III SA/Wa 1176/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za styczeń, luty 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca H. K. wniosła na formularzu PPF, o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. Utrzymuje się z emerytury wynoszącej 2.009 zł (brutto) miesięcznie, która jest zajęta przez urząd skarbowy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Przedłożyła zeznania podatkowe, decyzję o waloryzacji emerytury, wyciągi bankowe, rachunki za energię i usługi internetowe oraz harmonogramy spłat pożyczek. Postanowieniem z 22 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżąca podniosła, że przedłożyła szereg dokumentów obrazujących jej trudną sytuację materialną. W szczególności zwróciła uwagę na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, która powoduje, że nie można brać pod uwagę dochodów i majątku męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona bowiem została jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z przepisu tego wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Sądu dokonanie jednoznacznych ustaleń co do ich wystąpienia w niniejszej sprawie nie jest możliwe. Za taką konkluzją przemawia to, że Skarżąca nie udokumentowała - kluczowych dla oceny jej kondycji finansowej - okoliczności związanych ze stanem majątkowym męża. Oświadczyła jedynie, że między nimi istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, co jest wystarczającym powodem, aby nie brać pod uwagę dochodów i majątku męża. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 23 października 2013 r. (sygn. akt II FZ 839/13) rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia co do zasady z obowiązku udzielenia informacji dotyczących sytuacji materialnej drugiego małżonka. Tym bardziej, że – jak podała Skarżąca – prowadzi ona z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez Skarżącą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro bowiem Skarżąca twierdzi, że nie może samodzielnie sfinansować swojego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to konieczne jest zbadanie, czy mogłaby to uczynić z pomocą męża. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Już tylko z tych względów argumentacja Skarżącej, jakoby nie można brać pod uwagę dochodów i majątku męża, nie może zostać uwzględniona. W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt nadesłania przez Skarżącą zeznań podatkowych, decyzji o waloryzacji emerytury, rachunków za energię i usługi internetowe, harmonogramów spłat pożyczek, czy wyciągów bankowych. Tym bardziej, że Sąd powziął wątpliwości co do zupełności tychże wyciągów. Otóż Skarżąca przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku [...]. Tymczasem z analizy przepływów na tym rachunku wynika, że w marcu 2014 r. zasiliła go wpłata opiewająca na kwotę 420 zł dokonana z rachunku bankowego, którego posiadaczem jest Skarżąca ([...]). Tytuł tej wpłaty oznaczono jako "wpłata własna". Historii tego rachunku Skarżąca jednak nie przedstawiła. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tej sytuacji postanowiono jak w sentencji.