II SA/Wa 273/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi K. J. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchwałą z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Zarząd Dzielnicy [...], działając m.in. na podstawie § 35 ust. 1, § 4, § 32 ust. 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.), odmówił zakwalifikowania K. J. do udzielenia pomocy mieszkaniowej (§ 1 uchwały). W uzasadnieniu uchwały organ podniósł, że K. J. wraz z synem I. G. (ur. 2022 r.) wystąpiła z wnioskiem o pomoc mieszkaniową, podając, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Organ wyjaśnił, że jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego wnioskodawczyni od 1985 r. posiada zameldowanie na pobyt stały pod adresem ul. [...] w [...]. Tytuł prawny do lokalu posiada J. T. (dziadek wnioskodawczyni). Powierzchni użytkowa ww. lokalu wynosi 39,82 m2, mieszkalna 26,32 m2. Decyzją PINB z dnia [...] marca 2022 r. w celu wykonania zabezpieczeń budynku mieszkalnego przy ul. [...] zakazano jego użytkowania oraz nakazano wykwaterowanie do lokali zamiennych na czas nieoznaczony jego mieszkańców. Z kolei we wrześniu 2022 r. J. T. wystąpił z wnioskiem o zgodę na oddanie lokalu nr [...] przy ul. [...] do bezpłatnego używania na rzecz K. J.. W dniu [...] września 2022 r. pracownicy WZL przeprowadzili niezapowiedzianą wizję w lokalu, podczas której zastano w nim najemcę, który oświadczył, że K. J. wraz ze swoim synem "są" u swojej matki E. P., która zamieszkuje przy ul. [...]. W lokalu nie było jakichkolwiek rzeczy należących do K. J. oraz jej kilkumiesięcznego syna. W związku z tym Zarząd Dzielnicy [...] w dniu [...] października 2022 r. odmówił wyrażenia zgody J. T. na oddanie do bezpłatnego używania ww. lokalu na rzecz K. J. oraz jej syna. Następnie w dniu [...] kwietnia 2023 r. K. J. wraz z synem I. G. złożyła wniosek o pomoc mieszkaniową. Organ stwierdził, że przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia w tej sprawie, była okoliczność, że wnioskodawczyni pomimo posiadanego od 2005 r. zameldowania na pobyt stały nie zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...]. Nie posiada ona pisemnej zgody Miasta na zamieszkiwanie pod ww. adresem. J. T. w ramach realizacji decyzji PINB otrzymał natomiast skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu nr [...] przy ul. [...] na czas nieoznaczony. Lokal spełnia kryterium metrażowe w przypadku, gdyby jego najemca wystąpił do Urzędu o wyrażenie zgody na oddanie do bezpłatnego używania części ww. lokalu na rzecz K. J. i jej syna, bowiem kryterium metrażowe dla 3 osób wymagane w § 26 ust. 1 uchwały Nr XXIII/669/2019 będzie spełnione. K. J. wniosła na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności i zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; powoływanej dalej jako k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą na tym, że nie przesłuchano skarżących. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ nie wziął pod uwagę § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019, zgodnie z którym jeśli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1, czyli warunków dotyczących kryterium metrażowego. Skarżąca podkreśliła, że ma pod opieką małoletnie dzieci i konstytucyjnym obowiązkiem gminy, wynikającym wprost z art. 75 Konstytucji RP jest zapewnienie realizacji jej potrzeb mieszkaniowych, czego Zarząd Dzielnicy uporczywie odmawia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie niezależnie od podnoszonych w niej zarzutów. Jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd administracyjny, poddał zatem kontroli zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów. Na wstępie należy wyjaśnić, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), uchwała rady gminy. Przyznawanie pomocy mieszkaniowej w postaci zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego m.st. Warszawy zostało uregulowane w uchwale Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Zgodnie z § 4 tej uchwały, pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz warunki określone w § 7, z zastrzeżeniem § 8 i 9. W § 5 uchwały określono szczegółowo kryteria dochodowe, od których uzależnione jest prawo do uzyskania pomocy mieszkaniowej. Z kolei w § 7 uchwałodawca wskazał warunki mieszkaniowe, których spełnienie jest wymagane dla przyznania prawa do wnioskowanej pomocy. W § 8 i 9 określono wyjątki od określonych w§ 5 i § 7 zasad ogólnych. Rozpatrując wniosek strony o przyznanie pomocy mieszkaniowej organ jest zatem zobowiązany do ustalenia, czy w stosunku do wnioskodawcy wystąpiły wskazane w powyższych przepisach przesłanki pozytywne i negatywne, mające wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że postępowanie w sprawie zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepisy k.p.a. w takim postępowaniu znajdują odpowiednie zastosowanie (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 438/21 i orzecznictwo w nim przywołane, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W trakcie postępowania organy powinny zatem działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji RP, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2025/15). Obowiązkiem organu wydającego zaskarżoną uchwałę było zatem podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu indywidualnego i społecznego. Czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Z kolei efekt powyższych działań organu powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie powinno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2567/20). Zdaniem Sądu, organ w niniejszej sprawie nie wypełnił należycie powyższych obowiązków. Jak wynika z akt sprawy, i czego w istocie nie kwestionuje organ, skarżąca we wniosku z dnia [...] kwietnia 2023 r. zwróciła się do Zarządu Dzielnicy [...] o przyznanie jej pomocy mieszkaniowej na zasadach ogólnych (tj. na podstawie § 4 uchwały Nr XXIII/669/2019). Organ winien rozpoznać wniosek skarżącej z uwzględnieniem treści § 32 ust. 1 uchwały Nr XXIII/669/2019. Przepis ten stanowi, że wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej: 1) ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania wnioskodawcy z zastrzeżeniem ust. 9, 10 i 11; 2) dotychczasowy sposób korzystania przez wnioskodawcę z lokalu, a w szczególności przestrzeganie przez wnioskodawcę warunków określonych w umowie najmu oraz wywiązywanie się z obowiązków najemcy; 3) zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela; 4) posiadanie przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania innego tytułu prawnego do lokalu niż wymienione w § 9 ust. 1 pkt 1 umożliwiającego zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie; 5) rozporządzenie w okresie ostatnich 7 lat przed dniem złożenia wniosku lub przed dniem podjęcia uchwały, o której mowa w § 41 ust. 1, przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania, nieruchomością lub spółdzielczym prawem, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 1, które pozwoliłyby na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, w tym fakt dokonania przez te osoby zamiany tych tytułów prawnych na lokal kwalifikujący do ubiegania się o poprawę warunków zamieszkiwania w ramach mieszkaniowego zasobu; 6) warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Jak wynika z treści powyższego przepisu, okoliczności w nim wskazane winny zostać wzięte przez organ pod uwagę łącznie i przeanalizowane z punktu widzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy mieszkaniowej. Zdaniem Sądy, sama powoływana przez organ okoliczność, że skarżąca nie zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w dniu [...] września 2022 r., a więc ponad pół roku przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej, nie oznacza, że organ został pozbawiony możliwości dokonania szczegółowej oceny wszystkich przesłanek wskazywanych w § 32 ust. 1 uchwały, w tym w szczególności aktualnej (na dzień złożenia wniosku) sytuacji mieszkaniowej skarżącej. Tymczasem organ w istocie poprzestał na tym jednym ustaleniu, pomijając, że na podstawie § 32 ust. 1 uchwały jest zobowiązany do dokonania szczegółowej analizy uwzględniającej wszystkie wskazywane w tym przepisie okoliczności, nie zaś jedynie zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela. Organ nie uwzględnił także powoływanego przez siebie faktu, że decyzją PINB z dnia [...] marca 2022 r. w celu wykonania zabezpieczeń budynku mieszkalnego przy ul. [...] zakazano jego użytkowania oraz nakazano wykwaterowanie do lokali zamiennych na czas nieoznaczony jego mieszkańców. Organ nie ustalił, czy na dzień złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej zamieszkiwanie w lokalu przy ul. [...] było faktycznie możliwe. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie zawiera jakichkolwiek wyjaśnień organu co do zbadania kluczowych z punktu widzenia rozstrzygnięcia tej sprawy przesłanek, tj. kryterium dochodowego (§ 5 uchwały Nr XXIII/669/2019) oraz faktycznych warunków mieszkaniowych skarżącej (§ 7 ww. uchwały). Organ twierdzi, że skarżąca nie zamieszkuje wraz z dziadkiem w lokalu nr [...]przy ul. [...], jednak powołuje się w tym zakresie na wizję przeprowadzoną w lokalu ponad 7 miesięcy przed złożeniem przez skarżącą wniosku. Nie wyjaśnia również, czy warunki mieszkaniowe w miejscu faktycznego zamieszkania skarżącej uprawniają ją do uzyskania wnioskowanej pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa, biorąc pod uwagę, że od dnia podjęcia zaskarżonej uchwały do dnia wyrokowania upłynął już ponad jeden rok. Sąd zastosował zatem w tej sprawie art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r., poz. 1153), zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności uchwały organu gminy po upływie jednego roku od dnia jej podjęcia, jeżeli zaś nie stwierdzono nieważności uchwały z powodu upływu ww. terminu, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Sąd nie orzekał w zakresie zwrotu kosztów postępowania, bowiem skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, co oznacza, że skarżąca nie poniosła kosztów postępowania w rozumieniu art. 205 p.p.s.a.