III SA/Wa 1457/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. Sp. z o.o. z/s w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 r. w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od czerwca do sierpnia 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie U. Sp. z o.o. z/s w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała na brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Podała, że przeciwko Spółce obecnie prowadzone są liczne postępowania podatkowe, skarbowe oraz postępowanie karne, w ramach którego majątek i wszelka dokumentacja Spółki zostały zabezpieczone. Spółka nie prowadzi aktualnie żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także żadnych zysków. Spółka nie jest także aktywnym płatnikiem podatku VAT. Wszystkie rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte i Spółka nie posiada żadnego innego majątku. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 500.000 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 950.634,20 zł. Strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 1.934.284,26 zł. Nadto, w piśmie z dnia 30 lipca 2018 r. pełnomocnik Skarżącej podał, że Spółka nie ma możliwości przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych ze względu na fakt zablokowania kont bankowych przez organy państwowe w trakcie toczących się postępowań karnych, skarbowych i innych. Pełnomocnik oświadczył, że Skarżąca generuje cały czas straty finansowe, ponieważ z uwagi na toczące się postępowanie oraz zablokowany dostęp do kont bankowych, uniemożliwiona jest dalsza działalność przedsiębiorstwa. Nadto wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Pełnomocnik oświadczył ponadto, że na podstawie porozumienia zarządu spółki oraz pełnomocnika, rozliczenie Spółki z pełnomocnikiem ma nastąpić na koniec roku kalendarzowego, na podstawie zestawienia godzin sporządzonego na dzień 31 grudnia 2018 r. Natomiast źródłem finansowa wynagrodzenia pełnomocnika ma być zwrot środków Spółki zatrzymanych w A. tytułem opłaty zapasowej. Do pisma pełnomocnik dołączył kserokopię bilansu oraz rachunku zysków i strat sporządzonych na koniec roku 2016 i 2017. Zarządzeniem z 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy zobowiązał Skarżącą do złożenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki, poprzez nadesłanie w terminie 7 dni pełnego sprawozdania finansowego za lata 2016-2017 (do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono jedynie bilans i rachunek zysków i strat), odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych składanych zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869 ze zm.) oraz wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie 6 miesięcy oraz w przypadku rachunków zamkniętych do nadesłania dokumentów potwierdzających zamknięcie tych rachunków. W piśmie z 20 sierpnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącej nadesłał kopie doręczonych mu przez Spółkę dokumentów dotyczących sprawozdania finansowego za lata 2016 i 2017 oraz kserokopie dwóch zgłoszeń aktualizujących. Jednocześnie poinformował, że nie jest możliwe przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie 6 miesięcy z powodu zablokowania dostępu do kont Spółki, także dostępu internetowego przez Prokuraturę Krajową. Postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznając, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Referendarz sądowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie Spółka powołuje się na okoliczność, że nie prowadzi aktualnie żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje również żadnych zysków. Natomiast wezwana do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych bądź dokumentów potwierdzających fakt zamknięcia rachunków, dokumentów tych nie nadesłała. Nadto, Spółka nie wykazała, że podejmuje działania w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. Jedynie lakonicznie wyjaśniła, że z uwagi na blokadę rachunków nie może prowadzić działalności, zaś wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Referendarz sądowy zwrócił ponadto uwagę, że Skarżąca zobowiązana do nadesłania odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych, Spółka ograniczyła się do nadesłania jedynie dwóch zgłoszeń aktualizacyjnych dot. zmiany adresu do korespondencji oraz adresów miejsc prowadzenia działalności. Spółka nie nadesłała jednak zgłoszenia identyfikacyjnego, który zawierałby dane dotyczące rachunków bankowych. Referendarz sądowy zauważył, że fakt blokady rachunków nie powoduje, że Skarżąca nie ma możliwości uzyskania wyciągów. Nadto, w przypadku blokady rachunku przez organ egzekucyjny, wnioskodawca za zgodą organu egzekucyjnego może dokonywać wypłat z zajętego rachunku bankowego. Odnośnie do sytuacji majątkowej Spółki referendarz sądowy zauważył, że Spółka uzyskała w 2016 r. przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w kwocie 1.674.477.902,27 zł, zaś w 2017 r. w wysokości 483.350,57 zł, przy czym koszty działalności operacyjnej w 2016 roku wyniosły 1.676.737.327,24 zł, a w 2017 roku wyniosły 2.425.325,85 zł. Natomiast strata netto Spółki w 2016 roku wyniosła 2.383.707,67 zł, zaś w 2017 roku 1.934.284,26 zł, co oznacza, że poniesiona strata nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności, tylko nadwyżką ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, środki trwałe w budowie o wartości [...] zł, oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych Spółki stanowiły kwotę [...] zł, co wynika z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2017 r. Referendarz sądowy ocenił, że Spółka dysponowała majątkiem, w tym środkami pieniężnymi, znacznie przewyższającym wysokość należnego wpisu sądowego od skargi. Dodał, że Spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe i wobec tego powinna koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła Skarżąca podnosząc, że obecna sytuacja finansowa Skarżącej jest bardzo trudna i nie rokuje poprawy. Zarząd przejął prowadzenie spraw Spółki w momencie, w którym jej działalność była już przedmiotem zainteresowania ABW, policji, urzędów skarbowych oraz urzędów kontroli skarbowej. Wszelka dokumentacja za okres objęty niniejszym postępowaniem została zabezpieczona, tak samo jak dostęp do rachunków bankowych czy komputerów. Skarżąca podała, że nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także żadnych zysków oraz nie jest aktywnym płatnikiem podatku VAT. Wszystkie rachunku bankowe Spółki zostały zablokowane i Spółka nie posiada do nich dostępu. Skarżąca podniosła, że spółka nie jest w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie, które wynosi 100.000 zł. Analiza sytuacji Skarżącej pod kątem przygotowania do poniesienia tak wysokiej opłaty została zdaniem Spółki błędnie przeprowadzona. W ocenie Skarżącej referendarz sądowy nie odniósł się wystarczająco do oceny informacji udzielonych przez Spółkę. Zdaniem Spółki stwierdzenie, że Spółka w 2016 r. osiągnęła przychód w wysokości 1,5 mld złotych, więc powinna się liczyć z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe jest nieprawidłowe, ponieważ w 2016 r. spółka nie musiała uiścić 100.000 zł na opłatę od skargi. Skarżąca dodała, że Spółka nieprowadząca działalności gospodarczej, ale będąca przedmiotem licznych postępowań karnych, karnoskarbowych i podatkowych, nie jest w stanie zgromadzić środków, aby opłacać wszystkie środki zaskarżenia w toczących się postępowaniach. Natomiast odmowa udzielenia Skarżącej prawa pomocy jest równoznaczna z uniemożliwieniem żądania kontroli zastosowanych wobec Spółki sankcji i wydanych w jej sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zwrócił uwagę, że Spółka nie przedstawiła wszystkich żądanych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych. Powoływanie się przez Skarżącą na niemożność przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych z uwagi na ich blokadę nie zasługuje na aprobatę. Spółka nie nadesłała żadnych dokumentów, które świadczyłyby o braku dostępu do rachunków bankowych i niemożności uzyskania wyciągów. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, w przypadku blokady rachunku przez organ egzekucyjny, wnioskodawca za zgodą organu egzekucyjnego może dokonywać wypłat z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego, o ile przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (vide: art. 7522 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm. oraz art.166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.). Zatem fakt zajęcia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do określonej wysokości nie oznacza niemożności korzystania z rachunku czy prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Natomiast w przypadku blokady rachunku przez prokuratora, tego rodzaju blokada jest jedynie czasowa i może zostać dokonana na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy, co wynika z art. 106a ust. 3a ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1876). Również z ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. 2018, poz. 723) wynika uprawnienie prokuratora do blady rachunku bankowego na czas oznaczony, nie dłuży niż 6 miesięcy (art. 86 ust. 9 powołanej ustawy). Należy również wskazać, że w przypadku blokady rachunków bankowych przez jakikolwiek organ, podmiot będący właścicielem rachunku bankowego ma możliwość uzyskania wyciągów z rachunków bankowych – czy to bezpośrednio w banku, czy też logując się do bankowości elektronicznej. W przypadku blokady rachunków bankowych właściciel rachunku ma jedynie ograniczoną możliwość dokonywania operacji na rachunku bankowym. Zdaniem Sądu, ocena sytuacji majątkowej Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych została dokonana przez referendarza sądowego prawidłowo. Zauważyć należy, że Spółka prowadziła działalność gospodarczą odnotowując znaczne przychody, które pozwalały na zgromadzenie odpowiednich środków na prowadzenie spraw sądowych. Spółka jako podmiot profesjonalny prowadzący działalność gospodarczą powinna była wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Z tego względu argumentacja zawarta w sprzeciwie dotycząca braku możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważa, że postępowanie kontrolne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte już w 2014 r., a decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego została wydana w dniu [...] czerwca 2017 r. Skarżąca mając zatem świadomość toczącego się od 2014 r. postępowania przez organ administracji mogła zgromadzić środki na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania tym bardziej, że w roku 2015 r. Spółka osiągnęła przychody netto ze sprzedaży w wysokości ponad 2,5 mld złotych, w 2016 ponad 1.6 mld złotych, natomiast w roku 2017 ponad 483.000 zł. Fakt, że w 2016 r. Skarżąca nie miała obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł nie oznacza, że Skarżąca nie mogła zabezpieczyć stosownych środków na ewentualne koszty postępowania i że ostatecznie ich nie zabezpieczyła. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13). Ponadto, jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania Spółki i spełnione przed innymi świadczeniami. Nie można bowiem uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Skarżąca w sprzeciwie podnosi, że Spółka nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, a powołując się na postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2014 r. sygn. akt II FZ 1130/14 wskazała, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Zdaniem Skarżącej analiza sytuacji Skarżącej pod kątem przygotowania do poniesienia tak wysokiej opłaty została błędnie przeprowadzona. Zdaniem Sądu, argumenty podniesione w sprzeciwie są chybione. Referendarz sądowy prawidłowo bowiem ocenił, że sytuacja majątkowa Spółki nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazał, że z samego tylko bilansu na dzień 31 grudnia 2017 r. wynika, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 950.634,20 zł, w tym budynki, lokale, prawa do lokali i obiekty inżynierii lądowej i wodnej o wartości [...] zł, urządzenia techniczne i maszyny o wartości 99.205,75 zł oraz środki transportu o wartości [...] zł. Spółka posiada również środki trwałe w budowie o wartości [...] zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych Spółki w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy zasadnie ocenił, że Spółka dysponując zatem znacznym majątkiem, w tym środkami pieniężnymi w wysokości ponad 245 mln złotych, ma możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Aby zatem zobrazować sytuację majątkową Skarżącej w stosunku do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść, Sąd wskazuje, że koszty na obecnym etapie postępowania wynoszące 100.000 zł, stanowią jedynie nieco ponad 0,04% środków pieniężnych zgromadzonych przez Skarżącą, przy czym Skarżąca oprócz środków pieniężnych dysponuje również innym majątkiem w postaci środków trwałych, czy też środków trwałych w budowie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że sformułowane przez Skarżącą żądanie uchylenia postanowienia referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zawarta w nim ocena dotycząca sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Skarżącej jest poprawna. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.