III SA/Wa 1101/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za kwiecień 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca N. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że została powołana do realizacji inwestycji, która wskutek niekorzystnych zdarzeń nie została jednak zrealizowana, a Skarżąca poniosła stratę. Aktualnie jedynym składnikiem majątku jest niezabudowana nieruchomość obciążona hipoteką przymusową zwykłą oraz umowną kaucyjną, co powoduje, że sprzedaż tej nieruchomości jest obecnie niemożliwa. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. Stan rachunku bankowego określiła na –18,73 zł (stan na kwiecień br.). Podkreśliła, że nie uzyskuje dochodów, zaś jej zobowiązania wynoszą ponad 6.859.272 zł. Przedłożyła zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, zawiadomienie o zajęciu. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, a wspólnicy nie dysponują środkami na dopłaty. Przedstawiła wyciąg z księgi wieczystej, rachunek zysków i strat, bilans, deklaracje VAT. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak brak dochodów, niezrealizowanie inwestycji na rynku nieruchomości, niemożność sprzedaży nieruchomości obciążonej hipotekami, toczące się postępowanie egzekucyjne. Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których Skarżąca działalności zarobkowej nie prowadzi, a do których zaliczyła wstrzymanie – wskutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – inwestycji na rynku nieruchomości, do realizacji której została powołana (zakup nieruchomości i dalsza odsprzedaż wyodrębnionych z niej działek pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne). Okoliczność ta stanowi bowiem element ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zwłaszcza, że Skarżąca w dalszym ciągu dysponuje nieruchomością nabytą w celu realizacji wspomnianego przedsięwzięcia. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Uwzględniając powyższe nie można zaakceptować próby ochrony majątku Skarżącej kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Nie ma przy tym znaczenia, że posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami. Okoliczność ta – co wynika z treści skargi – była bowiem Skarżącej znana w chwili zakupu. Nie sposób też nie zauważyć, że Skarżąca była w stanie wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika z wyboru reprezentującego ją w niniejszym postępowaniu. Brak jest bowiem ewentualnego potwierdzenia, że działa on bez wynagrodzenia. Skoro zatem Skarżąca miała pełną możliwość przygotować się finansowo na poniesienie tego wydatku, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że zdolność tę utraciła w przypadku opłacenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 lutego 2015 r. (I FZ 40/15) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. też przywołane tam postanowienie). Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.