II SA/Wa 2545/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2019 r., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303, dalej jako: u.r.s.u.), odmówił E. S. przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Pojęcie niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nie jest zdefiniowane w powołanej ustawie. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia [...] marca 2019 r. wynosi 1.100 zł brutto, tj. 935,00 zł netto. W toku postępowania organ ustalił, że dochód strony, o którym mowa w art. 2 pkt 2 u.r.s.u., wynosi 1.359,85 zł netto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury netto. Organ uznał, że wykazany dochód może nie zaspakaja wszystkich potrzeb życiowych, jednak trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, a zatem, że strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Z tego względu Prezes ZUS stwierdził brak podstaw do przyznania żądanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zakwestionowała powyższą decyzję wskazując na brak podstaw prawnych dla przyjęcia i uznania kryterium dochodowego jakim posługuje się organ, tj. kwoty 935 zł netto z odniesieniem się do najniższej emerytury. Zwróciła uwagę, że ustawa w ogóle nie posługuje się pojęciem kryterium posiadanych środków na utrzymanie. Organ powinien samodzielnie, z odniesieniem do konkretnej strony, w każdej indywidualnej sprawie, ustalić w toku postępowania niezbędne koszty utrzymania. Podała, że zgodnie z art. 7 § 1 i § 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, żądane świadczenie ma wynosić nie więcej niż najniższa emerytura, a jeżeli strona otrzymuje emeryturę w kwocie niższej od najniższego świadczeniem uzupełniającym organ ma ją do tej wartości wyrównać. Skoro zatem skarżąca pobiera emeryturę w kwocie 566,85 zł to powinna otrzymać uzupełnienie do kwoty 1.100 zł. Podkreśliła, że organ ustalił jedynie kwestię dochodową zapominając, iż powinna ona być skorelowana z niezbędnymi kosztami utrzymania (żywność, mieszkanie ,zdrowie, a ponadto ubranie i czystość). Wskazała na trudną sytuację materialną, zaznaczając, że obecnie wynajmuje mieszkanie, za który opłaca czynsz w kwocie 1.000 zł i ponosi koszty związane z zakupem leków i żywności, które wynoszą kilkaset złotych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i wyrokiem z dnia 28 listopada 2019 r. (sygn. akt II SA/Wa 903/19) oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: P.p.s.a.). Rozpoznając sprawę wskutek wywiedzionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2020r. (sygn.. akt I OSK 527/20) uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał m.in. że brak podstaw do przyjęcia, by tylko z tytułu tego, że suma środków uzyskiwanych przez skarżącą, przewyższa o kilkaset złotych minimalną emeryturę, odmówić wnioskowanego świadczenia. Ponownie działając w sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2020r. odmówił przyznania E. S. dochodzonego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał ten sam motyw, na jaki powołał się przy pierwotnym rozpoznawaniu sprawy, a który został zakwestionowany przez Sąd kasacyjny. Podniósł bowiem, że dochód strony przewyższa kwotę najniższej emerytury. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła E. S. zarzucając jej: - naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 3 ust. 3 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym poprzez błędną jego wykładnia, w szczególności, że osiągane dochody skarżącej zapewniają niezbędne środki utrzymania w sytuacji gdy organ nie zbadał jakie są wydatki związane z utrzymaniem, co miało istotny jak nie kluczowy wpływ na wynik postępowania oraz posłużenie się kryterium dochodowym nie wynikającym z przepisów prawa, — naruszenie przepisów postępowania, a to w szczególności art. 6 i 7 oraz 10 KPA w związku z art. 77, 80 i 81 KPA, a to w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym poprzez naruszenie zasad tzw. uznania administracyjnego wobec nie przeprowadzenia postępowania celem ustalenia wysokości kosztów jakie strona ponosi na niezbędne utrzymanie i brak wyjaśnienia kryterium, niezbędnego utrzymania i zastosowanie kryterium nie opartego o przepis prawa, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. — naruszenie art 153 ppsa poprzez zignorowanie treści orzeczenia NSA w tej konkretnej sprawie tj. wyroku z dnia 29.04.2020r. w sprawie o sygn. akt I OSK 527/20 co sugeruje obstrukcyjne działania organu, narażające stronę na pozbawienie niezbędnych środków do życia przez okres prawie 2 lat. Mając powyższe zarzuty na względzie wniosła w trybie art. 145 § 1 ust. 1 lit a i c oraz art. 145a § 1 o uchylenie decyzji Prezesa ZUS oraz o wskazania temu organowi konieczności wydania decyzji o przyznaniu skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ odmówił ponownie zaskarżoną decyzją przyznania stronie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu organ podniósł ten sam co poprzednio i tylko jeden argument, że w ocenie organu strona nie spełnia warunku z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Tymczasem z treści wiążącego po myśli art. 153 ppsa ww. wyroku NSA wyraźnie wynika, że kryterium niezbędności środków utrzymania w żadnej mierze nie należy utożsamiać czy zrównywać ze wskaźnikiem najniższej emerytury. Sąd wyraźnie stwierdza, że jest to jedynie przesłanka pomocnicza do indywidualnej oceny danego przypadku. W piśmie procesowym z dnia 18 stycznia 2021r. skarżąca wskazała, że nie zna decyzji z [...] października 2020 r. i że jej nie otrzymała. Stanowisko to ponowiła w piśmie z [...] marca 2021r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Nadto wyjaśnił, ze nie może przedstawić dowodu doręczenia stronie decyzji z dnia [...] października 2020r, gdyż zgodnie z przepisami prawa tego typu decyzje doręcza się zwykłym listem, bez potwierdzenia odbioru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż narusza ona prawo. Na obecnym etapie postępowania, jego istota sprowadzała się do zrealizowania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku uchylającym rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w przepisie art.190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana , związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przywołanym we wstępie niniejszego uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020r. (sygn. akt I OSK 527/20) Sąd kasacyjny przesądził, że : "ustawodawca przewidział jedynie dwa wypadki kiedy uzupełniające świadczenie rodzicielskie nie przysługuje i nie podlega to ocenie. Nie otrzyma tego świadczenia osoba, która: jest tymczasowo aresztowana lub odbywa karę pozbawienia wolności (z wyłączeniem osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego) bądź ma prawo do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury (1100 zł). Każdy inny przypadek oceny wymaga. Niedookreślone pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" z art. 3 ust. 3 u.r.s.u. należy każdorazowo odnieść do okoliczności konkretnego przypadku, do sytuacji w jakiej znajduje się osoba starająca się o świadczenie. Istotne znaczenie przypisać należy koniecznym kosztom związanym z utrzymaniem, schronieniem, leczeniem, wielkością posiadanego majątku. Posłużenie się pojęciem niedookreślonym, a nie kryterium kwotowym miało właśnie na celu umożliwienie organom stosującym prawo indywidualizację decyzji w każdym rozpatrywanym przypadku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można wyprowadzić generalnej tezy, że orzecznictwo sądowoadministracyjne traktuje minimalną emeryturę jako bezwzględny wskaźnik, od którego zależy przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 137/08; wyrok z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1721/09). Świadczenie to ma znaczenie w tych sprawach jako swoiste kryterium odniesienia przy interpretacji pojęcia braku "niezbędnych środków utrzymania". Spełnia jedynie funkcję pomocniczą. W przedmiotowej sprawie skarżąca kasacyjnie, mimo przekroczenia wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę, otrzymywała co miesiąc świadczenie emerytalne poniżej kwoty najniższej emerytury, która w tamtym czasie wynosiła 1100 zł brutto. Miesięczne wynagrodzenie za wykonywaną pracę wynosiło 1125 zł brutto, co łącznie z otrzymywaną emeryturą stanowiło kwotę 1726 zł brutto na miesiąc. Suma uzyskiwanych środków z wynagrodzenia i świadczenia emerytalnego o kilkaset złotych przekraczała zatem wysokość emerytury minimalnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak podstaw, by z tego tylko tytułu odmówić wnioskowanego świadczenia, jak niesłusznie przyjął Prezes ZUS w zaakceptowanej przez kontrolowany Sąd decyzji. Zauważyć należy, że podjęcie pracy przez stronę wynikało z braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb, których wypracowana emerytura, stanowiąca w przybliżeniu połowę kwoty minimalnej, nie pokrywała. Przyjęte w badanej sprawie stanowisko prowadziłoby do tego, że osoba ubiegająca się o świadczenie, aby je uzyskać winna uprzednio zrezygnować z przynoszącego dochody zatrudnienia. Pozostawałoby to w sprzeczności z podstawowym celem regulacji ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, tj. przeciwdziałaniu ubóstwa, które niechybnie dotknęłoby stronę jeśli ograniczyłaby źródła miesięcznego dochodu do kwoty emerytury w wysokości znacznie poniżej minimalnego świadczenia emerytalnego. Pamiętać przy tej okazji należy, że ubóstwo to zjawisko społeczne polegające na braku dostatecznych środków materialnych do zaspokajania potrzeb życiowych jednostki lub rodziny, zależne od wielu czynników. Nie sposób więc z kwoty minimalnej emerytury czynić uniwersalnego odniesienia do każdego, indywidualnego przypadku. Przyjęta interpretacja niweczyłaby także założenie ustawodawcy, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające miało być uhonorowaniem osób, które z tytułu długoletniego zajmowania się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej co najmniej kwocie najniższej emerytury, nie zapewniając tym samym dostatecznych środków dla siebie po osiągnięciu wskazanego w ustawie wieku, które ustawa o emeryturach i rentach z FUS wiąże z nabyciem uprawnień do świadczenia emerytalnego. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na skutek wadliwie dokonanej interpretacji przepisów regulujących przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wydana została z przekroczeniem granic uznania". Pomimo tak jasno i klarownie przedstawionego przez Sąd kasacyjny sposobu rozumienia prawa, organ ponownie rozpoznając sprawę pominął całkowicie owe rozważania, co w świetle przywołanej normy art.190 p.p.s.a. stanowi naruszenie prawa w sposób istotny wpływający na rozstrzygnięcie. W związku z powyższym uchybieniem organu, ponownie rozpoznając sprawę będzie on zobowiązany zastosować się do argumentacji zaprezentowanej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020r. (I OSK 527/20) a następnie do sporządzenia szczegółowego (odpowiadającego wymogom art.107 K.p.a.) uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia. Na marginesie zauważyć należało, iż kwestia doręczenia stronie innego rozstrzygnięcia niż skarżone, pozostaje poza zakresem przedmiotowym niniejszej spraw. W tym stanie sprawy, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).