III SA/Wa 2059/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2010 r. po rozpoznaniu wniosku "E." Spółka Cywilna E. T., K. C. o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "E." spółka cywilna na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uzupełnienia pouczenia w decyzji p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie E. spółka cywilna, założona przez wspólników K. C. i E. T. (dalej jako spółka, strona, skarżąca), wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr z 22 września 2010 r., zwróciła się o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazała, że zamierza złożyć skargę kasacyjną do NSA na wyrok Sądu I instancji z 18 czerwca 2010 r., do czego jest wymagany przymus pomocy profesjonalisty. Strona wskazała, że w wyniku przedłużających się działań kontrolnych organów podatkowych, została pozbawiona środków finansowych. Spółka powołała się na to, że instytucja prawa pomocy uregulowana w u.p.p.s.a., jest wyrazem zasad z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Strona poinformowała, ze posiada 417 zł, na rachunku bankowym 217 zł i jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bez swojej winy. Nie posiada żadnych innych środków, jak też nie osiąga dochodów. Zdaniem strony, działania organów podatkowych uniemożliwiły jej zgromadzenie pieniędzy na potrzeby postępowań sądowych. Strona, z przyczyn od siebie niezależnych, nie może prowadzić działalności gospodarczej. Zdaniem spółki, poniesienie wynagrodzenia doradcy podatkowego jest związane z bieżącą działalnością spółki z bieżącymi dochodami spółki, których strona nie osiąga. Referendarz sądowy, pismem z 28 września 2010 r., wezwał skarżącą o nadesłanie dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej spółki. Wezwanie dotyczyło, między innymi,: odpisów zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata prowadzenia działalności, odpisów faktur VAT za ostatnie 6 miesięcy p r o w a d z e n i a działalności, odpisów wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy p r o w a d z e n i a działalności gospodarczej, dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań (data, wysokość, sposób płatności, bank za pośrednictwem którego nastąpiło rozliczenie, względnie zestawienie kserokopii przekazów lub pokwitowań). Nadto referendarz sądowy wezwał o nadesłanie sprawozdania finansowego, w tym bilansu, rachunku zysków i strat, ewidencji środków trwałych wraz z określeniem wartości rzeczywistej składników majątku, rachunku przepływów pieniężnych. Strona, w odpowiedzi na wezwanie, wskazała, że w innych sprawach przed WSA w Warszawie zostało jej przyznane prawo pomocy. Nadto, w ostatnim roku nie dokonywała żadnych transakcji, w związku z czym nie jest w stanie przesłać ani zestawień tych transakcji, ani faktur VAT. Podobnie, w ciągu dwóch ostatnich lat prowadzenia działalności, strona nie składała zeznań podatkowych. Nie posiada ani zobowiązań, ani należności względem osób trzecich. Koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem strona pokrywa z pozostałości kapitału zakładowego oraz ze zwrotu opłat i kosztów sądowych. Korespondencję natomiast doręcza – osobiście. Strona poinformowała, że za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności strona nie sporządzała sprawozdań finansowych, w tym bilansu, rachunku zysków i strat , ewidencji środków trwałych , rachunku przepływów pieniężnych – itp. Strona załączyła wyciąg z rachunku bankowego i kserokopie decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności wspólników spółki. Nadto strona pouczyła o tym, ze strona posterowania o prawo pomocy jest spółka cywilna. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, czy stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na mocy art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca wniosła, co zostało wskazane w komparycji, o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Kwestie związane z charakterem umowy spółki cywilnej, wyodrębnieniem majątkowym, odpowiedzialnością wspólników za czynności podejmowane w ramach spółki i in są uregulowane w art. 860 i n kodeksu cywilnego. W szczególności, wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie, co oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od każdego wspólnika z osobna, od kilku z nich bądź od wszystkich wspólników łącznie, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych. Referendarz sądowy wskazuje przy tym, że wspólnicy odpowiadają przy tym bez ograniczeń, za całość zobowiązań spółki, zarówno całym majątkiem wspólnym. Każdy ze wspólników odpowiada swoim majątkiem indywidualnym, nieobjętym wspólnością. Uwaga ta odnosi się także do zobowiązań z tytułu należności względem pełnomocnika i ma zastosowanie do oceny zdolności ponoszenia kosztów przez skarżącą. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 p.p.s.a. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano, wzywając skarżącą, pismem z 28 września 2010 r., do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w szczególności nadesłania dokumentów, z których może wynikać przepływ posiadanych przez stronę środków finansowych oraz deklaracji podatkowych. Referendarz sądowy odnotowuje, że skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku przedstawienie dokumentów, przez co uniemożliwiła rzetelną analizę jej zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów z okresu, o który zwrócił się referendarz sadowy, tj. za okres sześciu ostatnich miesięcy, względnie dwóch lat – p r o w a d z e n i a działalności. Uwaga ta dotyczy także wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ dotyczą one 2010 r, czyli okresu – jeśli dać wiarę deklaracjom skarżącej i załączonym kserokopiom decyzji o wykreśleniu działalno9ści - w którym spółka nie prowadziła działalności. Referendarz sądowy wskazuje, że strona, pomimo wezwania, nie przekazała podstawowych informacji z zakresu rachunkowości, które powinna posiadać (art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 45 n. ustawy o rachunkowości - Dz.U. z 2009 Nr 152, poz 1223). Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że zgodnie z art. 45 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Obowiązek złożenia sprawozdania finansowego we wskazanym terminie dotyczy także niezatwierdzonych sprawozdań, ze skutkiem dla oceny sprawy. Brak wzmiankowanych przez referendarza powyżej informacji uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, także przy pominięciu informacji zawartych w aktach podatkowych. Nie bez znaczenia dla oceny referendarza sądowego jest fakt, że strona, jako przedsiębiorca, była świadoma obowiązku należytego prowadzenia dokumentacji i składania deklaracji podatkowych. Niezłożenie informacji we wskazanym zakresie, co zostało nadmienione powyżej, nie powinno skutkować wadliwą oceną zdolności skarżącej do pokrycia należności sądowych, ponieważ niewyjaśnienie sytuacji majątkowej strony nie może skutkować korzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Referendarz sądowy decyduje w procesie gospodarowania publicznymi środkami, co nakłada na niego szczególny obowiązek dołożenia należytej staranności w analizie procesu gospodarowania spółki posiadanymi środkami finansowymi, czego następstwem mogą być wnioski odmienne od prezentowanych przez skarżącą. Referendarz sądowy zauważa, ze decyzje o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nadesłane przez stronę, zostały wydane 20 grudnia 2008 r. i 2 stycznia 2009 r., natomiast z deklaracji strony w treści formularza PPF wynika, że w 2008 r. prowadziła ona – czynnie – działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem od towarów i usług. Stąd bezskuteczność wezwania do nadesłania deklaracji podatkowych za wskazany w zeznaniu okres - w tym zeznań i deklaracji VAT (względnie zestawienie deklaracji), nie przyniosła oczekiwanych przez stronę skutków w zakresie przyznania prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności oceny możliwości finansowych strony. W ocenie referendarza sądowego, strona nie wykazała – nie tylko w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, ale także w jakikolwiek sposób - że stan majątkowy uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie jej swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08). Skarżąca nie może oczekiwać, jak wskazał NSA, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jej oświadczeniach, iż nie posiada ona jakichkolwiek środków, nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada majątku, oceniając je w dodatku z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 10 listopada 2009 r. sygn. I FZ 415/09, na skutek przyznania prawa pomocy, w istocie podmiot gospodarczy otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 2 p.p.s.a. W braku należytego wykonania wezwania referendarza sądowego niemożliwe było prześledzenie gospodarki finansowej skarżącej, jej możliwości finansowych, a w konsekwencji – wydanie korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia. Ocenę tą, w stosunku do skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny powielił w postanowieniach z 20 października 2010 r. II FSK 554/10 i II FSK 555/10. Dlatego też referendarz sądowy, z uwagi na ciężar dowodu w postępowaniu o prawo pomocy i brak wykonania wezwania referendarza sądowego, dotyczącego ściśle umowy spółki cywilnej, odstępuje od wezwania s t r o n umowy spółki o nadesłanie zeznań podatkowych, z których wynika ich kondycja majątkowa, co także ma znaczenie – wbrew sugestiom strony – na sposób rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3 p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.