III SA/Wa 2021/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca M.D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Podała, iż utrzymuje się ze skromnego dochodu wynoszącego 1.450 zł netto. Niewielki dochód w postaci renty w wysokości 600 zł uzyskuje matka Skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka jest osobą schorowaną wymagającą leków i opieki. Skarżąca podkreśliła, że prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, która jednakże nie przynosi dochodów. Powołała się przy tym na trwającą od ponad 2 lat kontrolę podatkową oraz straty finansowe poniesione w związku z koniecznością regulowania zobowiązań, co zmusiło ją do posiłkowania się kredytami. Do majątku Skarżąca zaliczyła dom, mieszkanie, nieruchomość rolną oraz samochód. Wśród wydatków wymieniła raty kredytów (2.600 zł), raty leasingowe (4.800 zł), czynsze (1.200 zł), media (900 zł). Matka Skarżącej ponosi natomiast koszty leków (350 zł), rehabilitacji (150 zł) oraz spłaty kredytów (zajęcie komornicze na kwotę 70.000 zł). Skarżąca wskazała, iż w 2016 r. osiągnęła z działalności gospodarczej jedynie 3.520 zł. W związku z tym podjęła pracę etatową. Rachunek bankowy Skarżącej jest zajęty, zaś matka rachunku nie posiada. Wyjaśniła, że nieruchomości są obciążone kredytami, nie przynoszą dochodów i zostały wystawione do sprzedaży w celu spłaty kredytów. Skarżąca przedstawiła księgę przychodów i rozchodów, formularze obliczeniowe zaliczki na podatek dochodowy, deklaracje VAT, zaświadczenie o zarobkach, zeznanie podatkowe, przekaz pocztowy, informację o wysokości czynszu, dokumenty dotyczące kredytów, zawiadomienia o zajęciu. Wyjaśniła, że pełnomocnik zgodził się wnieść skargę w ramach wynagrodzenia uiszczonego w latach poprzednich. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano pogląd o wyjątkowym charakterze tej instytucji, w przypadku której mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie tym wskazuje się także, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując to prawo, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem wspomnianej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (zob. postanowienia NSA z: 14 lutego 2014 r., II FZ 1609/13; 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając jej wniosek z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Przedstawione dokumenty wykluczają bowiem Skarżącą z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że uzyskuje ona stały dochód ze stosunku pracy w kwocie 1.430,44 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą. Z działalności tej osiągnęła w 2015 r. przychód w wysokości 479.793,85 zł (dochód 23.299,09 zł), a za okres od stycznia do czerwca 2016 r. przychód ten wyniósł 65.721,88 zł. To właśnie kategoria przychodu, a nie dochodu (rozumianego jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania), jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej – tak jak Skarżąca - działalność gospodarczą. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). W przypadku Skarżącej koszty te stanowią m.in. raty leasingowe za samochody oraz sprzęt geodezyjny (łączna miesięczna kwota tych rat to ponad 20.000 zł). Nie sposób też nie zauważyć, że Skarżąca spłaca swoje zobowiązania kredytowe, co oznacza, iż dysponuje środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe. Łączna suma rat kredytów wynosi ponad 4.500 zł. Tymczasem w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania tego postępowania na Skarb Państwa, a w rezultacie na innych współobywateli (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Również fakt bycia właścicielem nieruchomości w postaci domu, mieszkania, nieruchomości rolnej wyklucza możliwość przyjęcia, że wniosek Skarżącej zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Majątek ten może bowiem przynosić potencjalne pożytki (najem, dzierżawa). Nie można również tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nie wykonała z należytą starannością wezwań referendarza sądowego. Nie udokumentowała (poza jednym wyjątkiem dotyczącym wysokości czynszu za lokal położony przy ul. [...] w L. ) bieżących wydatków ponoszonych m. in. z tytułu czynszów i opłat za media. Nie przesłała też wyciągów ze swojego rachunku bankowego. Na koniec wskazać należy, że referendarzowi sądowemu znany jest fakt przyznania Skarżącej prawa pomocy w sprawie III SA/Wa 1489/16 (postanowienie z 28 sierpnia 2016 r.). W żadnym jednak razie nie może to skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącej. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz sądowy rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał w oparciu o stanowisko wyrażone bądź to w innej sprawie tej samej osoby, bądź to na wcześniejszym etapie postępowania. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., II FZ 1031/12). Przyznanie Skarżącej prawa pomocy w innej sprawie. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza złożonych oświadczeń i dokumentów, dokonana przy poszanowaniu zasady racjonalnego myślenia i wymogów doświadczenia życiowego. Referendarz sądowy wskazał powyżej przyczyny, dla których analiza przedłożonych w niniejszej sprawie dokumentów doprowadziła go do przekonania, że wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.