III SA/Wa 1635/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. Sp. z o.o z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2011 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr, U. Sp. z o.o. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100.000 zł, ponieważ nie dysponuje taką kwotą pieniężną, ani w postaci gotówki, ani w postaci innych aktywów. Charakter prowadzonej przez Spółkę działalności nie wymagał od niej posiadania własnego zaplecza magazynowego, posiadania nieruchomości lub innych środków trwałych o znacznej wartości. Z tego też względu, poza wyposażeniem biura i środkami transportu, Spółka w ciągu kilkunastoletniej działalności nie zgromadziła żadnego wartościowego majątku trwałego. Jednocześnie w związku z działaniami podejmowanymi przez organy skarbowe i prokuraturę wykonywanie przez Spółkę działalności gospodarczej okazało się niemożliwe. Wynikało to przede wszystkim z faktu zablokowania rachunków bankowych Spółki i zajęcia znajdujących się na nich środków. W konsekwencji Spółka [...] lutego 2013 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Spółka nie ma również możliwości pozyskania środków finansowych w postaci kredytu czy pożyczki na rynku komercyjnym, ponieważ jej wiarygodność kredytowa jest znikoma. Spółka posiada aktualnie dwa rachunki bankowe. Saldo na obu rachunkach jest ujemne. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a majątek i środki finansowe 0 zł. Wartość środków trwałych wg bilansu za 2011 r. wynosiła 99.197,74 zł, obecnie 0 zł. Zysk za 2011 r. wyniósł 456.733,64 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano również, że w związku z działaniami organów kontroli skarbowej oraz prokuratury cześć dokumentacji za 2012 r. została zajęta przez te organy, wobec czego nie było możliwe sporządzenie bilansu za 2012 r. Do wniosku Spółka załączyła m.in. rachunek zysków i strat oraz bilans za 2011 r., korektę zeznania podatkowego za 2011 r., decyzję z [...] maja 2012 r. o zabezpieczeniu na majątku Spółki należności w podatku VAT na kwotę ponad 5 mln zł, deklaracje VAT-7D za II i III kwartał 2012 r., zawiadamiania o zajęciu rachunków bankowych na ponad 69 mln zł, zarządzenia zabezpieczenia wystawione przez organ podatkowy. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki wezwano Spółkę do: nadesłania zeznań podatkowych za 2012 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2012 r., lub w inny sposób udokumentowania wysokość przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych za ten rok, nadesłania informacji dodatkowej za 2012 r. - załącznik do sprawozdania finansowego, udokumentowania wysokości przychodów, dochodów i kosztów za ostatni miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej (np. kopia z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji sprzedaży i zakupów VAT) - działalność zawieszona [...] lutego 2013 r., nadesłania deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie trzy miesiące, wskazania źródeł finansowania wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika oraz wskazania do jakiej kwoty Spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi Spółka ponownie wskazała, że z uwagi na niekompletność dokumentacji (pozostaje ona w dyspozycji ABW) nie sporządziła bilansu, ani zeznania za 2012 r. W załączeniu przesłała deklaracje VAT-7D za IV kwartał 2012 r. oraz za I kwartał 2013 r. Wskazała, że ostatnie czynności podlegające opodatkowaniu miały miejsce w II kwartale 2012 r. Spółka wyjaśniła również, że ma podpisaną umowę o świadczenie usług doradztwa podatkowego ze [...], której pracownikami lub współpracownikami są ustanowieni w sprawie pełnomocnicy. Spółka nie zna zasad wynagradzania tych pełnomocników. Spółka na mocy zawartej umowy zobowiązana jest do zapłaty wynagrodzenia wyłącznie w przypadku pomyślnego zakończenia sporu z organami podatkowymi. Spółka oświadczyła również, że nie jest w stanie w jakiejkolwiek wysokości partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego. Do pisma załączyła ponadto wyciągi z rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rozpoznawanej sprawie Spółka nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji finansowej. Mimo wezwania, nie przedłożyła bowiem zeznań podatkowych za 2012 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2012 r., ani w inny sposób nie udokumentowała wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych za ten rok. Powyższe było o tyle istotne, że jak wynika chociażby z bilansu za 2011 r. oraz porównawczego rachunku zysków i strat za 2010 i 2011 r. Spółka prowadziła działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach. Za 2010 r. uzyskała przychód netto ze sprzedaży w wysokości ponad 260 mln zł, a za 2011 r. - w wysokości ponad 563 mln zł. Na koniec 2011 r. wartość środków trwałych Spółki wynosiła ok. 100.000 zł. Pożyczki udzielone przez Spółkę w tym roku wyniosły 820.000 zł. Inwestycje długoterminowe Spółki (w udziały lub akcje) w 2011 r. wynosiły 2.133.462,33 zł, a w inne papiery wartościowe 1.313.462,33 zł. W ocenie referendarza sądowego, brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności Spółki za 2012 r. uniemożliwia wszechstronną ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Porównanie sytuacji finansowej Spółki za 2011 r. z jej sytuacją finansową za 2012 r. było niezbędne do oceny, czy Spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Fakt, że aktualnie Spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów nie przesądza bowiem automatycznie o wypełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji Spółki, że brak sprawozdania finansowego i niezłożenie zeznań podatkowych za 2012 r. wynikał z braku pełnej dokumentacji, zabezpieczonej częściowo przez organy skarbowe i organu ścigania, zauważyć należy, że rzeczywiście, w przypadku zabezpieczenia dokumentacji przez policję, prokuraturę, czy też inne organy - sporządzenie wymaganych wezwaniem sprawozdań finansowych może być utrudnione. Jednak wskazać też należy, że zabezpieczenie dokumentacji księgowej nie jest przeszkodą niemożliwą do usunięcia dla wykonania wezwania w niniejszej sprawie, przy założeniu prowadzenia przez Spółkę dokumentacji finansowej zgodnej z wymogami określonymi w stosownych przepisach prawa. Zgodzić się bowiem należy z oceną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 95/08, w którym wskazano, że brak aktywności skarżącej Spółki w zakresie przedłożenia wymaganych sprawozdań finansowych nie może być usprawiedliwiony okolicznością, że sporządzenie niektórych dokumentów było utrudnione ze względu na nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawianych za wcześniejsze okresy czy ze względu na zajęcie dokumentacji przez policję. Z treści wskazanego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika bowiem jasno, że strona powinna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jeżeli chce uzyskać w tym zakresie prawo pomocy. Wykazanie, a więc udokumentowanie trudnej sytuacji majątkowej, nie może być z kolei zastąpione przez próbę wykazania tejże sytuacji. Ponadto, żadne okoliczności nie wskazują na to, że Spółka faktycznie powzięła wszelkie kroki do sporządzenia wymaganej dokumentacji. Z praktyki sądowej wynika bowiem, że nawet w przypadku zajęcia dokumentów przez organy ścigania, istnieje możliwość uzyskania odpisów z dokumentów. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 19 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 456/08, stając na stanowisku, że ani zajęcie dokumentacji przez Policję, ani nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawionych za poprzednie okresy, nie są przeszkodą nie do pokonania w sporządzeniu sprawozdania finansowego na podstawie bilansu otwarcia i bilansu zamknięcia roku podatkowego. Warto również zauważyć, że zgodnie z art. 52 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U z 2013 r., poz. 330), kierownik jednostki zapewnia sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego (w przypadku roku obrotowego pokrywającego się z rokiem kalendarzowym będzie to termin do 31 marca). Z kolei brak sporządzenia i przedstawienia sprawozdania finansowego pociąga za sobą konsekwencje w wielu dziedzinach prawa. Zdaniem referendarza sądowego, przedłożenie rachunku zysków i strat, bilansu oraz dodatkowych informacji składających się na sprawozdanie finansowe jest niezbędnym warunkiem analizy wartości posiadanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarcza majątku, zasobów finansowych i – co za tym idzie – możliwości uiszczenia wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, wyniki analizy nadesłanych przez Spółkę dokumentów (tj. wskazujących na prowadzenie egzekucji, zabezpieczenia, odzwierciedlających stan rachunków bankowych) nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z danymi wynikającymi ze sprawozdania finansowego, ponieważ to ze sprawozdania finansowego wynika sytuacja finansowa i majątkowa danego podmiotu gospodarczego. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 5 września 2006 r., sygn. akt I FZ 336/06 "ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego (...)". Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 621/06 podnosząc, że wobec braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana. W związku z powyższym zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych Skarżącej, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że sytuacja finansowa Spółki uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 §2 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.