II SA/Wa 3680/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, , Protokolant sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2022 r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z [...] września 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2021 r. odmawiającą przyznania H. G. świadczenia w drodze wyjątku. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że lekarz orzecznik orzeczeniem z [...].08.2021 r. ustalił że strona nie jest niezdolna do pracy. Stąd organ wskazał, że jest to okoliczność, która nie pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Organ podkreślił też, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, a przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9.10.2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.08.2001 r., sygnatura akt II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, że strona jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, zatem nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Dodatkowo wskazano, że z przedstawionej dokumentacji wynika, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni obecnie wynosi 4414,60 zł (wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia oraz alimenty wypłacane na syna). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie, który wynosi 2207,30 zł nie pozwala więc w ocenie organu stwierdzić, że strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Podkreślono w tym miejscu, iż pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2021 r. wynosi 1250,88 zł brutto (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura akt II SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważono, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.02.2017 r., sygnatura akt II SA/Wa 1625/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła H. G. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi błąd w ustaleniach faktycznych. W uzasadnieniu skargi strona uwypukliła materię wypadku jakiemu uległa, materię siedemnastu lat leczenia oraz wskazała, że stan zdrowia sprawia, iż jest niezdolna do pracy. Strona powołała się także na inne sprawy, jakie prowadziła przed organem, a które dotyczyły m.in. kwestii podwyższenia procentowego uszczerbku na zdrowiu czy renty chorobowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 504). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić wyraźnie należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż okolicznością niesporną było to, iż wnioskodawczyni nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, oraz to, że na dzień wydawania skarżonych niniejszą skargą rozstrzygnięć, nie była wobec niej orzeczona niezdolność do pracy i pracę zarobkową wykonywała. Powyższe świadczy więc o tym, że organ prawidłowo przyjął brak spełnienia przez wnioskodawczynię drugiej z ww. przesłanek z przepisu art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą niemożliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowanej całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. Orzeczenie lekarza orzecznika o niewystępowaniu niezdolności do pracy jest bowiem równoznaczne ze stwierdzeniem, ze badana osoba, jest formalnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Orzeczeniem lekarza orzecznika wydanym w dniu [...] sierpnia 2021 r. organ wydający skarżoną decyzję jak również Sąd rozpoznający sprawę był zaś związany i nie mógł czynić innych ustaleń w oderwaniu od realiów wynikających z tego orzeczenia. Tylko po stronie wnioskodawczyni występuje bowiem uprawnienie do zakwestionowania owego orzeczenia lekarskiego. Takie prawo nie przysługuje zaś z urzędu Sądowi. W tym miejscu należało też wyjaśnić stronie, że Sąd administracyjny nie ma prawnej możliwości weryfikacji poprawności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, bowiem ustawodawca nie wyposażył Sądu administracyjnego w stosowne instrumentarium procesowe w postaci np. możliwości powoływania biegłych sądowych. Niezależnie od powyższego nie sposób pominąć faktu, ze skarżąca nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, w świetle brzmienia omawianej ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz iż wykonuje pracę zarobkową. Powyższe okoliczności świadczą więc niezbicie o tym, ze skarżącej nie przysługuje uprawnienie do omawianego świadczenia. Fakt niespełnienia powyższej z przesłanek opisanych w art.83 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, eliminuje więc wnioskodawczynię z grona potencjalnych beneficjentów tego unormowania. Wskazać też należy, iż organ poprawnie ustalił stan faktyczny uznając, iż nie wyczerpuje on trzeciej, z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy, okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnienia wymaga to, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle w/przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącej przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe powoduje więc w konsekwencji zaistnienie kolejnej przeszkody w zastosowaniu wobec skarżącej dyspozycji art. 83 omawianej ustawy, i przyznania jej renty w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję tut. Sąd pragnie podkreślić, iż omawiany przepis prawa nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb". Stąd więc organ zasadnie, nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawczyni. Pominięcie owych obiektywnych przesłanek, prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady równego traktowania beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. Na marginesie podnieść należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna lub zdrowotna skarżącej uległa zmianie. Dodatkowo podniesienia wymagała też okoliczność, ze tut. Sąd może badać tylko skarżoną decyzję. Nie posiada więc możliwości zajmowania się innymi postępowaniami dotyczącymi strony (zwłaszcza postępowaniami podlegającymi kognicji Sądów powszechnych), w tym m.in. podnoszoną w skardze kwestią innych spraw toczonych przez stronę przez organem. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja jest poprawna, a organ nie dopuścił się zarzucanych w skardze naruszeń prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).