III SA/Wa 1204/15

15 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2010r. postanawia: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. H. Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Skarżącej, jej wniosek uzasadniają następujące okoliczności: upadek kilku firm i brak zapłaty za wykonane prace, ugoda (cofnięcie wypowiedzenia kredytu) z [...] S.A. (co miesiąc 10.000 zł pod warunkiem egzekucji z hipoteki prywatnej), wypowiedzenie kredytu w [...] (nieskuteczna ugoda, egzekucja z kont i nieruchomości na kwotę ok. 1 mln zł), egzekucja komornicza na kwotę 139.060,50 zł, zajęcie rachunku przez komornika sądowego na kwotę 62.403,34 zł, niewypłacalność zleceniodawców, zwolnienie pracowników, a co za tym idzie brak możliwości utrzymania i brak nowych zleceń, choroba prezesa, nieprowadzenie aktywnej działalności gospodarczej, zaległości wobec ZUS. Spółka oświadczyła, że wysokości jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą – 929.580,66 zł. Stan konta na rachunkach bankowych spółki wynosi: w [...] – 33,38 zł, w [...] S.A. – 867.039,29 zł. W toku postępowania Skarżąca składała obszerne wyjaśnienia, co do jej sytuacji finansowej oraz złożyła: sprawozdanie finansowe za 2014 r. (wprowadzenie do sprawozdania finansowego, bilans, rachunek zysków i strat, dodatkowe informacje i objaśnienia), dokumenty potwierdzające prowadzone w stosunku od spółki postępowania egzekucyjne, deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych, informacje o posiadanych nieruchomościach, ich wartości, ustanowionych na nich hipotekach oraz prowadzonych w stosunku od nich licytacji. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnił ją od wpisu od skargi ponad kwotę 2000 zł. Pismem z dnia 1 września 2015 r. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że Sąd I instancji przyjął, iż inne zobowiązania strony nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi, z czym Spółka się nie zgodziła. Stwierdziła, że spełnianie tego warunku należy oceniać, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności każdej sprawy. Przyjęcie bowiem, że ponoszenie kosztów sądowych, nie mając wyprzedzających je innych zobowiązań strony - jest samo w sobie zobowiązaniem priorytetowym. Takie stanowisko, w opinii Spółki, prowadzi do konstatacji, że strona powinna popaść w zwłokę z uiszczaniem danin publicznoprawnych, regulowaniem zobowiązań zarówno w ramach stosunków cywilnoprawnych, jak i wynikających z prawa pracy, byle tylko ponieść koszty sądowe. Nie sposób zgodzić się z takim pojmowaniem roli kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że nie posiada w chwili obecnej wolnych środków na uiszczenie opłaty i zmuszona byłaby to poszukiwania oszczędności w wydatkach bądź zadłużenia się u kolejnych podmiotów, przychody w dniu dzisiejszym ledwo wystarczające do pokrywania podatku od posiadanej nieruchomości, która jest w tracie egzekucji komorniczej - licytacja. Ponadto Skarżąca wskazała również, że posiada kredyty które mają na celu inwestycje w Spółkę i wsparcie celem uniknięcia najgorszego tj. ogłoszenia upadłości. Wyjaśniła, iż podejmuje intensywne działania zmierzające do zwiększenia rentowności i obrotów przedsiębiorstwa które mogłyby nieść za sobą same korzyści - wzrost zatrudnienia, wpływów budżetowych, produktu krajowego, niemniej jednak na odbudowanie kondycji finansowej Spółki potrzeba czasu. Skarżąca wyjaśnił także, że poprzez kontrahentów popadła w spirale zadłużenia i teraz szuka rozwiązań i pomocy by uratować firmę i odzyskać płynność finansowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 18 sierpnia 2015 r. Jest ono traktowane - pod względem skutków prawnych - jako nieistniejące. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj., w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zaś jedynym wymaganym kosztem postępowania na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 17.561 zł. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie przyznanie Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Zauważyć należy, że z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej Spółki wynika, że w obecnej sytuacji nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości, bowiem aktualnie jej sytuacja finansowa jest trudna. W stosunku do Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne, Spółka nie posiada środków na rachunkach bankowych. Ze sprawozdania finansowego za 2014 r. wynika, że za ten okres spółka osiągnęła przychody w wysokości 174.373,72 zł. Z kolei koszty bilansowe wyniosły 1.103.954,38 zł (strata – 918.310,87 zł). Zauważyć ponadto należy, że obecnie przychody Spółki wynoszą jedynie ok. 2.000 zł miesięcznie (zob. deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015r., rachunek zysków i strat na koniec maja 2015 r.). Powyższe potwierdza więc, że Skarżąca ma trudności z płynnością finansową. Nie oznacza to jednak, w ocenie Sądu, że Spółka w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd uznał, że uiszczenie przez Spółkę wpisu na poziomie 2.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca prowadzi bowiem w dalszym ciągu działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje wprawdzie niewielkie, ale jednak stałe przychody. Z kolei strata z działalności za 2014 r. jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe, nie oznacza jednak realnego braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011r. sygn. akt II FZ 43/11, cbois.nsa.gov.pl). Wskazać należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych, pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim przychody z tytułu usług bądź towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy między przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W tym zakresie Sąd podziela dotychczasowe stanowisko wyrażane w orzecznictwie. Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie z 17 grudnia 2014 r I FZ 459/14, CBOSA). Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Spółka bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinna się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Sąd podkreśla również, że istnieje możliwość pozyskania przez Spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.) zwanej dalej "k.s.h". Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z tego też względu, zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podkreślił, że nie kwestionuje sytuacji majątkowej Skarżącej która jest trudna na co wskazuje wysokość zaległości podatkowych. Nie zmienia to jednak faktu, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Skarżąca zwróciła się do swoich wspólników o pomoc finansową konieczną do prowadzenia niniejszego postępowania. Ponadto, w ocenie Sądu, zwalnianie Skarżącej na obecnym etapie postępowania z całości kosztów jest przedwczesne. Skarżąca dochodzi na drodze sądowej należności od kontrahentów na kwotę przekraczającą 1,5 mln zł i być może postępowania sądowe w tym zakresie zakończą się dla Spółki pomyślnie. Co równie istotne, spółka w mimo trudności finansowych w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a jak wynika z przyjętego sprawozdania finansowego za 2014 r. Spółka nie widzi poważnych zagrożeń dla kontynuowania tej działalności przez co najmniej 12 miesięcy. Zgodnie natomiast z uchwałą zatwierdzającą sprawozdanie finansowe za 2014 r., jej wspólnicy postanowili pokryć stratę za 2014 r. zyskiem z lat następnych. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy zasługiwał na częściowe uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.