I SA/Wa 92/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Boniecka – Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku postanawia I. odrzucić skargę. II. zwrócić skarżącemu A.S. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu wniosku A.S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym gruntu, związanym z lokalem mieszkalnym nr [...], położonym w [...] przy ul. [...], oznaczonym jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczysta nr [...], jest nieuzasadniona lub jest uzasadniona w innej wysokości - odmówiło przywrócenia terminu. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że pismem z [...] listopada 2012 r. Zarząd Dzielnicy [...] wypowiedział A.S. wysokość dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wyżej opisanego gruntu. W dniu 3 marca 2014 r. A.S. złożył w Kolegium wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym gruntu przy ul. [...] w [...] jest nieuzasadniona, ewentualnie ustalenie, że aktualizacja opłaty jest uzasadniona w niższej wysokości wraz z ww. wnioskiem o ustalenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu podniosło, że zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782 t.j.) wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, wnosi się w terminie 30 dni, od dnia otrzymania wypowiedzenia. Organ wskazał, że A.S. wypowiedzenie dotychczasowej opłaty zostało doręczone w dniu 13 grudnia 2012 r., na podstawie art. 44 § 1 – 4 K.p.a. Wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym ww. gruntu jest nieuzasadniona, ewentualnie ustalenie, że aktualizacja opłaty jest uzasadniona, ale w niższej wysokości został złożony przez A.S. w dniu 3 marca 2014 r. (data wpływu do organu), a więc po upływie 30 dniowego terminu do jego wniesienia. Wraz z ww. wnioskiem złożony został wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu A.S. podniósł, że pismo wypowiadające opłatę zostało skierowane na niewłaściwy adres w [...]. Zaznaczył, że od wielu lat mieszka w [...] przy ul. [...]. Wyjaśnił, że zameldowanie na pobyt czasowy w [...] miało charakter wyjątkowy oraz tymczasowy i nie wiązało się z przeniesieniem tam spraw życiowych. Sporadyczny pobyt w [...] uniemożliwił zaś skuteczne odbieranie korespondencji kierowanej na adres [...]. Wnioskodawca dodał, że na przełomie września i października wrócił do [...], po wyprowadzeniu się z mieszkania byłej żony. Zaznaczył, że o wypowiedzeniu dotychczasowej opłaty dowiedział się w dniu 27 lutego 2014 r., tj. z dniem doręczenia pisma Urzędu [...] ze wskazaną zaktualizowaną stawką opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntu. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wyjaśniło, że zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Kolegium podkreśliło, że z uwagi na zaniechanie dokonania czynności wymeldowania z miejsca pobytu czasowego Prezydent [...] nie miał możliwości przyjęcia, iż od października 2012 r. właściciel przebywał już pod adresem [...]. Organ zaznaczył, że wobec braku dokonania wymeldowania wątpliwości budzą również oświadczenia właściciela odnośnie powrotu na przełomie września i października 2012 r. do [...]. Wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w 2012 r. osoba, która opuszczała miejsce pobytu stałego lub czasowego, była zobowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Mając na uwadze dokonane zgłoszenie pobytu czasowego w [...] przy ul. [...] do dnia 31.12.2013 r. oraz wcześniejszy powrót do [...], właściciel nie zapewnił sobie możliwości skutecznego doręczenia mu korespondencji pod adresem [...]. Organ zaznaczył, że uzyskanie wiedzy o wypowiedzeniu dotychczasowej wysokości opłaty rocznej dopiero pod koniec 2014 r., jak twierdzi wnioskodawca, podczas gdy wypowiedzenie to zostało dokonane w grudniu 2012 r. i dotyczyło także pozostałych mieszkańców budynku przy ul. [...], nie nosi cech należytej dbałości o własne interesy, tym bardziej, że według oświadczeń właściciela zamieszkiwał on w [...] przy ul. [...] już od października 2012 r. Kolegium uznało zatem, że wnioskodawca nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, skoro przedstawione okoliczności nie stanowią obiektywnie niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody. Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.S. Zarzucił, że wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym gruntu położonego przy ul. [...] w [...] zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2012 r. było nieskuteczne. Skarżący podniósł, że wypowiedzenie dotychczasowej opłaty nie mogło zostać skutecznie doręczone na adres w [...], gdyż przebywał tam jedynie czasowo, w związku z przejściowymi problemami rodzinnymi. Wskazał, że dokonał meldunku czasowego w miejscu zamieszkania w [...] z uwagi na zły stan zdrowia i konieczność zapewnienia swobodnego dojazdu do kamienicy, co wiązało się z uzyskaniem abonamentu postojowego w strefie płatnego parkowania w okolicy mieszkania w [...]. Wyjaśnił, że w chwili próby doręczenia mu wskazanego wypowiedzenia, mieszkał już w [...], po opuszczeniu mieszkania przez żonę, a jego pobyt w [...] nie był na tyle długi, aby mógł skutecznie odbierać, ewentualnie kierowaną tam korespondencję. Zaznaczył, że mieszka przy ul. [...] w [...] od kilkudziesięciu lat i nigdy nie wskazywał innego adresu do doręczeń korespondencji. Podał, że chociaż jest właścicielem lokalu w [...], to nigdy nie przebywał tam stale, przez dłuży okres, wiążąc z tym miejscem swoje plany życiowe. W dacie wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej mieszkał już ponownie w miejscu stałego pobytu w [...]. Skarżący dodał, że postępowanie związane z wypowiedzeniem opłaty zostało wszczęte z urzędu, dlatego nie wiedział, że postępowanie takie się toczy. Z tego względu, nie widział też podstawy do informowania urzędu o krótkotrwałej zmianie miejsca zamieszkania. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 t.j.) ppsa, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu lub na wniosek użytkownika wieczystego (art. 77 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dla dokonania aktualizacji opłaty rocznej wymagane jest złożenie, w imieniu właściciela przez właściwy organ, pisemnego oświadczenia woli zawierającego wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty oraz ofertę nowej jej wysokości (art. 78 ust. 1 ustawy). Jeżeli użytkownik wieczysty nie zakwestionuje wypowiedzenia, złożoną ofertę uznaje się za przyjętą, co kończy na tym etapie procedurę aktualizacyjną. W przypadku, gdy użytkownik wieczysty nie akceptuje otrzymanej oferty, może w terminie 30 dni złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 ustawy). Samorządowe kolegium powinno dążyć do załatwienia sprawy w drodze ugody. Jeżeli do zawarcia takiej ugody nie dojdzie, SKO wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ustawy). Od orzeczenia kolegium rozstrzygającego spór o wysokość omawianej opłaty nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Organ lub użytkownik wieczysty mogą natomiast w terminie 14 dni wnieść sprzeciw od orzeczenia (art. 80 ust. 1 ustawy). Złożenie sprzeciwu wywołuje ten skutek, że orzeczenie traci moc nawet wtedy, gdy sprzeciw odnosi się tylko do części orzeczenia kolegium (art. 80 ust. 3 ustawy). Wówczas odżywa złożony w trybie przewidzianym w art. 78 ust. 2 ustawy wniosek, który zastępuje pozew inicjujący postępowanie sądowe (art. 80 ust. 2 ustawy). Postępowanie o aktualizację opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przebiega zatem w dwóch etapach. W pierwszym, postępowanie to jest prowadzone przed samorządowym kolegium odwoławczym, w drugim zaś (jeśli do niego dojdzie) - toczy się przed sądem powszechnym, w drodze procesu cywilnego. Pomimo tego, że w postępowaniu przed SKO, na mocy art. 79 ust. 7 ustawy ma zastosowanie (jedynie odpowiednio) część przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, to jednak sprawa o aktualizację opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ma w całości charakter cywilny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1457/10, odpowiednie w tym przypadku stosowanie przed SKO części przepisów kpa nie oznacza, że sprawa dotycząca opłaty z tytułu użytkowania wieczystego staje się sprawą administracyjną. W niniejszej sprawie, na podstawie art. 79 ust. 7 ustawy, SKO posiadało zatem kompetencje do zastosowania odpowiednio przepisów kpa dotyczących terminów, a więc także dotyczących kwestii odpowiedniego zastosowania do wniosku przepisów dotyczących przywrócenia terminu. Taka sprawa o charakterze wpadkowym, bo czysto procesowym, na gruncie szczególnego postępowania przed organem administracyjnym, jakim jest SKO, oznacza, że mamy do czynienia z zagadnieniem formalnoprawnym, opartym na przepisach kpa (zdeterminowanym treścią art. 58-59 kpa), ale dotyczącym sprawy cywilnej i stanowi tylko jedną z faz procedury o ustalenie opłaty rocznej. Wydanie takiego rozstrzygnięcia nie ma jednak wpływu na możliwość wydania w trakcie procedury przed organem orzeczenia kończącego postępowanie przed tym organem i zaistnienia potencjalnej możliwość rozstrzygnięcia sporu odnoszącego się do cywilnego stosunku prawnego przed sądem powszechnym, w wyniku wniesienia sprzeciwu. Sąd powszechny nie jest wprawdzie uprawniony do kontrolowania legalności orzeczeń SKO, w tym zarówno tych wpadkowych, jak i kończących postępowanie przed organ administracyjnym, jednocześnie jednak sąd powszechny jest uprawniony do oceny terminowości wniesienia wniosku, bo tylko wniosek złożony w terminie jest warunkiem uznania, że wniosek, który zastępuje pozew, został skutecznie wniesiony (por. postanowienie NSA z 30.10.2014 r., sygn. akt I OSK 2227/14, lex 1551062). Zaskarżone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku nie ma charakteru orzeczenia kończącego postępowanie przed organem administracyjnym co do istoty sprawy. Kwestia przywrócenia terminu do wniesienia skutecznego pisma ma zawsze charakter wpadkowy, choć niewątpliwie skutki takiego orzeczenia mogą mieć wpływ na wynik sprawy co do istoty. W tym przypadku jednak kwestia ta (zachowanie terminu do wniesienia wniosku, o jakim mowa w art. 78 ust. 2 ustawy) może być pośrednio przedmiotem kontroli sądu powszechnego, jeśli skarżący złoży sprzeciw od orzeczenia w przedmiocie samego wniosku o rozstrzygnięcie istoty sprawy. W sprawach przekazywanych do właściwości sądów powszechnych, które w pierwszej fazie są załatwiane przez organy administracji, właściwość sądu administracyjnego jest wyłączona tylko w takim zakresie, w jakim sąd powszechny może przejąć sprawę do dalszego jej rozpoznania. Ta zasada jest zgodna z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także Sądu Najwyższego (zob. uchwała NSA z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 19/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 95; wyrok SN z 7 sierpnia 1981 r., sygn. akt IV CR 260/81, OSPiKA 1982, nr 5-6, poz. 69; uchwała NSA z 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OPS 12/13, ONSAiWSA 2014/2/20). W niniejszej sprawie, jak zaznaczono wyżej, to orzeczenie dotyczące samego wniosku o rozstrzygnięcie istoty sprawy będzie uprawniało stronę do wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego, a tym samym sąd powszechny będzie właściwy do oceny terminowości wniesienia wniosku. Podsumowując wskazać należy, że zaskarżonego postanowienia o charakterze wpadkowym nie można było zaliczyć do kategorii postanowień z art. 3 § 2 pkt 2 ppsa podlegających kognicji sądu administracyjnego. Sąd ma świadomość, że we wcześniejszym orzecznictwie występowały także odmienne poglądy prawne na ten problem (por. np. wyroki NSA z 12.06.2008 r., sygn. akt I OSK 876/07, lex 413615; z 17.05.2010 r., sygn. akt I OSK 1008/09; z 21. 07.2011r. sygn. akt I OSK 1295/10; ), jednak tego odmiennego stanowiska sąd nie podziela i nie jest ono podzielane także w nowszym orzecznictwie (por. postanowienia NSA: z 30.10.2014 r., sygn. akt I OSK 2227/14, lex 1551062; z 6.12.2013 r., sygn. akt I OSK 1189/12, lex 1556940; z 30.10. 2014 r., sygn. akt I OSK 2227/14; z 22.06.2016 r., sygn. akt 1311/16). Tym bardziej, że - jak zaznaczono wyżej -sprawa o aktualizację opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ma w całości charakter cywilny. Jak wynika z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OPS 12/13, tylko bezczynność lub przewlekłość SKO w rozpoznaniu wniosku złożonego w trybie art. 78 ust. 2 ustawy podlega kognicji sądu administracyjnego. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały: "W postępowaniu prowadzonym przez kolegium nie stosuje się przepisów dotyczących odwołań i zażaleń, co wskazuje na zamiar wyłączenia takich postanowień z możliwości ich odrębnego kwestionowania nie tylko w drodze zwykłych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w postępowaniu przed organem, ale także przez wniesienie na nie skargi sądowoadministracyjnej. Zatem tylko w drodze skargi na bezczynność kolegium (przewlekłe prowadzenie postępowania) wnioskodawca będzie mógł doprowadzić do zbadania przyczyn niewydania przez organ orzeczenia rozstrzygającego zawisły przed nim spór dotyczący aktualizacji opłaty". Odnosząc zatem powyższe do analizowanego stanu faktycznego, należy stwierdzić, że wniesienie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dotyczącego aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego opisanej wyżej nieruchomości, winno skutkować jej odrzuceniem - jako niedopuszczalnej. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak pkt I sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa.