II SA/Wa 559/25
WyrokWSA w Warszawie2025-08-28
Skład orzekający: Sławomir Fularski, Danuta Kania, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci, zmarłego ojca, który nie spełnił wymaganego stażu ubezpieczeniowego, jest zasadna, gdy brak ten nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami niezależnymi od jego woli?Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku była zasadna, ponieważ zmarły ojciec małoletnich nie spełnił przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego nie był spowodowany zdarzeniami zewnętrznymi, obiektywnymi i niezależnymi od jego woli, które uniemożliwiłyby mu aktywność zawodową. Trudna sytuacja materialna dzieci nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym.Stan faktyczny
Małoletnie dzieci wystąpiły o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, który nie spełnił wymaganego stażu ubezpieczeniowego. Opiekun prawny argumentował, że ojciec dzieci zmarł po długiej chorobie, w międzyczasie podejmował prace dorywcze, a także przebywał w areszcie śledczym, co uniemożliwiło mu nabycie prawa do świadczenia. Organ rentowy odmówił przyznania renty, uznając, że nie zaistniały szczególne okoliczności usprawiedliwiające brakujący staż ubezpieczeniowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi małoletnich W. W. i I. W. reprezentowanych przez opiekuna prawnego K.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania małoletnim W.W. oraz I.W. (dalej: "Skarżący") renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2024 r. K.P. - opiekunka prawna małoletnich W.W. oraz I.W. - zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po ich zmarłym ojcu A.W..
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że matka Skarżących – E.W. porzuciła dzieci w 2019 r., a w maju 2023 r. zmarła. Dziećmi zajmował się ojciec, który w 2022 r. zachorował, a w 2024 r. zmarł. Obecnie dzieci pozostają w rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu [...] w [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich.
Podniosła również, że Skarżący nie pobierają renty po zmarłej matce. Ich sytuacja materialna jest trudna, z wiekiem rosną potrzeby związane z uczęszczaniem do szkół, dalszym rozwojem zainteresowań oraz opieką lekarską – I. wymaga stałej kontroli okulistycznej, ponieważ ma wadę wzroku. Renta rodzinna jest niezbędna dla poprawy warunków życia Skarżących oraz zapewnienia im godziwej przyszłości.
W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z dnia [...] września 2024 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując w uzasadnieniu, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności usprawiedliwiające brakujący do wymaganego, 5-letniego okresu, staż ubezpieczeniowy ojca małoletnich.
Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. pełnomocnik Skarżących wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że organ nie dokonał wystarczająco wnikliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Podkreślił, że w latach 2020 - 2021 ojciec małoletnich w praktyce sam się nimi zajmował, pracował doraźnie, a uzyskiwane dochody nie wystarczały na utrzymanie rodziny. Potrzeba sprawowania opieki nad dziećmi uniemożliwiała mu odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne. Okoliczności te, jak zaznaczył pełnomocnik, mają charakter szczególny w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Pełnomocnik podniósł również, że środki wypłacane z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (świadczenie na pokrycie utrzymania dziecka w niezawodowej rodzinie zastępczej) nie są wystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb małoletnich. Zaznaczył, że I. ma schorzenie kardiologiczne i wadę wzroku, co wymaga leczenia. W. natomiast pobiera korepetycje ze względu na słabe wyniki w nauce.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ powołał art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Zaznaczył, że w świetle omawianego przepisu tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Za szczególną okoliczność uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym, niezależnym od woli danej osoby, wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków.
Warunki określone w art. 83 ust. 1 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny po osoby zmarłej.
Następnie organ wskazał, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że w sprawie ojca małoletnich, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 43 lat, udokumentowano 4 lata, 10 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych (okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono tylko 1 rok, 8 miesięcy i 7 dni tych okresów (okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych).
Organ zaznaczył, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje krótki okres, usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Dalej organ wskazał, że w okresach: [...] lutego 2001 r. - [...] czerwca 2007 r., [...] lipca 2007 r. - [...] maja 2009 r., [...] czerwca 2009 r. - [...] marca 2018 r., [...] sierpnia 2018 r. - [...] października 2019 r. oraz [...] października 2020 r. - [...] marca 2022 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dzieci pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.
Z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała od dnia [...] czerwca 2022 r., tj. w wieku 43 lat), zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dzieci, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.
Odnosząc się do twierdzeń wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że ojciec dzieci podejmował prace dorywcze, organ wskazał, że wykonywanie zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia, jakkolwiek może być zrozumiałe ze względu na przymus ekonomiczny, jednak nie może być uznane za okoliczność szczególną, na której zaistnienie sam zainteresowany nie miał wpływu. Osoba, która decyduje się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podejmowanie zatrudnienia bez ubezpieczenia jest świadomym wyborem osoby zainteresowanej, a tym samym nie może być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Z kolei odnosząc się do argumentacji, iż przerwy w zatrudnieniu ojca dzieci spowodowane były również jego pobytem w areszcie śledczym, organ wskazał, że fakt przebywania w areszcie nie może być uznany za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń, skoro nie była to okoliczność niezależna od ojca dzieci, lecz wynikała ze świadomego naruszania prawa.
Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Skarżących, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium do przyznania tego świadczenia. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2025 r. K.P. wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku dla W.W. oraz I.W. oraz o ponowną analizę wszystkich dokumentów złożonych w toku postępowania administracyjnego, w tym zaświadczeń o dochodach.
W motywach skargi przedstawiła argumentację jak we wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku z dnia [...] czerwca 2024 r.
Podkreśliła, że małoletni nie mają żadnego majątku (środków finansowych, nieruchomości). Spadek po matce został odrzucony ze względu na pozostawione długi.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2025 r. pełnomocnik Skarżących podtrzymał stanowisko zawarte w skardze oraz wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Podniósł, że sytuacja Skarżących w aspekcie rodzinnym i materialnym oraz okoliczności dotyczące zmarłego ojca (pobyt w areszcie śledczym, choroba, niemożność podjęcia pracy ze względu na chorobę matki Skarżących) powinny być traktowane jako okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał również na trudną sytuację materialną Skarżących podkreślając, iż obecne dochody nie pozwalają na zabezpieczenie ich podstawowych potrzeb.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Prezes ZUS wniósł w odpowiedzi na skargę o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na co pełnomocnik Skarżących wyraził zgodę w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2025 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.
Rozpatrując skargę wedle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd uwzględnił przy tym stan faktyczny i prawny sprawy aktualny na datę wydania zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 133 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który musi ustalić istotne okoliczności faktyczne oraz poddać je należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 124 ww. ustawy).
Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej ustalił i rozważył wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz czy należycie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja, w ocenie Sądu, spełnia powyższe wymogi.
Wniosek z dnia [...] czerwca 2024 r. dotyczy przyznania małoletnim W.W. oraz I.W. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, a zatem organ prawidłowo wskazał, iż w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegało spełnienie warunków do uzyskania ww. świadczenia przez osobę zmarłą, a następnie przez członka rodziny osoby zmarłej. Trafnie również stwierdził, że brak wymaganego okresu ubezpieczenia zmarłego ojca małoletnich, warunkujący uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, nie był spowodowany zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność w rozumieniu ww. przepisu uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Co istotne, zaistnienie tego rodzaju zdarzenia bądź stanu winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3883/21; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20; publ. CBOSA).
Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 43 lat życia zmarłego ojca Skarżących udokumentowano 4 lata, 10 miesięcy i 22 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano zaledwie 1 rok, 8 miesięcy i 7 dni tych okresów (w tym 1 rok, 3 miesiące i 5 dni okresów składkowych oraz 5 miesięcy i 2 dni okresów nieskładkowych - okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 okresów składkowych).
W odnotowanych przez organ przerwach w ubezpieczeniu (w okresach: od [...] lutego 2001 r. do [...] czerwca 2007 r., od [...] lipca 2007 r. do [...] maja 2009 r., od [...] czerwca 2009 r. do [...] marca 2018 r., od [...] sierpnia 2018 r. do [...] października 2019 r. oraz od [...] października 2020 r. do [...] marca 2022 r.) wobec zmarłego ojca Skarżących nie była orzeczona całkowita, czy choćby częściowa, niezdolność do pracy. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2024 r. całkowita niezdolność do pracy zmarłego w dniu [...] lutego 2024 r. ojca Skarżących została ustalona przez lekarza orzecznika ZUS od dnia [...] czerwca 2022 r. (karta 19 akt administracyjnych).
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony, to zasadniczo na wnioskodawcy spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi on określone skutki prawne. Pełnomocnik Skarżących w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił takich okoliczności oraz dowodów na ich poparcie, z których wynikałoby, że wskazane powyżej przerwy w ubezpieczeniu, a w konsekwencji niewypracowanie przez zmarłego ojca wymaganego stażu ubezpieczeniowego, nastąpiło na skutek szczególnych okoliczności, niezależnych od jego woli - mających charakter obiektywny.
W świetle powyższego trafne jest stanowisko Prezesa ZUS, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności" z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z powodu których zmarły ojciec Skarżących nie nabył uprawnień do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach. Raz jeszcze należy podkreślić, że "okoliczności szczególne" to okoliczności od osoby ubezpieczonej niezależne, niezawinione i niemożliwe do przezwyciężenia, wykluczające jego aktywność zawodową. Takie okoliczności nie zostały w niniejszej sprawie wykazane, natomiast akcentowana przez opiekunkę prawną trudna sytuacja materialna Skarżących oraz ich aktualne potrzeby związane z edukacją i opieką medyczną nie należą do zakresu przedmiotowego tego pojęcia.
W toku postępowania administracyjnego podnoszono, że z racji na konieczność sprawowania opieki nad dziećmi (po rozwiązaniu związku małżeńskiego z matką dzieci), ojciec małoletnich podejmował prace doraźne. Nadto w okresie od maja 2021r. do lutego 2022 r. przebywał w areszcie śledczym.
Wskazać w związku z tym należy, że co do zasady opieka nad członkami rodziny stanowi życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniem się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi nie można zatem uznać za okoliczność niezależną od woli ubezpieczonego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20 (publ. CBOSA), argumentacja przyczyny braku aktywności zawodowej wyprowadzanej z konieczności sprawowania opieki nad (...) członkami rodziny nie pozwala na przyjęcie, że przywołane okoliczności mogły być uznane za mogące usprawiedliwić brak podjęcia pracy, a tym samym nabycia uprawnień do świadczenia (...) w trybie zwykłym.
Również podejmowanie zatrudnienia przez zmarłego ojca bez odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Należności wypłacane przez ZUS stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który osoba uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenia społeczne. Podejmowanie prac dorywczych, a w konsekwencji nieodprowadzanie składek, nie może być traktowane jako okoliczność usprawiedliwiająca nienabycie uprawnień do tego świadczenia (por. wyroki NSA z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt II SA/Wa 444/01 oraz z dnia 4 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/16; publ. CBOSA).
Podobnie fakt przebywania w areszcie śledczym nie może być kwalifikowany jako szczególna okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem okoliczność niezależna od ubezpieczonego, lecz wynika ze świadomego naruszania obowiązującego prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt OSK 1111/04, publ. j.w.). Tymczasem pojęcie "szczególnych okoliczności" winno być rozumiane jako okoliczności pozostające w ścisłym związku przyczynowo-czasowym z obiektywną niemożnością świadczenia pracy, skutkującą nieuzyskaniem prawa do świadczeń na zasadach ogólnych.
Z akt sprawy wynika również, że na przestrzeni ponad 20 lat (2000 - 2022) Skarżący był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (karta 56 akt administracyjnych). Jednakże sam fakt bezrobocia oraz uzyskanie statusu osoby bezrobotnej nie może być kwalifikowany jako "okoliczność szczególna", jeżeli ubezpieczony nie podejmował działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te kończyły się niepowodzeniem. W sprawie niniejszej nie zostały przedstawione dowody choćby pośrednio wskazujące, że ojciec dzieci realizował konkretne działania w celu podjęcia zatrudnienia.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób nie dostrzec trudnej sytuacji rodzinnej oraz materialnej Skarżących. Jedocześnie jednak zaznaczyć należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy czy niedostatku. Przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dzieciom jest zasadne. Tymczasem w niniejszej sprawie tego rodzaju zdarzenia nie zostały wykazane.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że organ nie dokonał wystarczająco wnikliwej analizy okoliczności faktycznych sprawy oraz nie uwzględnił sytuacji rodzinnej i materialnej małoletnich w kontekście art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Organ dokonał prawidłowej wykładni ww. przepisu, zwłaszcza pojęcia "szczególnych okoliczności", z powodu których zmarły ojciec małoletnich nie nabył uprawnienia do renty w trybie zwykłym. Organ ustalił również wszystkie istotne okoliczności sprawy, rozważył i prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, zaś podjęte rozstrzygnięcie należycie uzasadnił, czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło