II SA/Wa 1907/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi małoletniego K. K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego E.D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako Prezes KRUS) decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i 55 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] odmawiającą małoletniemu K. K. (reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego E. K.) przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. organ rentowy odmówił E. K. prawa do renty rodzinnej dla syna K. K. (ur. [...] stycznia 2003 r.), po zmarłym w dniu [...] stycznia 2005 r. ojcu G. K. (30 lat), ponieważ nie zostały spełnione warunki określone w art. 29 ustawy, tj. zmarły w chwili śmierci nie spełniał warunków do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, gdyż nie posiadał wymaganego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego (tj. 5 lat w okresie ostatnich 10 lat przed datą zgonu). G. K. podlegał temu ubezpieczeniu przez okres 2 kwartałów. W dniu [...] stycznia 2006 r. E. K. wniosła o przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna po zmarłym ojcu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezes KRUS odmówił przyznania prawa do tego świadczenia. Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] marca 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu [...] listopada 2016 r. E. K. złożyła w Centrali KRUS wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna po zmarłym ojcu. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją rodzinną i materialną. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] marca 2017 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przesłanki z art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, tj. brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W postępowaniu wyjaśniający ustalono zaś, iż wnioskodawczyni jest właścicielką gruntów rolnych o powierzchni 4,04 ha fiz. (4,7415 ha przelicz.). Nie posiada ona żadnych nieruchomości, maszyn rolniczych oraz inwentarza żywego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że do przeprowadzenia prac polowych korzysta z wynajętych maszyn. W 2016 r. wymieniona pobrała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty bezpośrednie na łączną kwotę 5.039,78 zł. Wnioskodawczyni mieszka z synem, który jest uczniem I klasy Publicznego Gimnazjum w L. (termin ukończenia szkoły przypada w 2019 r.) w domu murowanym należącym do jej rodziców. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowana prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. Państwo D. i C. D. otrzymują emerytury rolnicze wypłacane w pełnej wysokości. Zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] października 2016 r., wnioskodawczyni pozostaje w zatrudnieniu w Ośrodku Pomocy Społecznej w L. na stanowisku starszego inspektora i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3.814,30 zł brutto miesięcznie (tj. 2.724,14 zł netto). Zgodnie z zaświadczeniem z Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] grudnia 2016 r. zainteresowana nie korzysta i nie korzystała z pomocy finansowej i materialnej tego ośrodka. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ponoszone przez nią miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą: energia elektryczna - 100,00 zł, gaz - 35,00 zł, opał - 208,00 zł, woda i wywóz nieczystości - 90,00 zł, wydatki na żywność, art. gospodarstwa domowego i ubrania - 1600,00 zł, telefon i internet - 100 zł, podatek rolny - 43 zł, podatek od nieruchomości 25,50 zł. Zgodnie z oświadczeniem rodziców E. K., koszty utrzymania domu pokrywa wnioskodawczyni w połowie. Zainteresowana oświadczyła również, że ponosi miesięczne koszty zakupu paliwa w wysokości 200 zł w związku z dowozem syna do szkoły (szkoła jest oddalona o 2 km) oraz na dodatkowe zajęcia pływania (pływalnia oddalona jest o 50 km), a także koszty korepetycji z matematyki i języka angielskiego - 240 zł. Na wykonanie prac polowych dodatkowo wnioskodawczyni ponosi koszty wynajmu maszyn - około 333 zł miesięcznie. Zainteresowana nie przedłożyła żadnych rachunków potwierdzających ponoszenie ww. kosztów. Przedłożyła natomiast zaświadczenie szkolne dotyczące kosztu wyżywienia syna - w miesiącu październiku koszt ten wyniósł 53,20 zł. Z zaświadczenia Poradni Okulistycznej, Poradni Lekarza Rodzinnego i Poradni Neurologicznej wynika, iż wraz z synem potrzebuje stałej opieki lekarskiej. Miesięczne koszty zakupu leków wynoszą 150 zł. Nadto z akt rentowych wynika, iż zmarły G. K. (obywatel [...]) podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] grudnia 2004 r. do [...] stycznia 2005 r. (2 kwartały) jako domownik w gospodarstwie rolnym rodziców wnioskodawczyni. Prezes KRUS zaznaczył, iż Kasa rozpatrując tego typu sprawy pomocniczo stosuje kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wykorzystywane dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej. Na mocy art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), za kryterium dochodowe do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie przyjmuje się kwotę 514 zł. Natomiast miesięczny dochód wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia wynosi 2.724,14 zł netto. Prowadzi ona działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w powierzchni 4,04 ha fiz., co stanowi 4,74 ha przeliczeniowych, do której otrzymała w 2016 r. dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 5.039,78 zł tj. 420 zł miesięcznie. Dochód z gospodarstwa rolnego o wyżej wymienionej powierzchni wynosi miesięcznie 1.365,12 zł (tj. 288 zł x 4,74 ha przelicz.). Niemniej zainteresowana twierdzi, że posiadane gospodarstwo rolne przynosi dochody pozwalające jedynie na jego utrzymanie. A zatem biorąc tylko dochód z tytułu jej zatrudnienia, miesięczny dochód w 2-osobowej rodzinie wnioskodawczyni wynosi 1,362 zł netto (nie uwzględniając dochodów rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe). Osiągany powyżej dochód przekracza ww. kryterium dochodowe. Ponadto zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 41 89/01, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Nie są to natomiast środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Poza tym trudna sytuacja finansowa to za mało do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie ma ono charakteru socjalnego i - jak wynika z art. 55 ust. 1 powołanej ustawy - nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się. Nadto wnioskodawczyni jest właścicielką gruntów rolnych, które może wydzierżawić lub sprzedać w celu pozyskania środków finansowych. Po rozpoznaniu wszystkich okoliczności w sprawie oraz analizie materiałów dowodowych zgromadzonych w postępowaniu, Prezes KRUS nie znalazł przesłanek do przyznania renty rodzinnej na podstawie art. 55 tej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. ponownie odniosła się do swojej sytuacji rodzinnej i finansowej informując, iż w związku z postępującymi chorobami rodziców od listopada 2016 r. sytuacja finansowa jej rodziny uległa znacznemu pogorszeniu. Wydatki rodziców na leczenie wzrosły z 400 zł do 1000 zł miesięcznie, oraz że koszty te pokrywane są ze świadczeń emerytalnych rodziców otrzymywanych z KRUS. Odniosła się również do stanu zdrowia swojego oraz syna. Na tę okoliczność przedłożyła recepty z dnia [...] marca 2017 r. oraz skierowanie syna na konsultację do poradni kardiologicznej. Wnioskodawczyni oświadczyła, że koszty zakupu leków wzrosły z 150 zł do 250 zł. Podniosła, iż u niej także występują problemy zdrowotne, w związku z którymi musi korzystać z wizyt u specjalisty. Prezes KRUS uznał zarzuty odwoławcze za nieuzasadnione i decyzją z dnia [...] maja 2017 r. orzekł jak na wstępie. Organ uznał biorąc pod uwagę, że łączny miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawczyni wynosi 4089,26 zł netto (nie uwzględniając dochodów rodziców, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe oraz dopłat bezpośrednich z ARiMR), to środki finansowe na osobę w rodzinie (dochód netto pomniejszony o wydatki w wysokości 2724,70 zł) wynoszą 682,28 zł, a zatem przekraczają kryterium dochodowe - 514 zł. Odnosząc się do zarzutu, iż organ przyznający świadczenie w drodze wyjątku powinien ustalić sytuację osoby małoletniej a nie jej rodzica, Prezes KRUS stwierdził, iż badając dochody niepełnoletniego dziecka bada się przede wszystkim dochód rodzica, na utrzymaniu którego dziecko pozostaje do czasu osiągnięcia pełnoletności. Decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2017 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez E. K. działającej w imieniu małoletniego syna do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze pełnomocnik strony zarzucił kwestionowanej decyzji jej wydanie z naruszeniem prawa procesowego, tj.: 1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegającym na niewyczerpującym zebraniu i niewnikliwym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu, czy małoletni nie ma niezbędnych środków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia, 2. art. 80 k.p.a., polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w uznaniu, że brak jest przesłanek do przyznania małoletniemu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, 3. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegającym na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2017 r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i przyznanie małoletniemu K. K. prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Ponadto strona skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez niewłaściwe zastosowanie i zbadanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku tylko w oparciu o sytuację materialną matki małoletniego E. K., a nie jak organ rentowy powinien był zrobić ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej małoletniego K. K. oraz ustalenie czy małoletniemu nie brakuje niezbędnych środków utrzymania, a w konsekwencji uznanie, że nie zaszły przesłanki warunkujące przyznanie małoletniemu K. K. prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2017 r. w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podniósł, iż w niniejszym przypadku wszystkie przesłanki z art. 55 powołanej ustawy, wymagane do przyznania małoletniemu K. K. prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, zostały spełnione. Ojciec małoletniego był ubezpieczony jako domownik. Zmarł nagle w wieku 30 lat. Okres ubezpieczenia w KRUS zmarłego to 2 kwartały. W sprawach o świadczenia w trybie wyjątkowym istotny jest nie tyle staż ubezpieczeniowy strony, ile powody, dla których nie nabyła ona uprawnień do świadczenia zwykłego. Od chwili otrzymania gospodarstwa rolnego w 2004 r., aż do dnia zgonu zmarły ojciec dziecka pracował i podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a śmierć jest niewątpliwie zdarzeniem szczególnym, uniemożliwiającym wypracowanie wymaganych kwartałów do uzyskania renty. Organ rentowy powinien mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie osobą zainteresowaną w uzyskaniu świadczenia na podstawie powołanego wyżej przepisu jest małoletni K. K., a zatem to w stosunku do niego, a nie do jego matki, powinno się badać przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania. Prezes KRUS skupił się natomiast tylko na sytuacji majątkowej matki małoletniego E. K. Pomimo tego, że dochody matki rzutują na sytuację materialną dziecka, to i tak przedmiotem zainteresowania organu powinno być to, czy niezbędnych środków utrzymania nie ma małoletni. W przedmiotowej sprawie w żaden sposób nie zweryfikowano czy małoletniemu nie brakuje środków niezbędnych do utrzymania. Małoletni K. K. jest uczniem Publicznego Gimnazjum, im. [...] w L. Jak z tego wynika nie ma on możliwości zarobkowania, tym bardziej, że znajduje się w wieku, poniżej którego nie można zatrudniać pracowników, co zostało całkowicie pominięte. W wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt: II SA/Wa 1773/07 zaznaczono, że "w postępowaniu o przyznanie osobie małoletniej renty rodzinnej po zmarłym rodzicu należy zbadać sytuację materialną małoletniego, a nie jego rodzica czy dziadków. Pomimo, że dochody przedstawiciela ustawowego rzutują na sytuację materialną dziecka, to przedmiotem zainteresowania organu powinno być to czy niezbędnych środków utrzymania nie ma małoletni". Tymczasem w niniejszej sprawie w ogóle nie zweryfikowano kwestii posiadania niezbędnych środków utrzymania małoletnie K. K., którego utrzymanie (leczenie, edukacji, zajęcia pozaszkolne) pochłania znaczne kwoty pieniężne. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Kontrolując zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2017 r. Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ze względu. Zgodnie z brzmieniem art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie takie przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego (art. 55 ust. 2). Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania przez rolników (domowników lub członków rodziny zmarłego rolnika lub domownika) prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ustawa zaś pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa KRUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Kasy może przyznać...", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści mającego zastosowanie w sprawie przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty rolniczej na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony jak wskazano powyżej przesłanki zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes KRUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes KRUS, wydając zaskarżone rozstrzygnięcia, nie uchybił wskazanym wyżej regulacjom w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik, zgromadził bowiem pełny i właściwie ocenił materiał dowodowy w sprawie. Małoletniemu K. K. nie można było przyznać renty rodzinne w drodze wyjątku z tej przyczyny, iż w sprawie nie została spełniona ustawowa przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Strona skarżąca nie kwestionuje, iż E. K. tylko z tytułu zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (wg. stanu na dzień orzekania przez organ) uzyskiwała dochód netto w wysokości 2724,14 zł, co w przeliczeniu na osobę w dwuosobowym gospodarstwie domowym daje kwotę 1362,07 zł. Od 1 marca 2017 r. wysokość renty socjalnej z KRUS wynosi 840 zł brutto. Zatem bez uwzględnienia dochodów wnioskodawczyni z innych tytułów należy uznać za kwotę 1362,07 zł netto za wystarczającą do zabezpieczenia niezbędnych środków utrzymania. Powyżej zaprezentowany pogląd posiada silne umocowanie w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sądy administracyjne nie traktują minimalnej emerytury jako bezwzględnego wskaźnika, od którego zależy przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku (przykładowo wyrok z dnia 30 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 137/08; wyrok z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1721/09). Ma to na celu umożliwienie organom stosującym prawo indywidualizację decyzji w każdym rozpatrywanym przypadku. Przyjmuje się również, iż wyznacznikiem takim może być także renta socjalna przyznawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej. Przedmiotowa renta również uznawana jest za świadczenie umożliwiające zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, choć stanowi 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – patrz wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12). Ustalając niezbędne minimum dochodowe bierze się pod uwagę zwiększone wydatki osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, która z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Podkreśla się także, iż "... oceniając czy w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń nie można też abstrahować od tego, że świadczenie określone w tym przepisie organ może przyznać tylko "w drodze wyjątku", a więc w sytuacjach zupełnie szczególnych. Chodzi przede wszystkim o przypadki, gdy dana osoba znajduje się w sytuacji faktycznej i prawnej, która uniemożliwia jej zdobycie ani ubieganie się o podstawowe środki utrzymania" – patrz wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 150/10. Słusznie Prezes KRUS podkreślił, iż ocena sytuacji materialnej takiej osoby przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód, oceniany przez pryzmat udokumentowanych wydatków można określić jako niewystarczający, lecz z cała pewnością nie może być identyfikowany jako brak niezbędnych środków utrzymania. Błędnie przy tym strona skarżąca przyjmuje, iż Prezes KRUS powinien w niniejszej sprawie ustalić, czy małoletni K. K. ma własne środki utrzymania w oderwaniu od dochodu opiekuna prawnego. Dzieci w wieku szkolnym, jak syn wnioskodawczyni, własnymi dochodami nie dysponują, a więc ciężar ich utrzymania spoczywa na rodzicach. Odmienna interpretacji prowadziłaby do sytuacji, że dziecko pobierające naukę należało traktować jako takie, które z założenia nie ma niezbędnych środków utrzymania, co pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Reasumując, skoro w sytuacji strony skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 55 powołanej ustawy, jest to okoliczność eliminująca wnioskodawcę z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.