II SA/Wa 851/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1734/20 oddalił skargę M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Na wniosek skarżącej zostało przyznane jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu adwokata M. M.. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1734/20 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał adwokatowi M. M. kwotę 180 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 41,40 zł, stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, łącznie 221,40 zł, na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Odpis postanowienia referendarza sądowego doręczono wyznaczonemu pełnomocnikowi z urzędu w dniu 27 sierpnia 2021 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy II SA/Wa 1734/20). Od powyższego orzeczenia pełnomocnik z urzędu nie wniósł sprzeciwu. W dniu [...] czerwca 2024 r., za pośrednictwem platformy e-PUAP, adwokat M. M. złożył, na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 270, art. 272 § 1 i 2, art. 50 § 1 w zw. z art. 276 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935); zwanej dalej p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1734/20 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zmianę przyznanej kwoty z 221,40 zł (180 zł netto + 41,40 zł tytułem podatku VAT) na 442,80 zł (360 zł netto + 82,80 zł tytułem podatku VAT) oraz zwrot kosztów postępowania wywołanego skargą o wznowienie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podstawę orzeczenia z dnia 5 sierpnia 2021 r. stanowił § 4 ust. 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu zostało podwyższone o podatek VAT w kwocie 23% na podstawie § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia. W ten sposób, jako podstawę wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu przyjęto kwotę 180 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, w oparciu o powyższe rozporządzenie. Pełnomocnik z urzędu podkreślił, że wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22, opublikowanym w dniu 4 marca 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 300), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w zakresie, w jakim określa ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdził, że zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Podniósł, że w uchwale z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, że przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny w danej sprawie (podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 1923/17; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt II FSK 1109/18; wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt II FSK 1086/18). Pełnomocnik zaznaczył, że w odniesieniu do możliwości wznowienia postępowania w sprawie prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej podstawę prawną żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do postępowania mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, czyli art. 272 § 2, art. 275, art. 276, art. 278-285 p.p.s.a. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06). W ocenie pełnomocnika, w związku z tym, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu, to derogacja trybunalska wynikająca z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia zastosowanie art. 272 § 1 p.p.s.a. i wznowienie postępowania w zakresie, w jakim zakończone zostało postanowieniem. Pełnomocnik wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, tj. orzeka o niekonstytucyjności wskazanych w nim przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w zakresie, w jakim określają opłaty, stanowiące koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Dlatego, po uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wysokość wynagrodzenia adwokata (opłaty) z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinna zostać ustalona na podstawie stawek wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że został zachowany trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie, o którym mowa w art. 272 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy, dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym dotyczy to zakończenia postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi, w rozumieniu art. 52 p.p.s.a., albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego. A zatem, powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160 - 165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) – por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06, z dnia 10 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1736/15, z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1738/15 oraz z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, str. 529; Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Wolters Kluwer, str.466. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 168/22, wskazał, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia, w trybie wznowienia postępowania, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania. W przedmiotowej sprawie adwokat M. M. domaga się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt 1734/20 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższe postanowienie nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Podkreślić należy, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2021 r. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie jest dopuszczalna i podlega odrzuceniu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.