I SA/Wa 540/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. C., W. P., J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I SA/Wa 540/16, w wyniku rozpoznania skargi J. C., W. P. oraz J. B., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2015 r. przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W związku z wniesieniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargi kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca J. C. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W swoim wniosku wnioskodawczyni podała, że ze względu na trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego, w szczególności pokryć kosztów ustanowienia pełnomocnika. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Wymienieni zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m². Wnioskodawczyni zadeklarowała posiadanie oszczędności w wysokości [...] zł, podając, że traktuje je jako zabezpieczenie "ostatniej posługi". Łączne dochody rodziny wynoszą [...] zł. Deklarowane wydatki bieżące na utrzymanie, według przedstawionego szczegółowego wykazu, mają wnosić około [...] zł. Dodatkowo powiększają je koszty zakupu żywności (około [...] zł w ujęciu miesięcznym) oraz koszty leczenia i rehabilitacji męża, którego choroba wymaga ponoszenia tego rodzaju wydatku (ok. [...] zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Artykuł 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ten warunek przyznania prawa pomocy w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozumie się jednolicie w sposób, który zakłada, że uprawnienie do nieponoszenia we wszczętym postępowaniu przed sądem administracyjnym kosztów sądowych oraz korzystania z ustanowionego z urzędu profesjonalnego pełnomocnika przysługuje tylko tym podmiotom, które wykażą, iż nie uzyskują jakichkolwiek dochodów, a także nie posiadają oszczędności, ewentualnie uzyskując niewielkie dochody, ponoszą jednak wydatki w wysokości tak znacznej, że nie pozwalają one na pokrycie innych zobowiązań aniżeli zobowiązania związane z elementarnymi potrzebami życiowymi (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. II OZ 732/16; postanowienie NSA z 18 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1656/15; postanowienie NSA z 16 grudnia 2015 r. sygn. II OZ 1295/15; postanowienie NSA z 14 listopada 2014 r. sygn. II OZ 1192/14). Takie rozumienie treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika z uznania, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Odrzucić zaś należy taką sytuację w przypadku, gdy strona bądź posiada określone oszczędności, które mogą się stać źródłem partycypowania w kosztach postępowania, bądź może na tyle ograniczyć ponoszone wydatki, że zaoszczędzone środku umożliwią udział w postępowaniu. W złożonym wniosku skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną, jednakże nie mogła być ona utożsamiona z wykazaniem znajdowania się przez wnioskodawczynię w sytuacji wyżej opisanej, albowiem skarżąca posiada stabilne źródło dochodu, z którego się utrzymuje, deklarowane wydatki nie przewyższają uzyskiwanych dochodów, ale pozwalają nawet na poczynienie niewielkich oszczędności, a ponadto posiada wydzielone środki finansowe w wysokości obiektywnie wystarczającej na opłacenie udziału pełnomocnika z wyboru w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w takim ograniczonym zakresie, jaki wynika z aktualnie wyznaczonej skarżącej roli procesowej. W dotychczasowym orzecznictwie za niesporną zasadę traktuje się stanowisko, zgodnie z którym posiadanie przez stronę oszczędności, podobnie jak i innych wolnych od obciążeń składników majątku, każe uznawać, że strona jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Strona ma obowiązek sięgnąć po posiadane oszczędności nawet, jeśli wiązałoby się to z koniecznością rezygnacji lub odłożenia w czasie przedsięwzięć, które z tych oszczędności miały być sfinansowane (por. postanowienie NSA z 15 października 2015 r. sygn. II OZ 898/15; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. II GZ 202/15). W rozpoznawanej sprawie skarżąca podała, że posiadane oszczędności stanowić mają zabezpieczenie "ostatniej posługi", jednakże powyższy cel przypisywany tymże środkom, niezależnie od oceny uznawania go za ważny, nie może skutecznie służyć wykazaniu znajdowania się przez stronę w sytuacji oczywiście nieprawdziwej i nieznajdującej pokrycia w rzeczywistości, a więc stanowić dowodu nieposiadania jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie wydatków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Mieć na uwadze należało, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie jest zobowiązania do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych, a udział ustanowionego pełnomocnika - w sytuacji sporządzenia skargi kasacyjnej przez organ oraz odpowiedzi na skargę kasacyjną - będzie miał charakter ograniczony, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny będzie kontrolował prawidłowości wydanego przez Sąd I instancji wyroku jedynie poprzez pryzmat sformułowanych podstaw kasacyjnych. W tych warunkach nie można przyjąć, by posiadane przez skarżącą oszczędności musiały zostać uszczuplone na ustanowienie pełnomocnika w sposób znaczny, a przez to uniemożliwiający spełnienie celu, któremu ich posiadanie, zgodnie ze złożoną deklaracją, ma służyć. Sytuacja materialna, jaka wynika ze złożonego oświadczenia, nie pozostaje równoważna stanowi zamożności wnioskodawczyni, albowiem niewątpliwie nie posiada ona takich cech. Dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą nie są wysokie, posiada ona jednocześnie niewątpliwie znaczne wydatki. Okoliczność, że rodzina uzyskuje stałe dochody, a ponadto zdołała poczynić określone oszczędności świadczy o tym, że analizowana sytuacja materialna skarżącej daleka jest jednakże od przywołanego wyżej stanu ubóstwa, który wiążąco wyznacza krąg osób, dla których adresowana jest instytucja prawa pomocy. Z tego względu oceniany wniosek nie mógł podlegać uwzględnieniu poprzez zaaprobowanie sformułowanego w nim żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym, że w sprawie oprzeć się należało na stanowisku, że wystarczającym źródłem poniesienia kosztów postępowania pozostają w przypadku skarżącej deklarowane jej dochody bieżące, uzupełnione w niewielkim wymiarze o posiadane oszczędności, odstąpiono od wezwania wnioskodawczyni, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów w celu weryfikacji i uszczegółowienia przedstawionego oświadczenia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.