II SA/Wa 1236/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - utrzymał w mocy swoje orzeczenie z [...] lutego 2024 r. o odmowie przyznania p. P.C. (dalej: "Wnioskodawca") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku (dalej "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest pozostałym po ubezpieczonym członkiem rodziny, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia, w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym; konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień spowodowały szczególne okoliczności - w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu, za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków; Sygn. akt II SA/Wa 1236/24 okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których Wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym; nie wykazał on, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które nie miał wpływu, z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 56 lat życia - Wnioskodawca udokumentował 6 lat, 2 miesiące i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 3 lata i 1 dzień opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, świadczenie w drodze wyjątku przyznaje się osobom aktywnym zawodowo - jakkolwiek nie uzależniono go wprost od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie; dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku wnioskodawcy, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku (tak wyrok NSA o sygn. I OSK 929/16, dostępny w dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA), w okresach od [...] sierpnia 1985 r., (ukończenia 18 roku życia) do [...] września, od [...] grudnia 1999 r. do [...] stycznia 2001 r., od [...] maja 2001 r. do [...] lipca 2003 r., od [...] października 2003 r. do [...] kwietnia 2005 r., od [...] lipca 2008 r. do [...] sierpnia 2010 r., od [...] marca 2011 r. do [...] września 2012 r. oraz od [...] października 2019 r. do [...] grudnia 2021 r. (powstania całkowitej niezdolności do pracy), Wnioskodawca nie wykonywał pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, we wskazanych przerwach nie była wobec Wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała od [...] grudnia 2021 r.), przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia; Wnioskodawca nie udokumentował również innych zdarzeń zewnętrznych, niezależnych od jego woli, których nie można było przewidzieć i nie można było im zapobiec, Sygn. akt II SA/Wa 1236/24 podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia; nie jest ono świadczeniem socjalnym - przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. W uzasadnieniu skargi Wnioskodawca zwrócił uwagę na pogarszający się stan swojego zdrowia, co rzutowało na możliwość zatrudnienia. Wskazał, że od [...] sierpnia 2023 roku zaliczono go do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W skardze wyjaśniono, że Wnioskodawca ubiega się o świadczenie przede wszystkim z powodu trudnej sytuacji materialnej i ograniczonej w związku z tym możliwości rehabilitacji. Zdaniem Wnioskodawcy organ nie uwzględnia odzyskanych przezeń świadectw pracy, jak również okresu pracy za granicą; nowa dokumentacja pracownicza - uwzględniając ogólny stan rynku pracy w pierwszych dekadach po 1989 roku - powinna świadczyć, że Wnioskodawca nie uchylał się od pracy, a 6 lat 2 miesiące i 26 dni udokumentowanych okresów składkowych - nie były jedynym okresem aktywności zawodowej w jego życiu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wobec dołączenia przez Wnioskodawcę do skargi nowych dokumentów, świadczących jego zdaniem o odmiennym okresie składkowym - wskazano - że oryginały dokumentów dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych, które dotychczas nie zostały uwzględnione przez organ, powinien Wnioskodawca złożyć w Oddziale ZUS w O. celem ich rozpatrzenia w zakresie kapitału początkowego i ewentualnych uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stan sprawy w zakresie świadczenia zarówno organ jak i Sąd rozpatruje według stanu udokumentowanego na dzień wydania zaskarżonej decyzji - informację o przedłożeniu wraz ze skargą kopii nowych dokumentów, organ przesłał do Oddziału ZUS w O.. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano istotne uwarunkowania formalne (w tym stanowisko judykatury) i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Wobec wywodów skargi należy dodać jedynie, co następuję. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Organ wskazał znaczne okresy gdy Wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej odprowadzaniem składek na ubezpieczania społeczne. Nie można ich usprawiedliwić zdarzającymi się w życiu nawet poważnymi problemami natury osobistej, jako podstawy uchylenia się od konsekwencji nie odprowadzania składek. Z kolei przesłanką uznania, że przeszkodą dla wykonywania zatrudnienia bądź odprowadzenie składek z innych tytułów był sam stan zdrowia Wnioskodawcy, mogłoby w danym postępowaniu stanowić wyłącznie stosowne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, gdzie oceniono by - na podstawie dokumentacji medycznej Wnioskodawcy - czy był on trwale niezdolny do zatrudnienia wobec jego dolegliwości od innej daty niż obecnie określona orzeczeniem z [...] sierpnia 2023 r. Reguła taka wynika z treści art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wprawdzie w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależniono przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień Sygn. akt II SA/Wa 1236/24 do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA, sygn. II SA/Wa 714/09, dostępny w CBOSA). We wskazanych przerwach wobec Wnioskodawcy nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowitą niezdolność do pracy uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudniania ustalono orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2023 r. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia Wnioskodawcy. Nie zostały również udokumentowane przez niego inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Istotne, że w realiach sprawy okresy nie wykonywania zatrudnienia były bardzo znaczne. Instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia (por. wyrok NSA w Warszawie z 5 kwietnia 2002 r., sygn. II SA 3741/01, dostępny w LEX nr: 121938 i wyrok WSA o sygn. II SA/Wa 1785/11, dostępny w CBOSA). Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest socjalnym - przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Wnioskodawca nie odprowadzał składek przez wiele lat - tak znaczny okres nie uczestniczenia w finansowaniu systemu ubezpieczeń społecznych, wyklucza skorzystanie przez niego z uprawnienia do uzyskiwania świadczeń. Nie obejmuje on generalnie osób, które wobec różnych okoliczności nie mogą wykonywać zatrudnienia, z tytułu którego są odprowadzane składki. Prowadziłoby to do naruszenia zasad sprawiedliwości, solidaryzmu i równego traktowania wobec osób, które - borykając się z analogicznymi problemami - podejmowały zatrudnienie. Nie może mieć kluczowego znaczenia pewien okres opłacania składek przed wypadkiem któremu uległ skarżący (otrzymania ciosu siekierą w głowę) , skoro generalnie nie czyniono tego na przestrzeni wielu lat życia Wnioskodawcy, w trakcie którego nie potwierdzono, aby nie mógł podejmować zatrudnienia i w związku z tym odprowadzać składek (drugi z warunków uzyskania świadczenia w trybie zwykłym). Także w okresie poprzedzającym wypadek Wnioskodawca - przez okres ponad dwóch lat - nie podejmował zatrudnienia. Nie można zatem założyć, że gdyby zdarzenie nie miało miejsca, Wnioskodawca kontynuowałby zatrudnienie i uzyskał prawo do świadczenia na zasadach ogólnych. Przywoływane w skardze nowe dokumenty świadczące o odmiennym niż ustalony przez organ okresie składkowym, z których mogłoby wynikać, że Wnioskodawca ma dłuższy okres opłacania składek, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie objęte skargą do Sądu. Wnioskodawca wobec pozyskania nowych dokumentów może je złożyć w oddziale ZUS celem ich rozpatrzenia w zakresie ustalenia kapitału początkowego i ewentualnych uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy. W zakresie przedmiotowego świadczenia zarówno organ jak i Sąd rozpatrują sprawę według stanu udokumentowanego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, nie naruszono art. 83 ustawy emerytalnej. Jeden z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie został bowiem spełniony. W razie zmiany stanu faktycznego - pozytywnego zweryfikowania przedłożonych przez Wnioskodawcę dokumentów, lecz braku podstaw do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym - będzie mógł on ponownie wystąpić o świadczenie w drodze wyjątku. Konkludując, Sąd z urzędu ani też wobec zarzutów skargi nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. ----------------------- Sygn. akt II SA/Wa 1236/24 # # Sygn. akt II SA/Wa 1236/24 # # Sygn. akt II SA/Wa 1236/24