III SA/Wa 2021/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – M.D. – wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. W skardze Skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2016 r. Skarżąca nadesłała wypełniony formularz PPF a także informacje, z których wynikało, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Podała, iż utrzymuje się ze skromnego dochodu wynoszącego 1.450 zł netto. Niewielki dochód w postaci renty w wysokości 600 zł uzyskuje matka Skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka jest osobą schorowaną wymagającą leków i opieki. Skarżąca podkreśliła, że prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, która jednakże nie przynosi dochodów. Powołała się przy tym na trwającą od ponad 2 lat kontrolę podatkową oraz straty finansowe poniesione w związku z koniecznością regulowania zobowiązań, co zmusiło ją do posiłkowania się kredytami. Do majątku Skarżąca zaliczyła dom, mieszkanie, nieruchomość rolną oraz samochód. Wśród wydatków wymieniła raty kredytów (2.600 zł), raty leasingowe (4.800 zł), czynsze (1.200 zł), media (900 zł). Matka Skarżącej ponosi natomiast koszty leków (350 zł), rehabilitacji (150 zł) oraz spłaty kredytów (zajęcie komornicze na kwotę 70.000 zł). Skarżąca wskazała, iż w 2016 r. osiągnęła z działalności gospodarczej jedynie 3.520 zł. W związku z tym podjęła pracę etatową. Rachunek bankowy Skarżącej jest zajęty, zaś matka Skarżącej rachunku nie posiada. Wyjaśniła, że nieruchomości są obciążone kredytami, nie przynoszą dochodów i zostały wystawione do sprzedaży w celu spłaty kredytów. Skarżąca przedstawiła księgę przychodów i rozchodów, formularze obliczeniowe zaliczki na podatek dochodowy, deklaracje VAT, zaświadczenie o zarobkach, zeznanie podatkowe, przekaz pocztowy, informację o wysokości czynszu, dokumenty dotyczące kredytów, zawiadomienia o zajęciu. Wyjaśniła, że pełnomocnik zgodził się wnieść skargę w ramach wynagrodzenia uiszczonego w latach poprzednich. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 października 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzając, że przedstawione przez Skarżącą informacje na temat jej sytuacji majątkowej wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Skarżąca pismem z dnia 17 listopada 2016 r. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd oraz przyznanie pomocy (zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika) zgodnie ze złożonym wnioskiem. Skarżąca dodała, że podtrzymuje uzasadnienie zawarte w dotychczas złożonych pismach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) obejmującym zwolnienie od opłat sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku strony składanym na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, albo budzi wątpliwości, strona obowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić lub poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu przedstawione przez Skarżącą informacje wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich bowiem, że Skarżąca uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy w kwocie 1.430,44 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą. Z działalności tej osiągnęła w 2015 r. przychód w wysokości 479.793,85 zł (dochód 23.299,09 zł), a za okres od stycznia do czerwca 2016 r. przychód ten wyniósł 65.721,88 zł. Jak słusznie podkreślił referendarz sądowy to właśnie kategoria przychodu, a nie dochodu, jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej – tak jak Skarżąca - działalność gospodarczą. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). W przypadku Skarżącej koszty te stanowią m.in. raty leasingowe za samochody oraz sprzęt geodezyjny (łączna miesięczna kwota tych rat to ponad 20.000 zł). Podkreślenia wymaga również to, że Skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie 4.500 zł, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi. W orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania tego postępowania na Skarb Państwa, a w rezultacie na innych współobywateli (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Dodatkowo wskazać należy, na co również zwrócił uwagę referendarz sądowy, że Skarżąca nie wykonała z należytą starannością wezwań do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. Skarżąca nie uczyniła również tego wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca nie udokumentowała (poza jednym wyjątkiem dotyczącym wysokości czynszu za lokal położony przy ul. [...] w L. ) bieżących wydatków ponoszonych m. in. z tytułu czynszów i opłat za media. Nie przesłała też wyciągów ze swojego rachunku bankowego. Z tego też względu skonstatować należy, iż Skarżącej prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżąca nie wykazała bowiem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.