I SA/Wa 951/14
WyrokWSA w Warszawie2014-05-29
Skład orzekający: Jolanta Dargas, Dariusz Chaciński, Tadeusz Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, nie oceniając rażącego naruszenia prawa w kontekście braku opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej przy ustalaniu niskiego poziomu produkcji rolnej?Ratio decidendi
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, naruszył art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., ponieważ nie ocenił, czy przy wydawaniu pierwotnych decyzji nie doszło do rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) w związku z brakiem zasięgnięcia opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej przy ustalaniu niskiego poziomu produkcji rolnej, co było wymogiem przepisu wykonawczego do ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Brak takiej opinii, a także sporządzenie kluczowego protokołu lustracyjnego bez udziału strony, stanowiło podstawę do ponownej oceny przez organ nadzoru.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1977 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, wydanej na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Skarżący R. M. kwestionował zastosowanie tego przepisu, wskazując na wadliwe ustalenie niskiego poziomu produkcji rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dwukrotnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji, uznając, że przesłanki do przejęcia gospodarstwa zostały spełnione, a protokół lustracyjny został sporządzony prawidłowo. Skarżący zarzucili m.in. rażące naruszenie prawa materialnego, sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym oraz naruszenie przepisów procedury administracyjnej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra z dnia [...] kwietnia 2009 r. Sąd stwierdził również, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził od Ministra na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Tadeusz Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. sprawy ze skarg R. M. i K. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego R. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej K. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelnik Gminy D. decyzją z dnia [...] lutego 1977 r., nr [...], (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] grudnia 1977 r.) orzekł o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, oznaczonego numerami działek [...] o łącznej pow. [...] ha, położonego we wsi D., stanowiącego byłą własność S. M. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) – dalej również jako ustawa z 29 maja 1974 r. Przepis ten stanowił, że gospodarstwo rolne obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych lub leśnych mogło być przejęte z urzędu na własność Państwa za rentę, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r., nr [...].
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji obydwu instancji wystąpił jeden z następców prawnych S. M.– R. M. Wnioskodawca wskazał na rażące naruszenie prawa, albowiem jego zdaniem w sprawie nie miał zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] lutego 1977 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r. orzekających o przejęciu na rzecz Państwa opisanego gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu nadzoru w sprawie zostały spełnione przesłanki odnoszące się do wieku rolnika oraz niskiego poziomu produkcji, na który to poziom wskazuje protokół kontroli rolniczego zagospodarowania gruntów z dnia 31 października 1976 r.
R. M. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując ustalenia dotyczące niskiego poziomu produkcji w przejętym gospodarstwie. Podniósł, że protokoły lustracyjne stanowiące podstawę ustaleń sporządzone zostały bez udziału S. M., jak również H. M., jako dzierżawcy gruntów wchodzących w skład gospodarstwa. Wnioskodawca wskazał na oświadczenie H. M., iż grunty użytkował prawidłowo oraz uzyskiwał z nich wysoką wydajność. Przy czym oświadczenie H. M. z dnia [...] lipca 2010 r. zostało przedłożone do skat sprawy w dniu [...] listopada 2011 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. Odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister zauważył, że w aktach znajduje się datowany na dzień 31 października 1976 r. "Protokół z kontroli rolniczego zagospodarowania gruntów, sporządzony na gruncie Obywatela S. M.". Dokument nie zawiera informacji aby w lustracji przedmiotowego gospodarstwa brał udział S. M., jednak okoliczność ta nie może prowadzić do kwestionowania ustaleń zawartych w protokole. Przy lustracji gospodarstwa nie istniał bowiem wymóg uczestnictwa właściciela gospodarstwa. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (które zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym mogło być pomocniczo stosowane przy kwalifikacji gospodarstw jako wykazujących niski poziom produkcji w kontekście art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.) przewidywało jedynie w § 2 obowiązek zawiadomienia zainteresowanego właściciela gospodarstwa o terminie przeprowadzenia lustracji. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest takiego zawiadomienia w odniesieniu do osoby Stanisława Majewskiego, niemniej z notatki urzędowej sporządzonej w dniu 28 stycznia 1977 r. w Urzędzie Gminy D. wynika, iż właściciel gospodarstwa został poinformowany o ustaleniach poczynionych w toku lustracji oraz miał możliwość złożenia wyjaśnień. Na potwierdzenie tego wskazuje treść oświadczenia S. M. zawartego w notatce, a dotyczącego prowadzenia gospodarstwa i uzyskiwanej produkcji. Powyższe ustalenia skłaniają do wniosku, iż użyty przez R. M. argument dotyczący wadliwie sporządzonego protokołu lustracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie.
Jednocześnie Minister zauważył, że przedstawiony przez R. M. środek dowodowy w postaci odpisu oświadczenia H. M. z dnia [...] lipca 2010 r. o uzyskiwaniu wysokiej wydajności z gospodarstwa nie może zostać uwzględniony w niniejszym postępowaniu. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją administracyjną lecz kontrolę zakwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego względu organ prowadzący postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji bada trafność takiej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z materiałem procesowym, który pozostawał w dyspozycji organu wydającego zakwestionowaną decyzję. W tym kontekście uwzględnienie ustaleń, dla których źródło stanowił środek dowodowy zgłoszony przez R. M. dopiero na etapie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji należy uznać za nieuprawnione, gdyż prowadziłoby to do honorowania okoliczności nieujawnionych w pierwotnym postępowaniu zakończonym decyzją Naczelnika Gminy D. Przy czym do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Tymczasem stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania przez Naczelnika Gminy D. decyzji z dnia [...] lutego 1977 r., utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r., nie daje podstaw do stwierdzenia, że decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W konsekwencji organ nadzoru decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. uznał zasadność własnego rozstrzygnięcia z dnia [...] kwietnia 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 1977 r.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. złożyli R. M. i K. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] lutego 1977 r.
R. W. w skardze wskazał, że kwestionowana decyzja narusza jego interes prawny poprzez:
- rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez błędne przyjęcie, że gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej,
- sprzeczność istotnych ustaleń organu administracyjnego z treścią zebranego w sprawie materiału przez błędne przyjęcie, że protokół lustracyjny z dnia 31 października 1976 r. zakwalifikował gospodarstwo rolne S. M. do gospodarstw o niskim poziomie produkcji podczas gdy w treści tego dokumentu napisane jest, że przedmiotowe gospodarstwo wykazywało poziom produkcji poniżej średniej w Gminie na podobnych glebach,
- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na: niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa oraz niedostateczne wyjaśnienie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracyjnego,
- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową sprawą administracyjną, w tym brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji czego przyjęto, że przedmiotowe gospodarstwo odznaczało się niskim poziomem produkcji, do czego doprowadziły niewłaściwe ustalenia, w myśl których dokonano niewystarczającej oceny poziomu produkcji rolnej gospodarstwa S. M., a w szczególności pod względem postanowień rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Ponadto nie dokonano oceny pod kątem przydatności do sprawy oświadczenia H. M. oraz zaniechano ustalenia dowodów świadczących o tym, że ocena gospodarstwa w zakresie zaistnienia przesłanek kwalifikujących go do przejęcia w zamian za rentę obejmowała okres trzech ostatnich lat jego funkcjonowania, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie takich ustaleń.
K. W. zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego, co miało w konsekwencji wpływ na treść wydanej decyzji, w tym:
- art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez jego błędne zastosowanie i interpretację,
- art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa, choć w rzeczywistości tak się stało;
2) naruszenie przepisów procedury, wpływających na treść wydanej decyzji, a w szczególności :
- brak przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego, a przez to naruszenie zasad zawartych w art.7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie w rozpoznawanym materiale dowodowym okoliczności przemawiających na korzyść skarżących,
- naruszenie art. 8 k.p.a. przez dokonanie odmiennych ustaleń niż miało to miejsce w innych prowadzonych w tym zakresie postępowaniach,
- zaliczeniu sprzeczności występujących w materiale dowodowym na niekorzyść skarżących,
- brak ustosunkowania się w decyzji do wszystkich z zarzutów i wniosków wnoszonych w skardze,
- naruszenie i przekroczenie granic swobodnego uznania administracyjnego, które w tym przypadku stało się dowolnością,
3) błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej decyzji, które miały wpływ na jej treść, a przejawiały się w:
- uznaniu, że grunt, rolny nie był uprawiany w sposób zapewniający jego należyte utrzymanie, a wręcz za przynoszący straty w sytuacji gdy został przejęty bez jakichkolwiek zadłużeń,
- brak należytej oceny dowodów, a w tym dowodu z zeznań świadka H. M.,
- odstąpienia od bezpośredniego przesłuchania stron postępowania, które uczestniczyły w sprawie,
- przeprowadzenie kontroli gospodarstwa rolnego pod nieobecność S. M., skutkiem czego został on pozbawiony możliwości udzielania wyjaśnień i czynnego udziału w inspekcji,
- przyjęciu za ustalone faktów, bez dostatecznej ku temu podstawy w materiale dowodowym.
- nietrafności przyjętych kryteriów oceny.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. Sąd – na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) połączył sprawy zainicjowane obydwoma skargami do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzenia dalej pod wspólną sygnaturą akt (ostatecznie taką, jak w niniejszej sprawie).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skargi zasługiwały na uwzględnienie, aczkolwiek również z nieco innych powodów, niż w nich podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie zauważyć należy, że oceniane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie nadzoru decyzje Naczelnika Gminy D. z dnia [...] lutego 1977 r. i Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r., wydane zostały na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Stosownie do tego przepisu gospodarstwo rolne może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.
Zarówno organ nadzoru, jak i skarżący, przy ocenie przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej" w przejmowanym gospodarstwie odwołują się do procedury oceny wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2012 r., I OSK 775/11, nie podzielił "poglądu zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt I OSK 1477/08 o zastosowaniu powyższego rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. w postępowaniu w trybie przepisu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w kontekście wady nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." Powołane rozporządzenie stanowiło akt wykonawczy do innej ustawy, tj. ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14) i dlatego we wspomnianym wyroku NSA uznał, że nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy przepisy tego rozporządzenia mogłyby mieć zastosowanie tylko w drodze analogii, a w praktyce stosowane ono było tylko posiłkowo. Zwłaszcza, że na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych wydano akt wykonawczy – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Pogląd zaprezentowany w powołanym wyroku NSA z dnia z dnia 29 maja 2012 r., I OSK 775/11, sąd w niniejszym składzie w całości podziela.
W § 4 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. określone zostały niezbędne elementy decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę, a także w ust. 3 tego paragrafu tryb ustalenia poziomu produkcji danego gospodarstwa. Przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowił bowiem, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Z tego też powodu w orzecznictwie przyjęło się, że "Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze – prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie – ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę" (zob. wyrok NSA z dnia 8.06.1998 r., II SA 456/98, LEX nr 41828).
W niniejszej sprawie tych okoliczności organ nadzoru w ogóle nie rozpatrywał w kontekście rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zauważyć bowiem należy, że w aktach archiwalnych postępowania "zwykłego", zakończonego kwestionowanymi w trybie nadzoru decyzjami, nie ma opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej, która określałaby poziom produkcji gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. M. Za opinię komisji gminnej rady narodowej nie można bowiem uznać znajdującego się w aktach protokołu z kontroli rolniczego zagospodarowania gruntów, sporządzonego na gruncie S. M. w dniu 31 października 1976 r. Protokół ten sporządzony został bowiem przez trzech pracowników Urzędu Gminy D., więc nie jest to opinia "właściwej komisji gminnej rady narodowej". Skoro zatem Naczelnik Gminy D. w decyzji z dnia [...] lutego 1977 r. ustalił poziom produkcji w gospodarstwie S. M. bez zasięgnięcia opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej, jak nakazywał przepis wykonawczy do ustawy, to rolą organu nadzoru była ocena, czy na gruncie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. prawidłowo została ustalona przesłanka przejęcia, i czy nie doszło w takiej sytuacji do rażącego naruszenia tego przepisu stosowanego w powiązaniu z przepisem wykonawczym do ustawy (§ 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r.). Takich rozważań organ nadzoru w ogóle nie prowadził, czym naruszył art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. W takiej sytuacji nie można bowiem uznać, że dana okoliczność (wystąpienia lub nie rażącego naruszenia prawa w kwestionowanej decyzji) została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), z uwzględnieniem stania na straży praworządności i słusznego interesu wnioskodawcy postępowania nadzorczego (art. 7 k.p.a.), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Tym bardziej, że wspomniany protokół z dnia [...] października 1976 r. został spisany bez udziału strony postępowania i przed jego formalnym wszczęciem. Wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie nastąpiło bowiem dopiero w dniu [...] stycznia 1977 r., co wynika z treści zawiadomienia z tej daty. Najistotniejszy dla sprawy dowód został zatem przeprowadzony niejako poza postępowaniem, bez udziału strony, a przesłanki rozstrzygnięcia zostały ustalone bez zachowania trybu wynikającego z aktu wykonawczego, o czym była mowa wyżej.
W takich okolicznościach organ nadzoru musi zatem ponownie ocenić, czy przy wydawaniu kwestionowanych w nadzorze decyzji nie doszło do rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), biorąc pod uwagę wskazania podniesione wyżej.
Za niezasadne należy uznać za to oczekiwanie skarżących, aby stan faktyczny w kwestii poziomu produkcji w gospodarstwie S. M. oceniać przez pryzmat składanego po dziesiątkach lat oświadczenia H. M., który był dzierżawcą gospodarstwa. W orzecznictwie dominuje pogląd, według którego "organ badając, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie" (zob. wyrok NSA z dnia 30.10.2012 r., I OSK 1657/11, LEX nr 1233163). Pamiętać jednak należy, że ustalenia faktyczne determinują ocenę zastosowania przesłanek normy prawa materialnego. "Przepisy art. 7, 77, 80 k.p.a. regulują przyjętą w postępowaniu administracyjnym teorię dowodów i postępowania dowodowego. Z przepisów tych można wyprowadzić rażące naruszenie prawa ale tylko przez ustalenie, że w sprawie zastosowano normę prawa materialnego do stanu faktycznego niezapisanego w hipotetycznym stanie faktycznym tej normy. Natomiast z różnicy w ocenie dowodów, która oparta jest na zasadzie swobodnej oceny dowodów, nie jest dopuszczalne wyprowadzenie rażącego naruszenia prawa. Podważałoby to zasadę trwałości decyzji administracyjnej, a stanowi ona podstawę dla wykładni przepisów regulujących dopuszczalność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego" (wyrok NSA z dnia 30.11.2010 r., II OSK 1358/10, LEX nr 746485). Pamiętając więc, że w postępowaniu nieważnościowym nie można prowadzić postępowania dowodowego w takim zakresie, jak ma to miejsce w postępowaniu co do istoty sprawy, ocena legalności decyzji ostatecznej powinna być dokonywana w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Tak więc dowód przeczący ustaleniom, co do poziomu produkcji w gospodarstwie S. M. mógł być prowadzony co do zasady w postępowaniu zwykłym, o ile rażące naruszenie podstawowych reguł tego postępowania nie uniemożliwiło zwalczanie ustaleń przyjętych przez organ. Ocena tego powinna się jednak odbyć na gruncie przepisu prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło