III SA/Wa 1117/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. sp. z o.o. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1117/17 w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1117/17, w ten sposób, że przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych). Skarżąca – F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. , w złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w szczególności od wpisu od skargi. Wyjaśniła, że ciąży na niej obowiązek zapłaty zaległości podatkowych, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.100 zł, wysokość straty za ostatni rok to 34915,82 zł, rachunki bankowe w [...] SA, [...], [...] Bank oraz [...] Bank zostały zajęte przez organy podatkowe, za pierwsze dwa miesiące 2017 r. poniosła stratę w wysokości 8198 zł. Do wniosku Skarżąca załączyła m.in., bilans z uwzględnieniem bufora oraz kserokopie wyciągów z rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca załączyła rachunek zysków i strat, deklaracje podatkowe, deklaracje VAT, rejestr VAT. Skarżąca, w piśmie z 25 kwietnia 2017 r., wskazała, że obsługa księgowa i koszty lokalu są regulowane ze środków w kasie firmy oraz, że Spółka nie zatrudnia pracowników i nie spłaca swoich zobowiązań, ponieważ nie jest w stanie prowadzić działalności operacyjnej. Spółka wskazał też, ze koszty obsługi prawnej nie są obecnie ponoszone. Zadeklarowała również gotowość do uczestniczenia w kosztach postępowania w wysokości 10 tys. zł, ale jeśli Sąd zobowiąże organ egzekucyjny do zwolnienia środków finansowych z zajętego rachunku bankowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1117/17 zwolnił Skarżącą od wpisu od skargi powyżej kwoty 25.000 zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że Skarżąca nie wykazała, by została pozbawiona możliwości wnioskowania o zwolnienie spod egzekucji lub zabezpieczenia części zajętego majątku/środków finansowych we wskazanej w części historycznej wielkości. Inicjatywa w tym względzie należy wyłącznie do Strony i nieuzasadnione jest oczekiwanie wykonania czynności należących do kompetencji Strony przez Sąd. Referendarz sądowy zauważył także, że Skarżąca w 2016 r. wypracowała przychód we wskazanej w nadesłanych dokumentach wysokości, zatem zadeklarowaną przez Skarżącą stratę należy traktować w kategorii kosztu (w szerokim rozumieniu) prowadzenia działalności gospodarczej. Do tej kategorii kosztu (szerokiej) należy zaliczyć również koszty sporów sądowych, w tym koszty wpisu w wysokości 52.056 zł i odnieść do obowiązku ich ponoszenia uwagi dotyczące pierwszeństwa zaspokajania ciężarów przez Stronę – poczynione powyżej. Referendarz wskazał na obowiązek Skarżącej zabezpieczania środków na poczet kosztów postępowania, jeżeli osiągała w trakcie tej działalności znaczący przychód. Podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, względnie skorzystanie z pożyczek. Od obowiązku tego nie zwalnia Skarżącej fakt, że spór w niniejszej sprawie dotyczył rzetelności faktur VAT wykorzystywanych w mechanizmie odliczania podatku naliczonego i zarzucanej fikcyjności transakcji dokonywanych przez podmioty widniejące na fakturach. Zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości powyżej 25.000 zł referendarz sadowy uzasadnił także krótkim czasem niezbędnym do zgromadzenia wskazanej kwoty wpisu oraz podjęcia działań tak w celu zwolnienia spod egzekucji, jak w celu skorzystania z zewnętrznych instrumentów finansowania. Skarżąca pismem z dnia 25 maja 2017 r. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wskazała, że kwota zwolnienia, z uwagi na sytuację finansową Spółki winna obejmować całość kosztów sądowych, bądź kwotę powyżej wysokości 10.000 zł, jak wnosiła Spółka. Ponownie podkreśliła, że w chwili obecnej nie posiada w chwili obecnej środków finansowych na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, nie uzyskuje dochodów i nie posiada majątku trwałego, ani zdolności kredytowej. Wyjaśniła, że wystąpiła również z wnioskiem do organu egzekucyjnego o zwolnienie środków spod zabezpieczenia, jednakże w jej ocenie pozytywne rozstrzygnięcie organu dla Spółki jest wątpliwe z uwagi na fakt, iż organ zwalniał już środki na rzecz Spółki na pokrycie zobowiązań podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd przyjął, że uiszczenie przez Spółkę wpisu na poziomie 10.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Jest to też kwota zwolnienia do wysokości której wnioskowała sama Skarżąca. Podkreślić należy, że Spółka w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Mimo, że nie dokonuje sprzedaży towarów, nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, ani nie podjęła kroków zmierzających do jej likwidacji. Z powyższego wynika więc, że Skarżąca, mimo trudności finansowych, zamierza kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą (....) osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14)". Zauważyć również należy, że w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Skarżąca nie podjęła więc wszystkich możliwych działań celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Niemniej jednak, co już było wskazane wyżej, z uwagi na aktualnie skomplikowaną sytuację majątkową i finansową Skarżącej, Sąd częściowo przychylił się do jej wniosku i uznał za zasadne zwolnienie Skarżącej od wpisu sądowego ponad kwotę 10.000 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 260, art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.