjną i stanowi rekompensatę za niedogodności strony jakich doznaje na skutek nie rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i w związku z tym doznany uszczerbek psychiczny i moralny. Nie jest to jednocześnie odszkodowanie za szkodę za naruszenie dobra osobistego gdyż to dochodzone być może w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie art. 488 kodeksu cywilnego. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje, że przedłużające się postępowanie stanowi o naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (np. sprawa [...] przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2023 r.). W orzecznictwie tym podkreśla się, że nadmiernie długo prowadzone postępowanie powoduje szkodę moralną. Sąd stanął na stanowisku, że zasadne jest przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy sumy pieniężnej jednakże w kwocie mniejszej niż żądana przez skarżącego t.j. w kwocie 3.000 złotych. Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu niewykonania wyroku Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność, która to sprawa nie jest skomplikowana, czas trwania postępowania administracyjnego tj. od 2015r., oraz fakt wydania przez organ postanowienia z dnia 22 lutego 2024r., nr 168/SD/2024 – zawieszającego z urzędu postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości oraz ustalenia następstwa prawnego po S. i K. małżonkach S., G. R., J. B., C. W., M. B., T. T., S. S., M. i M. małżonkach W., K. K., S. G., J. i M.małżonkach M., H. M., E. J., S. B., J. B. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji). O kosztach procesu zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.