III SA/Wa 1580/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. Sp. z o.o. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z 17 sierpnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca 2010 r. do stycznia 2011 r. postanawia - zmienić postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2016 r. i przyznać D. Sp. z o.o. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – D. Sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na wydane wobec niej decyzje (w tym zabezpieczające) oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostanie wypłacone po zakończeniu trwających postępowań. Przedstawiła zeznanie podatkowe, sprawozdanie, rachunek zysków i strat, bilans, wyciągi bankowe, deklaracje VAT, stan aktualnych rozrachunków, umowę spółki komandytowej, tytuły wykonawcze, zawiadomienie o zajęciu. Postanowieniem z 17 sierpnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego z nadesłanych materiałów nie wynika by Skarżąca podjęła należytą aktywność w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w niniejszym postępowaniu. Przeciwnie, uzasadniając wniosek powołała się jedynie na fakt wydania decyzji podatkowych oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, Skarżąca nie wykazała, że nie jest możliwe zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika. W dniu 2 września 2016 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł pismo zatytułowane "zażaleniem", które zgodnie z jego treścią zostało potraktowane jako sprzeciw od postanowienia Starszego referendarza sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia przesłanki zastosowania zwolnienia częściowego, tj. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Skarżąca wniosek o przyznanie prawa pomocy udokumentowała w sposób wystarczający. Odnosząc się do kwestii dopłat pełnomocnik Skarżącej wskazał, że art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dokonania dopłat, o ile umowa spółki to przewiduje. Pełnomocnik powołał się również na wynikające z art. 45 Konstytucji RP prawo do sądu, które ma umożliwiać realizację praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków. Zdaniem pełnomocnika, z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez Skarżącą wynika bezspornie, że jej bieżąca sytuacja majątkowa i bytowa jest skomplikowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia Starszego referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, w szczególności w zakresie wykazania przez Spółkę braku środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – jeśli wnioskodawca wykaże brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przypomnieć także trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/05). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 14.701 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym następujące okoliczności: Spółka za cały 2015 r. uzyskał przychód jedynie w wysokości 22.421,50 zł (zgodnie z zeznaniem CIT-8), za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r. przychód Spółki wyniósł jedynie 892,63 zł (zgodnie ze sprawozdaniem), Skarżąca składa "0" deklaracje VAT-7 tzw. nie dokonuje sprzedaży opodatkowanej VAT, nie posiada środków na rachunkach bankowych, w stosunku do Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne. Okoliczności te referendarz sądowy pominął przy rozpoznawaniu wniosku. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżąca w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Spółkę wpisu na poziomie 2.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Mimo, że nie dokonuje sprzedaży towarów, nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, ani nie podjęła kroków zmierzających do jej likwidacji. Z powyższego wynika więc, że skarżąca, mimo trudności finansowych, zamierza kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą. Istotnym jest również, na co słusznie wskazywał referendarz sądowy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja pełnomocnika zawarta w sprzeciwie, że dopłata możliwa jest gdy umowa spółki tak stanowi. Zauważyć bowiem, należy, że umowa spółki zawsze może być zmieniona. Skarżąca nie podjęła więc wszystkich możliwych działań celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Niemniej jednak, co już było wskazane wyżej, z uwagi na aktualnie skomplikowaną sytuację majątkową i finansową Skarżącej, Sąd częściowo przychyli się do jej wniosku i uznał za zasadne zwolnienie Skarżącej od wpisu sądowego ponad kwotę 2.000 zł. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił postanowienie Starszego referendarza sądowego z 17 sierpnia 2016 r., co orzekł jak w sentencji.