II SA/Wa 1493/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Minister Obrony Narodowej (dalej: Minister, organ) postanowieniem z [...] lipca 2024 r. nr [...], na podstawie art. 144 w zw. z art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej "Kpa."), po rozpatrzeniu wniosku [...] K.Z. (dalej: wnioskodawca, skarżący) o ponowne rozpatrzenia sprawy zakończonej postanowieniem organu z [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie sprawy. Organ decyzją nr [...] (pkt [...]) z [...] stycznia 2003 r., zwolnił wnioskodawcę z dniem 25 lutego 2003 r. z zawodowej służby wojskowej, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego. Decyzję wydano do celów ewidencyjnych. W związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2023 r. o sygn. II SA/Wa 1784/22, oddalającym skargę wnioskodawcy na postanowienie Ministra w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji nr [...] z [...] stycznia 2003 r. o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej - wnioskodawca złożył 19 lutego 2024 r. wniosek do Ministra, aby "(...) na podstawie art. 61 kodeksu postępowania administracyjnego oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 1998 r., sygn. akt K 28/97 zbadał całości sprawy pod względem prawidłowości zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej, które musi być poddane kontroli sądowej. Pismem z 22 marca 2024 r. wezwano wnioskodawcę, na podstawie 64 § 2 Kpa., do usunięcia braku formalnego co do treści wniesionego pisma, w terminie 7 dni od daty jego doręczenia poprzez sprecyzowanie żądania w nim zawartego. W dniu 16 kwietnia 2024 r. wnioskodawca doprecyzował swoje żądanie. Wniósł m.in. o: 1. wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 § 1 Kpa., 2. wyegzekwowanie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o sygn. [...]; Sąd w swoim wyroku z dnia 12 czerwca 2023 r. o sygn. II SA/Wa 1784/22, w ogóle nie ustosunkował się do tego orzeczenia sądu powszechnego, czym uchybił prawu, 3. wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 Kpa. - ad pkt 1 - istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe, wniosek z [...] grudnia 2002 r. był napisany nie przez niego; wykrył to dopiero w marcu 2014 r. w [...]; wskutek tego sąd powszechny zobowiązał organ do zastosowania przepisu art. 84 i 86 K.c. w sprawie wad oświadczenia woli i uchylenia skutków prawnych ww. pisma; - ad pkt 2 - podstawy prawne Decyzji Nr [...] MON z dnia 2003.01. [...] byty błędne, bo oparte w wyniku popełnionego przestępstwa urzędniczego (spreparowanie w/w wniosku z dnia [...].12.2002 r. i usunięcie pisma o odmowie pełnienia dalszej służby zawodowej na obniżonym stanowisku służbowym); - ad pkt 3 - w marcu 2014 r. podczas bytności w [...] w [...], wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał decyzję nr [...] z [...] stycznia 2003 r. Minister postanowieniem z [...] maja 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozpoznano ją powtórnie. W uzasadnieniu wymienionego na wstępie postanowienia z 26 lipca 2024 r. wskazano, że decyzja nr [...] (pkt [...]) z [...] stycznia 2003 r. w sprawie zwolnienia wnioskodawcy z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy z dniem 25 lutego 2003 r. - wskutek upływu terminu wypowiedzenia - wydana została na podstawie przepisów, obowiązującej w dacie zwalniania z zawodowej służby wojskowej, ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.; dalej "ustawa pragmatyczna"). Stosownie do art. 78 ust. 1 ustawy pragmatycznej, żołnierz zawodowy mógł w każdym czasie wypowiedzieć stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej bez podawania przyczyny. Organ zwalniający przyjął zgodnie z żądaniem strony jej oświadczenie, pouczając jednocześnie, że rozstrzygnięcie wydano dla celów ewidencyjnych, a zwolnienie nastąpi po upływie skróconego okresu wypowiedzenia. Od decyzji wydawanych dla celów ewidencyjnych nie przysługiwały środki odwoławcze. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych wyartykułowanej m.in. w wyroku składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2002 r. (sygn. OSA 9/01). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że tego typu akt jest wydawany na użytek wewnętrzny, do celów ewidencyjnych, porządkowych i w związku z tym nie podlega kontroli sądowej. Jak podano, Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swym orzecznictwie wskazywał, w tym również w sprawie z udziałem wnioskodawcy (tak: wyrok z 25 października 2016 r. o sygn. I OSK 868/15), że decyzja taka oznacza jedynie potwierdzenie, że stosunek służbowy żołnierza zawodowego został rozwiązany, nie stanowi ona zaś decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 § 1 i § 2 Kpa.. Zdaniem organu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wnioskodawcy fundamentalne znaczenie ma nierozerwalnie z nią związana ocena prawna zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2016 r. o sygn. I OSK 868/15. Wskazano w nim, że decyzja niebędąca decyzją administracyjną nie podlega również zaskarżeniu w drodze środków przewidzianych w Kpa. W prowadzonych poprzednio postępowaniach administracyjnych informowano wnioskodawcę, że uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kpa. (lub w ustawach szczególnych). Powołany Kodeks nie może mieć zastosowania w stosunku do - wydanej do celów ewidencyjnych - decyzji Ministra nr 67 (pkt 60) z 23 stycznia 2003 r. Brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy, a ponadto sprawa korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Sąd wyrokiem z dnia 12 czerwca 2023 r. o sygn. II SA/Wa 1784/22, oddalił skargę wnioskodawcy w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Dlatego też w myśl art. 61a Kpa., gdy postępowanie (...) z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W skardze na postanowienie organu z [...] lipca 2024 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uznano, że jest ono bezprawne. Pozbawiło skarżącego odszkodowania za zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w trybie skróconym. Decyzja nr [...] z [...] stycznia 2003 r. oparta była na błędnych podstawach prawnych, wskutek popełnionego przestępstwa urzędniczego oraz obowiązujących wówczas, wadliwych przepisów resortowych. Zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej, oparte było na sfabrykowanym dokumencie, tj. wniosku z [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzenie służby wojskowej w trybie skróconym. Fakt ten wykryto dopiero w marcu 2014 r. w [...] w [...]. Zażądano wówczas wszczęcia postępowania w tej sprawie pismem do Ministra z 29 marca 2014 r. Organ tymczasem odmawia wszczęcia postępowania, zasłaniając się rzekomo brakiem podstaw prawnych. W ocenie skarżącego stanowi to rażące naruszenie prawa. Błędem jest bezkrytyczne przyjmowanie, że powołany wniosek pochodził od skarżącego, pomimo jego kategorycznych protestów, "od chwili ujrzenia go na oczy.". Zdaniem skarżącego istnieją ustawy szczególne, które nakazują kontrolę sądową dochodzenia naruszonych praw. Jest to art. 77 ustawy zasadniczej oraz art. 107 ust. 1a ppkt 6 ustawy pragmatycznej. Skarżący wniósł o uchylenie wydanych postanowień jako niezgodnych z prawem i spowodowanie zmiany decyzji Ministra z [...] stycznia 2003 r. W ocenie skarżącego, gdyby [...] wykonał należycie swoje obowiązki i doprowadził do zwolnienia skarżącego przez organ (odmowa dalszego pełnienia służby na obniżonym stanowisku) i niewadliwe przepisy resortowe, to już w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej – skarżący otrzymałby należne odszkodowanie. Nie byłoby też zarzutu, że wniosek z [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzenie służby pochodzi od skarżącego. Skarżący nie pisałby go także wówczas sam, gdy należało to do obowiązków organu kadrowego wojska. Tym bardziej, gdyby odnośne przepisy resortowe były zgodne z ustawą, nie pozbawiałby się sam przysługującego mu odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej odrzucenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, co następuje. Zaskarżone przez K.Z. postanowienie Ministra Obrony Narodowej z 26 lipca 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania nie narusza prawa, co oznacza, że skarga jest nieuzasadniona. Z przepisu art. 61a § 1 Kpa., który był podstawą wydania tego postanowienia, wynika, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn jego wszczęcie jest niedopuszczalne, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Analizując treść art. 61 § 1a Kpa. Sąd stwierdza, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego przez właściwy organ może nastąpić z przyczyn podmiotowych lub z tzw. innych uzasadnionych przyczyn, które posiadają charakter przedmiotowy lub podmiotowo-przedmiotowy. Odnośnie tego zagadnienia Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone już uprzednio przez WSA w Krakowie w wyroku z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym "Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty W tej sytuacji należy przyjąć, ze w postanowieniu wydanym w trybie art. 61 a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym". W tym miejscu przytoczyć należy również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2159/12 i z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w których wskazano, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 Kpa., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania, na przykład, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym. Jak słusznie zauważył WSA w Warszawie w wyroku z dnia 2 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1784/22 "Zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji, gdy stwierdzenie przesłanek wymienionych w tym przepisie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przed wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania organ nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego, a zatem nie rozpatruje sprawy merytorycznie. W związku z tym w postanowieniu wydanym w trybie art. 61 a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt [...], dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.)." W rozpoznawanej sprawie, organ prawidłowo przyjął, że zachodzą "inne uzasadnione przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia słusznie podkreślono, że brak jest podstaw materialno-prawnych do rozpatrzenia żądania [...] K.Z. sformułowanego we wniosku z [...] lutego 2024 r. doprecyzowanego pismem w sprawie z [...] kwietnia 2024 r. Skarżący domagał się bowiem po raz kolejny zbadania całości sprawy pod względem prawidłowości zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Jak słusznie zauważył organ orzekający w sprawie sprawa korzysta z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Sądy administracyjne prowadziły już postępowania dotyczące niniejszego przedmiotu sprawy, m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt I OSK 868/15, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1823/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1784/22). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 Kpa., również należy przyznać rację organowi, że tryb ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Jak wskazano na wstępie uzasadnienia, skarżący decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] (pkt [...]) z [...] stycznia 2003 r., został zwolniony z dniem 25 lutego 2003 r. z zawodowej służby wojskowej, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego. W tym miejscu Sąd podkreśla, że decyzja Ministra Obrony Narodowej nr [...] (pkt [...]) z [...] stycznia 2003 r. nie jest decyzją administracyjną wywołującą skutki w sferze zewnętrznej. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, stwierdza istnienie określonej sytuacji prawnej, ale jej nie tworzy ani nie kształtuje i jest wydana jedynie do celów ewidencyjnych, porządkowych. W odniesieniu do takiej decyzji nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie jakiegokolwiek postępowania administracyjnego (a więc również postępowania w sprawie wznowienia postępowania) przewidzianego w Kodeksie postępowania administracyjnego. Decyzja wydana dla celów ewidencyjnych nie jest bowiem decyzją administracyjną, o której mowa w art. 104 § 1 i 2 Kpa., wydaną w sprawie administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 Kpa.. Podobne stanowisko wyrażono w wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2313/14. Skoro więc decyzja do celów ewidencyjnych nie podlega kognicji Sądu Administracyjnego, to nie jest możliwe wznowienie postępowania w tej sprawie. Biorąc powyższe pod rozwagę działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), Sąd skargę oddalił.