II SA/Wa 1220/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Iwona Dąbrowska, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] lutego 2013 r., którą odmówił M. G. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podniósł, że świadczenie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Organ stwierdził, że nie zostały spełnione dwie z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Po pierwsze, organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, wskutek których M. G. nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Jednocześnie organ wyjaśnił, że za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu zatrudnienia, należy uznać zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Analizując przebieg ubezpieczenia skarżącego Prezes ZUS uznał, że udokumentowany staż pracy do [...] października 2011 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy ustalonej przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2012 r., który wynosi 17 lat, 6 miesięcy i [...] dni - jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego wynoszącego wówczas 49 lat. Nadto stwierdził, że w 10-leciu przypadającym przed zgłoszeniem wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udowodnił tylko 1 rok, 1 miesiąc i [...] dni tych okresów. Prezes ZUS ustalił również, że od [...] stycznia 1991 r. do [...] kwietnia 1992 r., od [...] listopada 2003 r. do [...] września 2009 r. i od [...] grudnia 2009 r. do [...] października 2011 r. skarżący nie wykonywał pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Nadto w latach 2002-2003 skarżący prowadził działalność gospodarczą, jednak w okresach od [...] lutego 2002 r. do [...] października 2002 r., od [...] listopada 2002 r. do [...] listopada 2002 r., od [...] stycznia 2003 r. do [...] lutego 2003 r., od [...] marca 2003 r. do [...] marca 2003 r. i od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2003 r. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Jako drugą przyczynę odmowy przyznawania świadczenia organ wymienił wysokość wykazanego dochodu na osobę. W tym zakresie Prezes ZUS stwierdził, że skoro dochód na osobę w rodzinie wynosi 1464,40 zł brutto i przekracza kwotę najniższej emerytury (od 1 marca 2013 r. – 831,15 zł), to w sprawie nie zachodzi konieczna przesłanka w postaci braku niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, że utrzymujące się od wielu lat bezrobocie i brak miejsc pracy dla ludzi po czterdziestym roku życia stanowią szczególne okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Ponadto zakwestionował ustalenia organu dotyczące jego sytuacji materialnej. Wskazał, że miesięczny przychód siostry ze stosunku pracy wynosi 1805 zł netto. Podkreślił, że jest na wyłącznym utrzymaniu siostry, a jego dochód stanowi kwota 153 zł, która wystarcza na zakup dwutygodniowego zapasu leków. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organ prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi, konieczna w świetle treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, przesłanka szczególnych okoliczności. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W orzecznictwie przyjmuje się, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (patrz wyrok NSA z 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, publik. LEX nr 194870). M. G. posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 17 lat, 6 miesięcy i [...] dni a w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - jedynie 1 rok, 1 miesiąc i [...] dni tych okresów. W latach 1991-1992, 2003-2011 wystąpiły długotrwałe przerwy w opłacaniu składek ubezpieczeniowych, wynoszące łącznie ponad 9 lat. Zestawienie wykazanych przez organ orzekający w sprawie przerw w zatrudnieniu z okresem zatrudnienia, jednoznacznie wskazuje, że w tym przypadku okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do wieku skarżącego, który w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy miał 49 lat. Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu skarżącego nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które zainteresowany nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej M. G. powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy, co znajduje potwierdzenie w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2012 r. M. G. został bowiem uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero od [...] października 2011 r. Stan jego zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu, skoro jak sam podaje, w licznych okresach przerw w zatrudnieniu, podejmował on prace bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma zaś ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może zostać więc uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 18/07, LEX nr 318189). Samo zaś powoływanie się na trudności w znalezieniu pracy spowodowane bezrobociem nie jest wystarczającym argumentem dla usprawiedliwienia niepodejmowania zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu. W sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na inne zdarzenia lub stany, które mogłyby być rozpatrywane w kontekście szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Sąd podziela pogląd organu również w zakresie niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. M. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie siostry w wysokości 2928,80 zł brutto miesięcznie. Kwota 1464,40 zł brutto przypadająca na jedną osobę nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącego może być uznana za trudną, a środki, jakimi dysponuje za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb materialnych, jednakże z pewnością – przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury, która od 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł – organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżący nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, zgodnie z którym, skoro przesłanka braku niezależnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to należy ją oceniać, porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. up. wyrok NSA z 27 września 2006 r., I OSK 1112/06, wyrok NSA z 19 maja 2011 r., I OSK 292/11, wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2007 r., II SA/Wa 596/07). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.