II SA/Wa 1084/21
WyrokWSA w Warszawie2021-12-14
Skład orzekający: Ewa Radziszewska-Krupa, Andrzej Wieczorek, Izabela Głowacka - Klimas
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił przyznania świadczenia z ubezpieczenia rentowego w drodze wyjątku, uznając, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające brak spełnienia wymogów ustawowych?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa ZUS, uznając, że organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 u.e.r.FUS. Uzasadnienie decyzji nie wykazało należytego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w tym medycznych, które mogły stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ nie zbadał wszechstronnie przyczyn przerw w zatrudnieniu i nie ocenił ich w kontekście szczególnych okoliczności.Stan faktyczny
Skarżący P.P. domagał się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jednak Prezes ZUS dwukrotnie odmówił przyznania świadczenia, uznając brak spełnienia warunków ustawowych, w tym brak szczególnych okoliczności uzasadniających braki w wymaganym stażu ubezpieczeniowym. Skarżący podnosił, że przerwy w zatrudnieniu były spowodowane postępującą chorobą, a jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Sąd administracyjny uznał, że organy nie rozpoznały sprawy należycie.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] października 2020 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., zwana dalej "k.p.a."), własną decyzję z [...] października 2020r. nr [...], w której odmówiono Skarżącemu – P. P. - przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, po odwołaniu się do treści art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021r., poz. 291, zwanej dalej "u.e.r.FUS."), wskazał, że za szczególną okoliczność uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Ponowna wnikliwa i wszechstronna analiza zebranego materiału dowodowego nie pozwoliła stwierdzić, że istniały szczególne okoliczności, na skutek których Skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący do powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 38 lat, udokumentował 11 lat, 11 miesiący, 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 2 lata, 8 miesięcy, 15 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował tylko 2 lata, 10 miesięcy 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych (ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest zaś możliwe, w świetle orzecznictwa Sądów administracyjnych tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (wyroki WSA w Warszawie z: 13 maja 2005r. sygn. akt II SA/Wa 373/05; 6 grudnia 2007r. sygn. akt II SA/Wa 1010/07; 6 listopada 2007r. sygn.. akt II SA/Wa 1056/07 – dostępne na www.nsa.gov.pl).
Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że w okresach od [...].01.1994r. do [...].04.1995r., od [...].06.2000r. do [...].08.2001r., od [...].11.2001r. do [...].04.2007r. Skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza akt sprawy nie wskazuje zaś, aby w ww. przerwach Skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowitą niezdolność do pracy ustalono Skarżącemu orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] czerwca 2018r., dopiero od września 2007r. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia.
Skarżący nie udokumentował też innych zdarzeń zewnętrznych, od Niego niezależnych, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Skarżący podnosi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że przerwy w ubezpieczeniu były spowodowane chorobą, która rozpoczęła się wiele lat wcześniej, niż wynika to z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] czerwca 2018r. Nadesłane przez Skarżącego dokumenty medyczne ocenił jednak lekarz orzecznik ZUS, który orzeczeniem z [...].12.2020r. nie stwierdził niezdolności do pracy przed wrześniem 2007r. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy, z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 grudnia 2007r. sygn. akt II SA/Wa 1317/07, dostępny na www.nsa.gov.pl). Ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe, bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lipca 1967r. sygn. akt III URN 10/67, LEX nr 12133).
Zdaniem Prezesa ZUS podnoszona przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS., bo w praktyce powodowałoby to obowiązek przyznawania ww. świadczenia - nie w drodze wyjątku - jak ustawa stanowi, a powszechnie (por. wyroki NSA z: 28 lutego 2013r. sygn. akt I OSK 2908/12, 15 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 3375/15). Powoływanie się na pozostawania bez pracy nie może być oceniane jako okoliczność szczególna. Trudności w znalezieniu pracy i stan wysokiego bezrobocia w Polsce są powszechne, podczas gdy tylko udowodnione zupełnie szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia przez Prezesa ZUS (por. wyrok NSA z 23 września 2001r. sygn. akt II SA 932/01, dostępny na www.nsa.gov.pl).
Prezes ZUS wskazał też, że Skarżący nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Dochód czteroosobowej rodziny wynosi 4858,36 zł (średnie wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia syna Skarżącego to 2600 zł oraz córki 304,36 zł, zasiłek dla opiekuna osoby niepełnosprawnej wypłacany żonie to 1830 zł oraz zasiłek rodzinny 124 zł). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi więc 1214,59 zł i nie pozwala stwierdzić, że Skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w u.e.r.FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2020r. wynosi 1200 zł brutto (por. wyrok NSA z 15.11.2012r. sygn. akt I OSK 2248/12; wyrok WSA w Warszawie z 8 czerwca 2017r. sygn. akt II SA/Wa 1851/16, dostępne na www.nsa.gov.pl). Art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie ww. przepisu przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami (por. wyrok WSA w Warszawie z 10 lutego 2017r. sygn. akt II SA/Wa 1625/16).
2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazał, że został zmuszony do jej złożenia, bo nie zgadza się z decyzją. Skarżący podkreślił, że choć porusza się na wózku inwalidzkim i ma ograniczoną chorobą możliwość pisania, zgromadził wszystkie możliwe do zdobycia dokumenty, co nie było łatwe. Z powodu powodzi i zalania archiwum Skarżący nie uzyskał części dokumentacji lekarskich. Skarżący nie zgodził się też ze stanowiskiem Prezesa ZUS, co do dochodów syna - 2600 zł i wskazał, że syn od 1 stycznia 2021r. stracił pracę, a poza tym jest dorosłą osobą i planuje się usamodzielnić oraz wyprowadzić, choćby ze względu na brak pracy. Tym samym wyjaśnił, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 564.59 zł. Wyjaśnił też, że choroba postępuje i Skarżący niedługo będzie potrzebował stałej opieki, nawet przy najprostszych czynnościach, dodatkowego sprzętu do podniesienia i przeniesienia, a w obecnych warunkach mieszkaniowych jest to nie możliwe. Skarżący wskazał, że jest zamknięty w pokoiku o pow. 15 m2 z pozostałymi trzema członkami rodziny i z braku środków nie ma możliwości dostawienia dodatkowego pomieszczenia, gdzie byłoby to możliwe. Podkreślił, że nie mam sił walczyć o odrobinę człowieczeństwa, ludzkiej godności.
3. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Prezes ZUS wniósł ponadto, w związku ze światową pandemią zakaźnej choroby COVID-19, wywołanej przez koronawirusa SARS-CoV-2 o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a.").
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skargę zasługuje na uwzględnienie.
2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, gdyż Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę z [...] marca 2021r., a Skarżący w piśmie procesowym z [...] maja 2021r. wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie ww. przepisu art. 119 P.p.s.a.
3. Sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).
W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd, na mocy art. 151 P.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał decyzję administracyjną, którą zaskarżył Skarżący, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.
Sąd, na mocy art. 135 P.p.s.a., stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
4. Sąd - oceniając w świetle wskazanych wyżej kryteriów decyzję zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy ww. decyzję Prezesa ZUS z [...] października 2020r. – uznał, że naruszały one przepisy prawa procesowego, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w kontekście powołanego w podstawie prawnej i stosowanego przez Prezesa ZUS przepisu art. 83 u.e.r.FUS.
Sąd wskazuje, że przyznanie świadczenia na postawie art. 83 u.e.r.FUS. jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:
- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Sąd podziela stanowisko Prezesa ZUS, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w ww. przepisie art. 83 u.e.r.FUS. wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które ubezpieczona osoba nie miała wpływu.
Sąd zgadza się także ze stanowiskiem Prezesa ZUS, że w judykaturze przy wykładni przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. wielokrotnie uznawano za okoliczność szczególną, zdarzenia, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo wskazywano, że okolicznością szczególną może być zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W tym kontekście należało jednak rozważyć z uwzględnieniem zasad ogólnych k.p.a., a w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasady zaufania do organów administracyjnych (art. 8 § 1 k.p.a.) i zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., wszelkie okoliczności wynikające z akt administracyjnych sprawy.
Sąd wskazuje, że jakkolwiek organ administracyjny przed wydaniem obu ww. decyzji zebrał obszerny materiał dowodowy, mając na względzie art. 7 k.p.a., tym niemniej nie rozpatrzył go w sposób należyty, z uwzględnienie art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. oraz nie dał temu wyrazu w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji (art. 11 w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). W związku z tym należało uznać, że naruszył ww. przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd podkreśla ponadto, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że prawodawca posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", daje organowi pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tym kątem, co podkreśla cel omawianej regulacji. Nie chodzi tu jednak o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie u.e.r.FUS. ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Podkreślić należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców (por. wyroki NSA z: 24 marca 2003r. sygn. akt II SA 3594/02, LEX nr 142639; 5 stycznia 2017r. sygn. akt I OSK 2536/16, dostępny na www.nsa.gov.pl). Przepis art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie może być – co czyni Prezes ZUS – interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie (co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie). Natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy.
Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że w dokumentacji medycznej Skarżącego, którą załączono do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy znajdowały się informacje, wskazujące, że u Skarżącego w okresie 10 lat przed stwierdzeniem stałej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS stopniowo narastały kłopoty z chodzeniem, osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych (k. 127-128v akt administracyjnych). Warto ponadto wskazać, że z całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, także tych istniejących w dniu wydania decyzji Prezesa ZUS z [...] października 2020r. wynikało, że u Skarżącego powodem uznania trwałej niezdolności do pracy od września 2007r. było [...]. Wynika to z dokumentacji medycznej załączonej przez Skarżącego do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak również ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy opinii lekarza ZUS z [...] czerwca 2015r. Stwierdzono w niej, że u Skarżącego od ponad 20 lat występowało osłabienie kończyn górnych i dolnych, trudności w chodzeniu, a dopiero od września 2007r. zaczęto Skarżącego leczyć na [...] (k. 35 akt administracyjnych).
Z informacji ogólnodostępnych wynika natomiast, że [...] jest chorobą przewlekłą układu nerwowego, która dotyczy najczęściej osób młodych, ze szczytem występowania między 20-tym, a 40-tym rokiem życia. [...] trudno jest rozpoznać na jego wczesnym etapie. W rzeczywistości pewna kliniczna diagnoza może być postawiona po wystąpieniu dwóch rzutów choroby lub po wykazaniu w badaniu obrazowym rozsiania zmian w czasie (tzn. wykazanie nowych zmian w MRI po okresie nie krótszym niż 30 dni). Do celów klinicznych i naukowych stosuje się tzw. kryteria [...], opracowane w tym celu w roku 2001 (por. https://pl.wikipedia.org/wiki/[...]).
Sąd stwierdza, że ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani z decyzji ją poprzedzającej, wydanej przez Prezesa ZUS [...] października 2020r., nie wynika, że organ administracyjny rozważał stosownie do art. 7 i art. 77 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w kontekście "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 u.e.r.FUS., wynikające z dokumentacji medycznej i opinii lekarskich, znajdujących się w aktach, ww. okoliczności wiążące się z rozwojem u Skarżącego ww. choroby – [...] – jak również istnienie trudności w rozpoznaniu tej choroby, w kontekście ograniczenia aktywności zawodowej Skarżącego, która miała miejsce przed rozpoczęciem leczenia i formalnym stwierdzeniem tej choroby we wrześniu 2007r.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes ZUS będzie zobowiązany wziąć pod rozwagę ww. okoliczności, w kontekście prezentowanych w orzecznictwie Sądów administracyjnych poglądów, mając ponadto na względzie, że żaden przepis u.e.r.FUS. nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie. Przerwy w braku podlegania przez Skarżącego ubezpieczeniu mogły bowiem wynikać z obiektywnie istniejącej przyczyny, niezależnej od woli Skarżącego, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, wskutek których nie spełniono wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Prezes ZUS powinien zatem ocenić czy przerwy w zatrudnieniu nie były usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia Skarżącego na rynku pracy oraz dać wyraz swoim ocenom w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Ocenie Prezesa ZUS powinny bowiem podlegać wszystkie dowody, a nie tylko niektóre z nich.
Sąd stwierdza ponadto, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Prezesa ZUS nie uczynił zadość ww. wymogom, co potwierdzają uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji oraz materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy.
Sąd stwierdza ponadto, w kontekście okoliczności podnoszonych przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS., bo w praktyce powodowałoby to obowiązek przyznawania ww. świadczenia - nie w drodze wyjątku - jak ustawa stanowi, a powszechnie, że jest to stanowisko ugruntowane w orzecznictwie Sądów administracyjnych i skład orzekający w pełni je aprobuje. Tym niemniej Prezes ZUS powinien w kontekście przerw w zatrudnieniu Skarżącego, które zostały opisane w obu wydanych w sprawie decyzjach, odnieść się do znajdujących się w aktach sprawy dowodów (k. 92, 93 akt administracyjnych) i ocenić je, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a., z punktu widzenia istotności w sprawie. Sąd nie ma kompetencji do zastępowania organu administracyjnego w tym zakresie oraz do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. Sąd nie może więc zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań. To Prezes ZUS, wydając decyzję administracyjną, opiera się na materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, wskazując w szczególności fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. To do Prezesa ZUS należy też prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego, w kontekście całokształtu dowodów zgromadzonych w sprawie, jak również dokonywanie, na mocy art. 80 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. ocen tegoż materiału. Brak należytego wypełnienia reguł wynikających z ww. przepisów wskazuje na nieprawidłowości wydanych w sprawie decyzji, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd, odnosząc się do ustaleń Prezesa ZUS w zakresie sytuacji majątkowej Skarżącego, stwierdza, że nie jest możliwe uwzględnianie przez Sąd okoliczności, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, w tym dotyczących zarobków jednego z członków rodziny Skarżącego – jego syna. Nie sposób tym samym zakwestionować stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w ww. decyzji, że Skarżący nie spełnia warunku braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena ta była prawidłowa na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, a ponadto mieściła się w dyspozycji art. 80 k.p.a. Tym niemniej warto zauważyć, że w związku z uchyleniem przez Sąd obu wydanych w sprawie przez Prezesa ZUS decyzji, organ ten będzie zobowiązany przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zbadać na nowo istnienie tej przesłanki, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego i pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny.
4. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne było uchylenie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. decyzji zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezesa ZUS z 7 października 2020r.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło