III SA/Wa 1186/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2017 r. w zakresie o zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 i 2015 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – N. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że decyzją z 30 października 2015 r. orzeczono o zabezpieczaniu na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w wysokości 7.867.610 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 809.560 zł. Wobec orzeczonego zobowiązania zajęto rachunek bankowy spółki. Skarżąca nie posiada żadnych środków pieniężnych oraz aktywów, których spieniężenie mogłoby posłużyć do opłacenia skargi. Spółka oświadczyła, że wysokości jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych za ostatni rok bilansowy 0 zł, a strata według bilansu wyniosła – 2.208, 35 zł. W toku postępowania skarżąca złożyła wyjaśnienia, co do jej sytuacji finansowej oraz nadesłała: sprawozdanie finansowe za 2015 i 2016 r., zeznanie podatkowe za 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 10.000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca zarzuciła, iż argumentacja referendarza zawarta w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniła jej aktualnej sytuacji. Skarżąca wskazała, iż wyjątkowe okoliczności w sprawie - w takim zakresie w jakim nie zostały one w żadnej części uwzględnione przez Referendarza, istnieją, a dotyczą wszczęcia oraz prowadzenia wobec Skarżącej postępowania zabezpieczającego. W związku z takim postępowaniem Skarżąca wnosiła już o dołączenie do akt niniejszych akt postępowania prawomocnie zakończonego przed tutejszym sądem sprawa o sygn. III SA/Wa 1246/16 oraz o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w tych aktach na okoliczność obecnej sytuacji majątkowej Skarżącego. Skarżący podniosła, iż decyzją z dnia 30 października 2015 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. określił przybliżoną wysokość zobowiązania podatkowego Skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług oraz przybliżoną kwotę odsetek za zwłokę, liczonych od dnia upływu terminu płatności podatku za okresy II kwartał 2014 roku - należność główna 5.577.656 zł odsetki 587.717 zł, lipiec 2014 roku należność główna 2.289.954 zł odsetki 221.843 zł oraz orzekł o zabezpieczeniu na majątku skarżącej co oszacowanej powyżej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego. Powyższa decyzja stała się przy tym ostateczna oraz podlega egzekucji. W konsekwencji wszczęcie postępowania zabezpieczającego oraz jego kontynuowanie zmusiło Skarżącą do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Kwota zaś ustanowionego zabezpieczenia oraz okoliczność jej egzekwowania uniemożliwia podjęcie racjonalnych działań związanych z pozyskaniem finansowania, czy to od udziałowców, czy też od innych podmiotów - na komercyjnych zasadach. W ocenie Skarżącej każda przy tym ewentualnie pozyskana kwota - siłą rzeczy musiałaby wpłynąć na rachunek bankowy Skarżącego i będzie podlegała zajęciu na tymże rachunku bankowym w toku przywołanego powyżej postępowania zabezpieczającego. Wniosła o dołączenie do akt niniejszych akt postępowania III SA/Wa 1246/16 oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w tych aktach na okoliczność jej sytuacji majątkowej oraz wszczętego i prowadzonego postępowania zabezpieczającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. Jak wynika z oświadczeń i dokumentów nadesłanych przez Skarżącą w tym z zeznania podatkowego CIT-8 za 2016 r. wynika, że za ten rok spółka uzyskała przychód jedynie w wysokości 0,89 zł. Ponadto w dniu 30 października 2015 r. orzeczono o zabezpieczaniu na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego, które wraz z odsetkami wyniosło ponad 9 mln zł. Aktualnie, w związku z dokonanymi zajęciami, skarżąca nie posiada środków na rachunkach bankowych. Dnia 1 kwietnia 2016 r. spółka zawiesiła prowadzoną działalność gospodarcza. Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy, że w orzecznictwie wskazuje się również, iż brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. W odniesieniu do argumentacji Skarżącej, iż kwota ustanowionego zabezpieczenia oraz okoliczność jej egzekwowania uniemożliwia podjęcie racjonalnych działań związanych z pozyskaniem finansowania, czy to od udziałowców, czy też od innych podmiotów - na komercyjnych zasadach należy wskazać, iż brak jest przeszkód by wspólnicy Skarżącej pomimo zabezpieczenia środków na rachunkach bankowych Skarżącej dokonali wpłaty/wpłat bezpośrednio na rachunek sądu tytułem uiszczenia wpisu sądowego za Skarżącą. Sąd zgadza się z oceną referendarza, że Skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania poprzez uiszczenie wpisu na poziomie 10.000 zł. Sąd zwraca uwagę na fakt, że w 2014 r. spółka osiągała przychód w wysokości ponad 160 mln zł, a w 2015 r. ponad 260 ml zł. Za 2015 r. zysk wyniósł ponad 500 tyś zł. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi w zakresie "rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania" jest m.in. odliczenie podatku naliczonego na podstawie nierzetelnych faktur VAT. Z powyższych względów uznać należy, iż referendarz sądowy zasadnie przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 10.000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.