III SA/Wa 111/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 111/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Skarżąca"), pismem z dnia 14 grudnia 2017 r., wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżąca, złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z uwagi na trwałą niemożność uzyskania środków finansowych. Skarżąca wskazała, że jej stan majątkowy i kondycja finansowa były i są takie same, zarówno w momencie składania wniosku jak i od chwili gdy Skarżąca musiała się już liczyć z możliwością powstania obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 33.554 zł. Skarżąca oświadczyła, że efektywne aktywa Spółki nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w Kurowie (0.1494 ha) o wartości 63.294, obciążonej pięcioma hipotekami przymusowymi o łącznej wysokości 37.102.298,78 zł. Stan środków w kasie wynosi 0 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 17.375.171,68 zł, środki trwałe o wartości 63.294 zł oraz że poniosła stratę w wysokości 12.067.419,54 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń Skarżąca przedłożyła bilans i rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora za 2016 i 2017 r., deklaracje VAT-7K za trzeci i czwarty kwartał 2017 r., zeznanie CIT-8 za 2016 i 2017 r., wypowiedzenie umowy rachunku bankowego przez [...]. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 6 sierpnia 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, że efektywne aktywa Skarżącej nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych. Wierzytelności z rachunków bankowych [...] oraz [...] są zajęte przez ZUS, US oraz komorników co praktycznie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Wobec Skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Organ egzekucyjny [...] Urzędu Skarbowego W., pismem z dnia 15 października 2015 r., zwrócił się do wierzyciela, tj. Urzędu Skarbowego w W. o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Skarżąca podniosła, że w wykonaniu wezwania z dnia 4 kwietnia 2018 r. wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, a nieruchomość, której jest właścicielem obciążona jest hipotekami. Skarżąca nie posiada rachunków bankowych ani krajowych, ani też zagranicznych. Umowy rachunków bankowych krajowych zostały wypowiedziane przez banki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 33.554 zł. Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że w sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do twierdzenia, że sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ustaleń dotyczących sytuacji finansowej Skarżącej i oceny jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych dokonano w oparciu o oświadczenia samej Skarżącej (zawarte m.in. w formularzu PPF) i załączone dokumenty. Z nadesłanego zeznania CIT-8 wynika, że w 2017 r. Skarżąca uzyskała przychód 151.700,47 zł., a w 2016 r. przychód w kwocie 1.010.776,30 zł. Z przedstawionego bilansu wynika również, że Skarżąca posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 12.206,93 zł. Z przedstawionych deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżąca prowadzi działalność dokonując dostawy towarów i świadczenia usług w IV kwartale 2017 r. na kwotę 374.463 zł oraz nabycia towarów w IV kwartale 2017 r. na kwotę 329.285 zł. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu PPPr wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 17.375.171,68 zł, a wartość środków trwałych wyniosła 63.294 zł. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy w sposób rzetelny dokonał ustaleń potrzebnych do rozpoznania wniosku Skarżącej. Zasadnie też uznał, że powyższe wielkości w porównaniu z wysokością wymaganych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, nie pozwalają stwierdzić, że Skarżąca wykazała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Również fakt poniesienia straty nie może być powodem przyznania prawa pomocy. Dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Skarżąca natomiast w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 1.010.776,30 zł., a w 2017 r. przychód w kwocie 151.700,47 zł. W ocenie Sądu chybiony jest argument Skarżącej, że zaistniała trwała niemożność pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.