I SA/Wa 914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi W.S., E.S., K.S. i K.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...], której właścicielem był J. S.. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że w dniu 8 grudnia 1992 r. F.S. złożył wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione na byłych terenach ZSRR po nieżyjących rodzicach J. i H.S.. W dniu 16 sierpnia 2000 r. S.P. złożyła wniosek o "umieszczenie na liście osób ubiegających się o odszkodowanie za mienie pozostawione na ziemiach stanowiących obecnie obszar Rosji". Prawa spadkowe po J. i H.S. jaki i po wnioskodawcach zostały potwierdzone złożonymi do akt kopiami postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktem poświadczenia dziedziczenia. Na podstawie kopii karty ewidencyjnej repatrianta z dnia [...].11.1957 r. stwierdzono, że J.S. i H.S. przekroczyli granicę pomiędzy Polską a ZSRR w dniu [...] listopada 1957 r. oraz, że do 1939 r. i w czasie wojny, aż do wyjazdu z ZSRR zamieszkiwali we wsi S., powiat [...], województwo G.. F.S. w oświadczeniu z 29 marca 2011 r. oraz w pozwie o ustalenie prawa do pozostawionych nieruchomości wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia [...].12.1990 r. wyjaśnił, że cały majątek został przejęty przez kołchoz. Przytaczając przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej organ stwierdził, że J. i H.S. w momencie opuszczenia byłego terytorium, czyli w 1957 r., nie byli właścicielami nieruchomości położonej we wsi S., gdyż nieruchomość ta została przejęta przez kołchoz. Strona postępowania nie przedstawiła również wiarygodnych dowodów stwierdzających o pozostawieniu nieruchomości z przyczyn określonych w art. 1 ustawy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału organ stwierdził, że J. i H.S. nie byli zmuszeniu do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych bezpośrednio z wojną, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa W.S., K.S., E.S. i K.S. wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucili błędną interpretację art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Powołując orzecznictwo sądowo-administracyjne skarżący stwierdzili, że z orzecznictwa wynika, że fakt repatriacji w trybie umowy z 25.03.1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy. Zaś przepis art. 2 ustawy nie uzależnia prawa do rekompensaty od bycia właścicielem nieruchomości w momencie opuszczenia byłego terytorium RP. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Odmowa przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją nastąpiła z dwóch powodów: 1) organ uznał, że w momencie opuszczania byłego terytorium RP przez J. i H.S. nie byli oni właścicielami nieruchomości położonej we wsi S. gdyż nieruchomość ta została przejęta przez kołchoz w 1950 r., 2) opuszczając byłe terytorium RP w 1957 r J. i H.S. nie byli zmuszeni do opuszczenia tego terytorium na skutek innych okoliczności związanych bezpośrednio z wojną, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ uzasadniając powyższe powody odmowy przyznania prawa do rekompensaty powołał się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych potwierdzających zaprezentowane przez organ stanowisko. Należy mieć na uwadze, że w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) nie ma definicji legalnej pojęcia "pozostawienie" nieruchomości. Z tego powodu w orzecznictwie sądów administracyjnych powstała rozbieżność dotycząca możliwości przyznania rekompensaty w sytuacji gdy przed opuszczeniem byłego terytorium RP przez właściciela jego nieruchomość została znacjonalizowana przez władze radzieckie, w szczególności w ramach kolektywizacji rolnictwa, poprzez włączenie jej do kołchozu. W większości orzeczeń Sądów administracyjnych przyjmowano, że w sytuacji gdy nieruchomości były poddane nacjonalizacji ze strony władz radzieckich, to nie można mówić o spełnieniu się przesłanki o pozostawieniu mienia, o której stanowi art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Na orzecznictwo, w którym przedstawiony był taki właśnie pogląd powołał się organ w zaskarżonej decyzji. Już po wydaniu decyzji Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie 7 sędziów, w dniu 16 grudnia 2013 r. podjął uchwałę I OPS 11/13, w której wyraził pogląd, że włączenie do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nieruchomości, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, samo przez się nie wyklucza prawa do rekompensaty, określonego w art. 2 tej uchwały. Mając na uwadze treść powyższej uchwały należy stwierdzić, że nie można podzielić stanowiska organu, iż fakt, że nieruchomość położona we wsi S. została przejęta w 1950 r. przez kołchoz stanowi o tym, że J. i H.S., w momencie opuszczenia byłego terytorium RP w 1957 r. nie spełnili przesłanki o pozostawieniu mienia, o którym stanowi art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W sprawie jest bezsporne, że J. i H.S. repatriowali się do Polski w dniu [...] listopada 1957 r. a więc na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i sposobu repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Umowa ta przewidywała możliwość przesiedlenia wszystkich osób, które przed dniem 17 września 1939 r. posiadały obywatelstwo polskie. Tak więc umowa ta faktycznie stanowiła kontynuację akcji repatriacyjnej, którą zapoczątkowały umowy republikańskie wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Już w uchwale 7 sędziów z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90 Sąd Najwyższy stwierdził "(...) osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terytoriach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich niezależnych – przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r, o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...)" Także w obecnym stanie prawnym, w szeregu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony jest pogląd, iż repatriacja dokonywana w oparciu o umowę z 1957 r. może stanowić podstawę do przyznawania rekompensaty zabużańskiej (wyroki NSA z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 1252/06, z dnia 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 341/09, z dnia 8 marca 2013 r. sygn. I OSK 1813/11). Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd podziela i wobec tego za błędną uznaje interpretację art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., dokonaną przez organ w zaskarżonej decyzji, co doprowadziło organ do wniosku, że opuszczenie przez J. i H.S. byłego terytorium RP w 1957 r. nie nastąpiło z powodu zmuszenia do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych bezpośrednio z wojną rozpoczętą w 1939 r., o których mowa w art. 1 ust. 2 powyższej ustawy. Wprawdzie umowa z 1957 r. nie jest wprost wymieniona w art. 1 ust. 1 oraz 1a powołanej ustawy ale , jak przyjął to NSA w wyroku z 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1813/11, repatriacja ta może być traktowana jako "inna okoliczność związana z wojna rozpoczętą w 1939 r.", o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Ponieważ Sąd nie podzielił stanowisk organów obu instancji co do przyczyn odmowy przyznania prawa do rekompensaty, przyjętych w zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., decyzje te podlegają uchyleniu. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powołaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną dotycząca przesłanek przyznania prawa do rekompensaty, określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.