III SA/Wa 136/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 marca 2017 r. w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Skarżąca wskazała, że trudna sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie wydatków związanych z wpisem od skargi. Skarżąca obecnie nie posiada żadnych oszczędności, a według stanu na dzień 30 listopada 2016 r. poniosła stratę w wysokości 156.059,30 zł. Skarżąca wskazała też, że nie posiada nieruchomości oraz posiada ruchomości o znikomej wartości. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Skarżącej wynosi 5.000 zł. Skarżąca posiada środki trwałe o wartości 10.351,83 zł. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynikało również, że na rachunkach bankowych posiada kwotę 19,53 zł oraz debet w wysokości 812.548,77 zł. W kasie Skarżąca posiada gotówkę w wysokości 4.959,73 zł, zaś na rachunku bankowym Skarżącej zabezpieczono kwotę 4.892.355 zł. Skarżąca posiada otwarty limit kredytowy w banku [...] S.A. w wysokości 850.000 zł, który spłaca ze środków uzyskanych ze swojej bieżącej działalności. Następnie w wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała następujące dokumenty: wyciągi z rachunków bankowych, bilans oraz rachunek zysków i strat za lata: 2013, 2014 i 2015, spis wierzycieli oraz wysokość wierzytelności, deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do grudnia 2016 r. oraz zeznania podatkowe CIT-8 za 2014r. i 2015r. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy sytuacja finansowa Skarżącej wskazuje na to, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w żadnym zakresie. Skarżąca wniosła w sprzeciwie o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że na skutek pogorszenia się warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej faktycznie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz z dniem 9 stycznia 2017 r. wszczęła postępowanie upadłościowe, składając w Sądzie Rejonowym dla W. [...] Wydział Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika. Postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...] wskazany Sąd dokonał zabezpieczenia majątku dłużnika - Skarżącej, poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, który pismem z dnia 22 marca 2017 r. pouczył Skarżącą o zakazie podejmowania przez nią czynności przekraczających zwykły zarząd, do podjęcia których wymagana jest zgoda tymczasowego nadzorcy sądowego. Wedle zobowiązania nałożonego przez tego nadzorcę jego zgody wymaga podjęcie przez Skarżącą każdej czynności, z której wynika zobowiązanie przekraczające kwotę 1.000 zł. Skarżąca wskazała też, że dokonanie przez organ egzekucyjny zabezpieczenia jej rachunków bankowych doprowadziło do paraliżu prowadzonej działalności gospodarczej i rozwiązania umowy o pracę z zatrudnionym pracownikiem. W tej sytuacji zdaniem Skarżącej, podmiot który utracił płynność finansową i faktycznie nie funkcjonuje w obrocie gospodarczym, może na zasadzie wyjątku nie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżąca podkreśliła również końcowo, że jest zobowiązana do uiszczenia wpisów od skarg w trzech sprawach jakie toczą się przed tut. Sądem, zaś łączna wysokość zobowiązania z tego tytułu wynosi 40.925 zł. Skarżąca załączyła do sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego następujące dokumenty: bilans oraz rachunek zysków i strat za 2016 r., bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone według stanu na dzień 31 marca 2017 r., zeznanie CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za 2016r., deklaracje VAT-7 za miesiące styczeń, luty i marzec 2017 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...], pismo tymczasowego nadzorcy sądowego z dnia 22 marca 2017 r. oraz kopię rozwiązania umowy o pracę z dnia 28 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu sądowego od skargi wynosi w niniejszej sprawie 30.626 zł. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze znajdującego się w aktach sprawy zeznania podatkowego za 2015 r. CIT-8 wynika, że Skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 22.988.063,93 zł., a w 2014r. przychód w kwocie 18.190.134,1 zł. Ze sporządzonego natomiast na dzień 30 listopada 2016 r. rachunku zysków i strat wynika, że w 2016 r. Skarżąca uzyskała przychód w kwocie 14.014.396,48 zł. Z kolei z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i dokonuje dostaw towarów np. w grudniu 2016 r. na kwotę 2.581 zł oraz nabycia towarów i usług na kwotę 42.296 zł. Ponadto nadesłany wyciąg z rachunku bankowego w [...]wskazuje, że na rachunek Skarżącej wpływają znaczne kwoty przykładowo: 20 lutego 2017 r. 30.000 zł, 13 lutego 2017 r. 60.000 zł, 6 lutego 2017 r. 50.000 zł, 3 lutego 2017 r. 50.000 zł, 2 lutego 2017 r. 100.000 zł. Sąd podziela argumentację referendarza sądowego, iż poniesienie straty z działalności za ostatni rok obrotowy nie jest to okolicznością z powodu której należy przyznać Skarżącej prawo pomocy. To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, wręcz przeciwnie uzyskuje z tego tytułu przychody. Z przedstawionego zeznania podatkowego CIT – 8 wynika, że za 2015 r. Skarżąca uzyskała przychód w kwocie 22.988.063,93 zł i uzyskała dochód w kwocie 155.396,65 zł. Ze sporządzonego na 30 listopada 2016 r. rachunku zysków i strat wynika natomiast, że Skarżąca za niepełny 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 14.014.396,46 zł i poniosła stratę w kwocie 156.059,30 zł. Sąd zauważa, iż z dokumentów dołączonych przez Skarżącą do sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wynika, że Skarżąca pomimo wskazywanego przez siebie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, nadal prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych do sprzeciwu deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika bowiem, że Skarżąca wykazała w nich dostawę towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju: w styczniu 2017 r. na kwotę 8.182 zł, w lutym 2017 r. – 8.968 zł i w marcu 2017 r. – 2.580 zł, a także zakup towarów i usług: w styczniu 2017 r. na kwotę 17.006 zł oraz w marcu 2017 r. – 4.830 zł. Ponadto ze złożonego przez Skarżącą rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. wynika, że na dzień 31 marca 2017 r. posiadała ona aktywa trwałe o wartości 3.853,31 zł oraz aktywa obrotowe o wartości 43.334,79 zł, które obejmowały należności oraz inwestycje krótkoterminowe. Powyższe oznacza zatem, że Skarżąca nadal uzyskuje przychody z prowadzonej przez siebie działalności oraz ponosi koszty i wydatki związane z tą działalnością. Jednakże jak już wskazano powyżej, koszty sądowe związane z wniesioną przez Skarżącą w niniejszej sprawie skargą są jednym z wydatków związanych z prowadzoną przez Skarżącą działalnością gospodarczą i winny być pokrywane przez nią na równi z innymi wydatkami w ramach posiadanych środków. Sąd w odniesieniu do okoliczności podnoszonej przez Skarżącą, iż wszczęła postepowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku dłużnika zauważa, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 czerwca 2012 r., I GZ 96/12, z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia też automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki, nie stanowi argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FZ 2107/14, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t. j. Dz. U. z 2016 poz. 2171 ze zm., dalej powoływana jako ustawa) postępowanie uregulowane ustawą (postępowanie upadłościowe lub naprawcze) należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Wyrażona w tym przepisie zasada optymalizacji postępowania upadłościowego nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki dla zwolnienia skarżącej znajdującej się w stanie upadłości z kosztów postępowania sądowego. Co więcej stosownie do postanowień art. 343 ust. 1 ustawy, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Powyższa regulacja świadczy o tym, że ustawodawca nałożył na podmiot znajdujący się w stanie upadłości obowiązek bieżącego regulowania kosztów postępowania upadłościowego w tym kosztów związanych z postępowaniami sądowymi. W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Podniesiona w sprzeciwie okoliczność o wyznaczenia tymczasowego nadzorcy sądowego zdaniem Sądu również nie wskazuje na brak możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Powyższe w konsekwencji nie pozwala więc uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważa również w tym miejscu, że na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje też pogląd, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.