III SA/Wa 1187/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj i czerwiec 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. z siedzibą w S. (dalej "Skarżąca", "Spółka"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi działalność od 2014 r., jednak od kilku lat boryka się z poważnymi problemami finansowymi, które nasiliły się w ciągu ostatnich kilku miesięcy i praktycznie spowodowały całkowitą utratę płynności finansowej Spółki oraz niemożność wykonywania wszystkich wymagalnych zobowiązań. Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na wysoką konkurencyjność na rynku usług spedycyjnych, pogłębiające się z miesiąca na miesiąc obniżenie ilości wykonywanych usług, Spółka od kilku miesięcy nie radzi sobie z obsługą bieżących zobowiązań, priorytetowo wywiązując się z regulowania należności publicznoprawnych. Wobec powyższego Spółka złożyła do Sądu Rejonowego [...] W. wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 45.526,09 zł, zaś wartość środków trwałych 6.716,06 zł. Strata za ostatni rok wyniosła natomiast 227.108,54 zł. Skarżąca wskazała, że stan rachunków bankowych wynosi 0 zł. Spółka nie posiada ponadto żadnych kredytów, leasingów, zadłużeń, wierzytelności u innych podatników. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu okazały się niewystarczające dla oceny możliwości finansowych Spółki, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 października 2018 r. Skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2017 r. oraz wykaz środków trwałych. Jednocześnie wyjaśniła, że stan środków w kasie Spółki na dzień 22 października 2018 r. wynosi 200 zł. Z uwagi na brak środków finansowych na rachunku, bank zamknął wszystkie rachunki bankowe należące do Spółki. Skarżąca nie posiada żadnych wolnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Nadto, wspólnik Spółki także nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację finansową i rosnące zadłużenie z tytułu należności podatkowych wobec Skarbu Państwa, także złożył do właściwego Sądu wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację dłużnika. Skarżąca oświadczyła, że wniosek o ogłoszenie jej upadłości nie został jeszcze rozpoznany, a koszty prowadzonego postępowania będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy (tzw. success fee). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania spółki i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że twierdzenia Skarżącej zawarte w formularzu wniosku nie korespondują ze złożonymi dokumentami. Skarżąca utrzymuje, że od kilku lat boryka się z poważnymi problemami finansowymi, przy czym z rachunku zysków i strat wynika, że jedynie w 2017 r. Spółka wykazała stratę 227.108,54 zł, natomiast w 2016 r. Spółka osiągnęła zysk w wysokości 1.838.219,68 zł, przy czym przychód Spółki wyniósł 2.569.749,29 zł. Skarżąca utrzymuje ponadto, że Spółka od kilku miesięcy nie radzi sobie z obsługą bieżących zobowiązań priorytetowo wywiązując się z regulowania należności publicznoprawnych, przy czym z nadesłanego przez Skarżąca wniosku o ogłoszenie upadłości wynika, że Spółka nie posiada żadnych dłużników ze stosunków cywilnoprawnych, a jedynym wierzycielem Spółki jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. We wniosku tym wskazano ponadto, że z uwagi na najdalej idącą ostrożność związaną z utratą płynności finansowej, dłużnik zobligowany jest do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że Skarżąca oświadczyła, iż z uwagi na brak środków finansowych na rachunku, bank zamknął wszystkie rachunki bankowe należące do Spółki. Jednakże ze złożonych dokumentów wynika, że umowy rachunków bankowych zostały wypowiedziane przez posiadacza rachunków (a nie bank). Nie umknęło również uwadze referendarza sądowego, że umowy rachunków bankowych zostały wypowiedziane w dniu 22 października 2018 r., tj. po otrzymaniu przez Spółkę wezwania do nadesłania określonych dokumentów zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 października 2018 r. Z wypowiedzeń tych ponadto wynika, że saldo rachunków wraz z należnymi odsetkami ma zostać wypłacone w gotówce. Powyższe wskazuje, że Spółka w celu uniknięcia analizy przez referendarza sądowego przepływów finansowych Spółki, w dniu sporządzenia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wypowiedziała umowy o prowadzenie rachunków bankowych Spółki. W odniesieniu do powyższego referendarz sądowy zauważa, że to w interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem (referendarzem sądowym), który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (por. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r.. sygn. akt I OZ 179/12). Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Kolejną okolicznością przemawiającą za odmową przyznania Skarżącej prawa pomocy jest fakt, że w 2016 r. Skarżąca odnotowała zysk w wysokości 1.838.219,68 zł (przychód ponad 2,5 mln zł). Natomiast w 2017 r. przychód Spółki wyniósł co prawda jedynie 13.744,38 zł, a Spółka wykazała stratę w wysokości 227.108,54 zł, przy czym koszty Spółki wyniosły 201.198,92 zł (z czego usługi obce to 29.127,84 zł, wynagrodzenia 32.093,80 zł, a koszty finansowe 39.668,99 zł). Aktywa Spółki wynosiły natomiast 8.353.684,71 zł (bilans-aktywa zawarty w sprawozdaniu finansowym z 2017 r.). Odnotować również należy, że wysokość zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem niniejszego postępowania została Skarżącej określona już w październiku 2016 r., zatem Skarżąca w czasie, kiedy osiągnęła zysk ponad 1,8 mln złotych, doskonale wiedziała o toczącym się postępowaniu. Miała zatem możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć należy, że obowiązkiem Skarżącej jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu prowadzenia Spółki, niemniej Skarżąca nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji, gdy mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, mogła przygotować się na ich poniesienie. Zauważyć również należy, że Skarżąca liczy się z koniecznością poniesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak sama oświadczyła, koszty jego wynagrodzenia będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy. Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem kasacyjnym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.