III SA/Wa 2064/11

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2011 r. po rozpoznaniu wniosku T.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres za 2008-201 r. oraz umorzenia postępowania w zakresie umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za 2007 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi powyżej 450,- zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) T.R., dalej jako skarżący lub strona, wpierw w skardze z 18 czerwca 2011 r., a następnie we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z 8 czerwca 2011 r, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu poinformował, że: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką; - osiąga ze stosunku pacy 3800,- zł miesięcznie brutto; - z działalności gospodarczej uzyskuje straty; - emerytura matki wynosi – 2837,- zł brutto; - zona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; - jest współwłaścicielem domu o pow 182,50 m.kw.; - posiada samochód Ford [...] z 2001 r., diesel z bezpośrednim wtryskiem paliwa. Sygn. akt III SA/Wa 2064/11 Wykonując wezwanie referendarza sadowego z 8 sierpnia 2011 r. (o nadesłanie zestawienia wydatków i dochodów, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres czasu, oznaczenie wysokości dochodów za wskazany okres czasu) strona poinformowała: - posiada dwa źródła dochodu: ze stosunku pracy i z działalności w zakresie pośrednictwa w obrocie [...] (Agencja [...] "C."); - przedstawił wysokość emerytury matki (ok. 1500,- zł oraz zasiłki pielęgnacyjne); -żona, obywatelka [...] L., prowadzi gospodarstwo domowe; - matka posiada odrębny rachunek, na którym nie posiada środków, ponieważ emeryturę pobiera za pośrednictwem poczty; - ze względu na brak środków, skarżący pobiera zaliczkowo cześć wynagrodzenia; - działalność gospodarcza pomimo zwiększonych nakładów na reklamę przynosi straty; - strat z działalności gospodarczej wynosi 4449,72 zł; - na skarżącym ciąży pożyczka hipoteczna w wysokości 85 tys. zł, rata miesięczna przekracza połowę wynagrodzenia strony; - większość zobowiązań finansowych zaciągnął przed powstaniem sytuacji kryzysowej na rynku nieruchomości; - jest prowadzona egzekucja z wynagrodzenia strony, co uniemożliwia mu spłatę zobowiązań; - na skarżącym ciążą , m.in., dwa kredyty konsumpcyjne w [...], do natychmiastowej spłaty z rygorem skierowania wniosków do sądu o wydanie nakazów zapłaty; - koszt ogrzewania domu wynosi w okresie jesienno zimowym ok. 6-7 tys zł; - skarżący ma wypowiedzianą umowe na dostarczanie paliwa gazowego ze względu na zaległości (4,5 tys zł). Z tego powodu nie dysponuje ciepłą wodą także; - koszt wody i odprowadznia ścieków wynosi 120, zł miesięcznie, energii elektrycznej – 100,- zł, wywóz nieczystości – 100,- zł, ubezpieczenie niezbędne przy pożyczce hipotecznej – 500,- z; - skarżący jest na "diecie wątrobowej", co generuje dodatkowe koszty; - koszt utrzymania firmy określi na ok. 2 tys. zł miesięcznie. Do formularza PPF skarżący dołączył – m.in.-kserokopie PPF, wyciągi z rachunku bankowego, zaświadczenie o wysokości pobieranego wynagrodzenia. Zadeklarował, że pozostałe dokumenty prześle w terminie dziesięciu dni. 3) Referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom strony skarżącej, zawartym w treści formularza PPF, o subiektywnym odczuciu braku środków finansowych w Sygn. akt III SA/Wa 2064/11 wysokości umożliwiającej jej pokrycie całości należności z tytułu wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący zdaje się zresztą akcentować te odczucia poprzez wskazanie wyższych wydatków niż uzyskiwane przychody. Badając zdolność strony do ponoszenia kosztów postępowania, referendarz sądowy ma na uwadze tak konieczne wydatki związane z codzienną egzystencją (podtrzymanie), jak też zdolność wykorzystania możliwości zarobkowych skarżącego oraz wydatki ponoszone na poratowanie zdrowia. Jedynym wymagalnym kosztem sądowym obecnie jest wpis od skargi, zatem w odniesieniu do powinności jego poniesienia należy oceniać kondycję majątkową strony. 4) Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady pokrywania kosztów przez stronę, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Referendarz sądowy przyjmuje do oceny wniosku o prawo pomocy twierdzenia skarżącego, zgodnie z którymi dysponuje on łącznym dochodem w wysokości ok. 3800,- zł miesięcznie brutto, z którego pokrywa wydatki związane zarówno z codziennym utrzymaniem, jak też te przeznaczone na poratowanie zdrowia. Wymagalne koszty sądowe w sprawie wynoszą 500,- zł. Zdaniem referendarza sądowego, w stosunku do skarżącego, który zadeklarował dysponowanie środkami w wysokości ok. 3800,- zł miesięcznie brutto, jak też przez jego matkę 2837,- zł brutto, nie można mówić ani o zakwalifikowaniu do grupy osób znajdujących się w "skrajnym ubóstwie", ani jego sytuacji majątkowej nie można uznać za uniemożliwiającą mu zgromadzenie środków na potrzeby postępowania sądowego, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego – jeśli brać pod uwagę wyłącznie uzyskiwane przychody. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. Sygn. akt III SA/Wa 2064/11 199 u.p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 681/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, iż skarżący dysponuje miesięcznie stałym dochodem w zadeklarowanej uprzednio wysokości, kilkukrotnie przekraczającym wysokość wymagalnego obecnie wpisu od skargi. Zestawienie wielkości uzyskiwanego przychodu i wysokości wymagalnego wpisu od skargi umożliwiałoby wnioskowanie o niezakłóconej zdolności strony do poczynienia oszczędności i uiszczenia kosztów sądowych w oznaczonej wysokości, gdyby nie ciążące na stronie zobowiązania: tym faktem należy miarkować zdolność strony do gospodarowania posiadanymi środkami. Jednakże nawet uwzględnienie wzmiankowanych przez stronę zobowiązań (choćby z tytułu pożyczki hipotecznej), czy deklarowanych zaległości w opłatach za gaz, egzekucji z rachunku bankowego względnie pobierania zaliczkowego wynagrodzenia przez stronę nie zmienia faktu, że skarżący dysponuje środkami, które może przeznaczyć, choćby w części, na potrzeby kosztów postępowania. W szczególności, z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że dysponuje on, przez większa cześć miesiąca, wolnymi środkami na rachunku. Należy mieć też na uwadze, że utrwalony jest już w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym, rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy brać pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienia NSA: z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 393/08, Lex nr 493832, z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt. II OZ 322/08, Lex nr 479084). Dlatego, w ocenie zdolności do ponoszenia kosztów postępowania należało uwzględnić przychód uzyskiwany przez wszystkie osoby znajdujące się w gospodarstwie domowym strony, co potwierdza zasadność dokonanej oceny sprawy. Zdaniem referendarza sądowego, choć spłata kredytów bankowych, czy innego rodzaju należności, może pochłaniać znaczną część dochodów rodziny, to fakt ten nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (postanowienie z 3 sierpnia 2010 r. II OZ 739/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zwolnienie od wpisu od skargi we wskazanej wysokości w sentencji jest uzasadnione tym faktem, że ponoszenie nakładów przez stronę, związane z kosztami korespondencji i kserokopii na użytek prawa Sygn. akt III SA/Wa 2064/11 pomocy nie powinno mieć wpływu, wobec dyscypliny finansowej strony, na zmniejszenie zdolności strony do poczynienia nakładów na potrzeby postępowania sądowego. 5) Mając to na uwadze, referendarz sądowy, na obecnym etapie postępowania, był zobowiązany, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.